کتاب سلامت روان یا توهم آن؟: دوری از فریب‌های شبه علم

معرفی کتاب سلامت روان یا توهم آن؟: دوری از فریب‌های شبه علم

کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ اثر جاناتان ان. استیا، روان‌شناس بالینی و پژوهشگر دانشگاه کلگری، اثری ژرف‌نگر درباره‌ی نسبت پیچیده‌ی سلامت روان، علم، شبه علم و بازار سودآور تندرستی است. این کتاب صرفا نقدی بر درمان‌های جعلی و دروغین نیست، بلکه راهنمایی است برای افرادی که می‌خواهند در میان انبوه توصیه‌ها، تبلیغات و برنامه‌های خودیاری، دست به تصمیمی درست بزنند و راه سلامت خود را در میان این بی‌راهه‌ی پرتلاطم، بیابند.

درباره‌ی کتاب سلامت روان یا توهم آن؟

جاناتان ان. استیا (Jonathan N. Stea) در کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ (Mind the Science: Saving Your Mental Health from the Wellness Industry) سلامت روان را عنصری حیاتی برای برخورداری از زندگی معنادار، روابط انسانی سالم، فعالیت‌های شغلی و تاب‌آوری در مواجهه با چالش‌های زندگی می‌داند. همین اهمیت باعث شده که این موضوع حیاتی، بدل به کالایی قابل فروش شود.

در چنین فضایی، افراد آسیب‌پذیر با وعده‌هایی روبه‌رو می‌شوند که ظاهرا برای درمان اضطراب، افسردگی، اعتیاد، وسواس یا رنج‌های روانی طراحی شده‌اند، اما اغلب بر پایه‌ی شواهد معتبر علمی نیستند. جاناتان ان. استیا در کتاب سلامت روان یا توهم آن نشان می‌دهد که چگونه گسترش بازار تندرستی و پزشکی جایگزین، با تکیه بر وعده‌های درمانیِ جذاب اما کم‌پشتوانه، می‌تواند تشخیص میان درمان‌های مبتنی بر شواهد علمی و ادعاهای شبه‌علمی را برای افرادِ آسیب‌پذیر دشوار کند.

نقدی بر صنعت سلامت و وعده‌های بی‌پشتوانه

کتاب سلامت روان یا توهم آن پندار تابان در سه بخش اصلی پیش می‌رود؛ ابتدا خواننده با ماهیت شبه علم و تفاوتش با علم آشنا می‌شود. سپس جاناتان ان. استیا توضیح می‌دهد که اطلاعات غلط، پروپاگاندا و روایت‌های شخصی جهت‌دار، چگونه می‌توانند جای شواهد علمی را بگیرند و افراد بسیاری را تحت تاثیر خود قرار دهند. در بخش پایانی نیز راهکارهایی برای تشخیص درمان‌های معتبر و فهم دقیق بهداشت روانی ارائه می‌شود.

نویسنده بر این نکته تأکید دارد که روایت‌های فردی، هرچند اثرگذارند، نمی‌توانند جای شواهد علمی را بگیرند. در روزگاری که شبکه‌های اجتماعی به هر فردی امکان می‌دهد درباره‌ی درمان و سلامت روان نسخه‌ی شخصی خود را ارائه کند، بسیاری از افراد در انتخاب مسیر درمان دچار خطا می‌شوند. کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ نشان می‌دهد که برای ارزیابی یک درمان، باید به کیفیت شواهد، کارآزمایی‌های علمی و نظر متخصصان تکیه کرد، نه صرفا تجربه‌های پراکنده و ادعاهای پرطرفدار.

