کتاب عشق در سینما

معرفی کتاب عشق در سینما

عشق چیست جز پناهگاه انسان در برابر توحش جهان؟ کتاب عشق در سینما اثر صالح نجفی با رویکردی فلسفی، پیوند میان عشق، سینما، فلسفه و سرمایه‌داری را با واکاوی آثاری مانند «پل‌های مدیسون کانتی» و «شب من در خانه مو» به تصویر می‌کشد. این کتاب فیلم را چیزی فراتر از مجموعه‌ای از تصاویر و دیالوگ‌ها می‌داند و می‌کوشد تا مفهوم پنهان در هر صحنه را که به تاریخ، سیاست، قواعد بروکراسی و... مربوط است، شرح دهد.

درباره‌ی کتاب عشق در سینما

دو چیز را هرگز بر روی پرده‌ی سینما نشان نده: دعا کردن و رابطه‌ی جنسی. هیچ‌کس حق ندارد وارد حریم دیگری شود و این دو صحنه از زندگی انسان‌ها را نظاره کند. البته این قاعده در زمان اوج فیلم‌های کلاسیک رواج داشت و اورسن ولز و هم‌عصرهای او به چنین اصلی معتقد بودند. سینمای امروز، سینمای بی‌پرده‌گی است و انسان را با تمام نواقص و تکامل روحی و جسمی‌اش نشان می‌دهد. صالح نجفی در کتاب عشق در سینما، 10 فیلم عاشقانه را با نگاهی فلسفی و جامعه‌شناسانه واکاوی کرده است و با نمادشناسی و شرح هر سکانس و پلان، می‌کوشد مفهوم ثانوی و پنهان اثر را شرح دهد.

صالح نجفی در کتاب عشق در سینما، کوشیده است تا نقش سیاست و تاریخ را در فیلم‌ها شرح دهد؛ مثلاً معاشقه و روابط خانوادگی در یک فیلم انگلیسیِ ساخته‌شده در دهه‌ی 70 میلادی، با یک فیلم ژاپنی که در دهه‌ی 50 میلادی اکران شده است، تفاوت بسیاری دارد. عشق در یک فیلم صرفاً نمایانگر کشش جسم و روح دو نفر به یکدیگر نیست، بلکه نمایانگر سرکوب‌های اجتماعی و روانی یک جامعه و شیوه‌ی نظام سرمایه است که روابط انسان‌ها را در دست گرفته و برای عشق و دلدادگی نیز قواعدی تعیین کرده است.

درک فلسفه فیلم با نمادشناسی

برای تحلیل فیلم باید دانش خود را درباره‌ی تاریخ، سیاست و فلسفه افزایش دهیم. اطلاع داشتن درباره‌ی میزانسن، فیلم‌نامه‌نویسی و... برای درک یک اثر سینمایی کافی نیست. نمونه‌ای از تحلیل جامع یک فیلم را در بخش نخست کتاب عشق در سینما مشاهده می‌کنیم. صالح نجفی توانسته است با بررسی تاریخ جامعه‌ای که فیلم «آشپز، دزد، همسرش و عاشقش» در آن ساخته شده، این اثر را نمادشناسی کند.

در این فیلم، یک دزد سرمایه‌دار رستورانی را تصرف کرده و به همسرش ظلم می‌کند. همسر او نیز به کتابداری روشن‌فکر و مهربان دل می‌بازد. هنگامی که همسر رسمی زن از این رابطه باخبر می‌شود، کتابدار را به قتل می‌رساند و جسد او را به شکل هولناکی معدوم می‌کند.

نمادهای این فیلم کاملاً با وضعیت سیاسی انگلستان در دوران مارگارت تاچر سیاستمدار راست‌گرای افراطی همخوان است. مارگارت تاچر همان دزد سرمایه‌دار است که بریتانیا (شخصیت زن) را تحت سلطه و ظلم خود قرار داده است. مرد کتابدار نیز همان روشن‌فکران چپ‌گرا هستند که هدف درستی دارند، اما هیچ زور و توانی برای ایجاد تغییر در جامعه ندارند. آشپز نیز نماد شهروندان بی‌گناه و وظیفه‌شناسی است که بازیچه‌ی سیاست‌ها شده‌اند.

فلسفه هنر در نقد فیلم صالح نجفی

صالح نجفی در کتاب عشق در سینما نقش توحش سرمایه‌داری در روابط اجتماعی را با ارجاع به فیلم‌هایی همچون «هیروشیما عشق من» و «عاشقان مصلوب» نمایان می‌کند. در فیلم «عاشقان مصلوب»، دو عاشق که در دوران نظام فئودالی زندگی می‌کنند، به جرم «زنا» متهم شده و به صلیب کشیده می‌شوند. در این فیلم می‌بینیم که سرمایه‌داران قوانین عرف و شرع را تعیین می‌کنند و با تغییر نظام شیوه‌ی تولید از فئودالی به سرمایه‌داری، حرام‌ها ناگهان حلال می‌شوند و تنها کار غیرمجاز در جهان، ایستادگی در برابر ظلم و زور سرمایه‌داران است.

پرسشی که در کتاب عشق در سینما نشر لگا، با آن مواجه هستیم این است: سینما با عشق چه کرده است؟ عشق و سینما خود متأثر از چه عوامل بیرونی هستند و باید یک فیلم عاشقانه را با در نظر گرفتن چه فاکتورهایی تحلیل و بررسی کرد؟ در این کتاب، تصویرهایی از سکانس‌های مختلف فیلم‌ها نیز ارائه شده است که به ما کمک می‌کند با قاب‌بندی و عناصر هنری فیلم آشنا شویم.

با خرید کتاب عشق در سینما صالح نجفی به یکی از بهترین کتاب‌های فلسفه هنر در حوزه‌ی سینما دست می‌یابید و دیگر فیلم‌ها را فقط برای تفریح نخواهید دید و هر فیلمی را همچون جهانی که به رمزگشایی و واکاوی نیاز دارد، نظاره خواهید کرد.

کتاب عشق در سینما برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید زبان سینما را بهتر بشناسید، لایه‌های پنهان آثار را کشف کنید و با درکی عمیق‌تر و تحلیلی‌تر به تماشای فیلم‌ها بنشینید.
• به دنبال کتاب‌های نقد فیلم هستید و می‌خواهید روش «چگونه فیلم دیدن» را بیاموزید.
• به نقد فیلم و کشف ارجاعات تاریخی و سیاسی فیلم‌ها علاقه دارید.
• می‌خواهید فیلم‌ها را بهتر درک و نقد کنید و برای این کار به کتاب‌های صالح نجفی نیاز دارید.

در بخشی از کتاب عشق در سینما می‌خوانیم

اُسان از او می‌خواهد آن جا را ترک نکند و همچنان که التماسش می‌کند با هم به زمین می‌خورند، خدمتکار آن‌ها را می‌بیند و گمان می‌برد با هم بوده‌اند. کل این اتفاق‌ها مضحک و مسخره است و میزوگوچی عشق را دقیقاً همین رابطۀ مبتنی بر کمدی می‌داند. در فیلم بیش از صد دقیقه‌ایِ عاشقان مصلوب تا شصت‌ودو خبری از ابراز عشق بین شخصیت‌ها نیست و همۀ روابط حول خیانت، سوءتفاهم یا تعهد می‌گردد. صحنۀ کلیدیِ فیلم در دریاچۀ بیواکو اتفاق می‌افتد. میزوگوچی تأکید می‌کند که کل فیلم باید در همین صحنه خلاصه شود و می‌گوید: «اگر موهئی و اُسان در دریاچۀ بیواکو بمیرند، به نتیجۀ مطلوب نمی‌رسیم. آن دو به دریاچه می‌روند با این تصور که خواهند مُرد، اما درست زمانی که قصد دارند خودکشی کنند احساس‌های حقیقی خود را آشکار می‌کنند. ناگهان دیگر نمی‌خواهند بمیرند؛ این است معنای واقعی درام».

در اینجا میزوگوچی می‌خواهد روح و پیام هر دو استاد، چیکاماتسو و سایکاکو، را حفظ کند تا تجلی میل و بیان خواهش را ترغیب کند و در عین حال احساس تقلا و ایثار را هم نگاه دارد. برای این کار به زبان سینماییِ خاصی نیاز است که به آن روشِ یک نما، یک صحنه (the one-shot one-scene) می‌گویند. میزوگوچی در کار فیلم‌سازی‌اش از روشی استفاده کرده که منتقدان آن دوره، که تحت‌تأثیر مونتاژهای آیزنشتاینی یا مونتاژهای آمریکایی بودند، غیرسینمایی‌اش می‌دانستند. تمام نماهای زیبای فیلم میزوگوچی تئاتری است و با منطق نقاشانۀ او طراحی شده. او به‌جای مونتاژ از روش یک نما، یک صحنه استفاده می‌کند. روشی که آندره بازن آن را زیباییِ واقعیِ واقعیت و منطق اصلی سینما می‌داند. ازنظر میزوگوچی، عمیق‌ترین زیبایی‌ها را فقط در نماهای مستمر می‌توان ثبت کرد.

چیکاماتسو مونوگاتاری داستانی‌ست دربارۀ روابط میان طبقات اجتماعی و راه‌ورسم ظالمانۀ کسب‌وکار؛ نقدی است بر ساختار جامعه‌ای که بخشایش در کارش نیست و پُر است از محدودیت و قیدوبند. همان‌طور که اشاره شد، ترجمۀ تحت‌اللفظی عنوان ژاپنی فیلم داستانی از چیکاماتسو است و عنوان داستانِ چیکاماتسو دای‌کیوجی موکاشی‌گویومی است که دلالت‌های ضمنی اجتماعیِ عمیقی دارد. اقتباس میزوگوچی از دو داستان از استادان ادبیات ژاپن است که هر دو استوارند بر رویدادی واقعی: همسرِ دای‌کیوجی با یکی از کارگران او فرار می‌کند و مایۀ رسوایی و بدنامی او می‌شود. این واقعه حلقۀ پیوند دو داستان است، اما پایان‌شان فرق می‌کند.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه
1: عاشقان مصلوب
2: هیروشیما عشق من
3: بوسه‌های دزدکی‌
4: شب من در خانۀ مود
5: پل‌های مدیسن کانتی
6: در حال‌و‌هوای عشق
7: در ستایش عشق
8: خانه خالی
9: عشق
10: مثل یک عاشق
کتابنامه
نمایه اشخاص و فیلم‌ها