وقتی سلامت روان به کالا تبدیل می‌شود

کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ به ریشه‌های تاریخی صنعت تندرستی نیز می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه اخلاق‌گرایی درباره‌ی سلامت، مصرف‌گرایی و فرهنگ سلبریتی پرستی، بازار شبه علمی امروز را شکل داده‌اند. در چنین بازاری، سلامت روان به‌جای آنکه پدیده‌ای پیچیده و وابسته به عوامل زیستی، روانی و اجتماعی باشد، به مسئله‌ای قابل فروش تبدیل می‌شود؛ مسئله‌ای که گویا با مصرف مکمل‌ها، شرکت در دوره‌های خودیاری و خرید پکیج‌های آموزشی قابل حل است.

خرید کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ به شما کمک می‌کند که در میان انبوه توصیه‌های روان‌شناختی، شیوه‌های درمانی پرطرفدار و ادعاهای ضدونقیض صنعت سلامت، انتخابی آگاهانه‌تر داشته باشند و مرز میان علم، شبه علم و تبلیغات فریبنده را بهتر تشخیص دهند. این اثر توسط قاسم مومنی به فارسی ترجمه شده و انتشارات پندار تابان آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب سلامت روان یا توهم آن؟

• کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ راهنمایی کاربردی، روشن و همدلانه برای مراقبت از سلامت روان است و برای فهم اینکه شبه علم و اطلاعات نادرست چگونه می‌توانند مانع دسترسی افراد به درمان و کمکی شوند که شایسته‌ی آن‌اند. جاناتان ان. استیا با شناساندن شیوه‌های رایجی که سودجویان از طریق آن‌ها افراد جویای بهبود سلامت روان را هدف قرار می‌دهند، می‌تواند افراد بیشتری را از مکر آن‌ها نجات دهد. (آنا مرلن)
• کتاب سلامت روان یا توهم آن مرهمی ضروری برای جامعه‌ای است که به وسواس تندرستی گرفتار شده است. جاناتان ان. استیا نه‌تنها ما را درباره‌ی سلامت روان و علم آگاه می‌کند، بلکه با مهارت و با تکیه بر دانش گسترده و تجربه‌ی خود به‌عنوان روان‌شناس، توضیح می‌دهد که چرا شبه علم وجود دارد، چرا ما گرفتار آن می‌شویم و چگونه می‌توانیم از آن دوری کنیم. (ابی لنگر، متخصص تغذیه)

کتاب سلامت روان یا توهم آن برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید بدانید شبه علم چیست و چگونه می‌تواند در قالب درمان، مشاوره، خودیاری یا توصیه‌های به‌ظاهر علمی وارد زندگی روزمره شود.
• با محتوای فراوان روان‌شناسی در شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو هستید و می‌خواهید فرق میان اطلاعات معتبر و ادعاهای گمراه‌کننده را تشخیص دهید.
• قصد مطالعه اثری را دارید که صنعت مراقبت سلامت را با رویکردی علمی، نقد کند.

در بخشی از کتاب سلامت روان یا توهم آن؟: دوری از فریب‌های شبه علم می‌خوانیم

صنعت سلامتی: طب جایگزین، کلاهبرداریِ تمام‌عیار

وقتی بیشتر مردم نام «کِلاگ» را می‌شنوند، به غلات صبحانه فکر می‌کنند. کُرن فلکس، رایس کریسپیز، یا شاید حتی وافل اِگو و پاپ‌تارت. برداشتن زن‌ستیزانه‌ی کلیتوریس به‌عنوان مجازات، که در پوشش درمانی برای بی‌بندوباری جنسی و استمنای زنان ارائه می‌شد، چیزی نیست که فوراً به ذهن خطور کند. بااین‌حال، همین نوع ایده‌های اخلاق‌گرایانه در مورد سلامت ‌-‌که مرجعی با اهمیتِ کلاگ در حوزه‌ی سلامت آن‌ها را پذیرفت و ترویج کرد‌- صنعت مدرن تندرستی را پدید آورد و در طب جایگزین ریشه دواند.

در سال 1878، جان هاروی کلاگ و برادرش، ویل کیت، مرکزی به نام «آسایشگاه بَتِل کریک» بنا کردند که در زمان خودش یکی از مراکز پزشکی، آب‌درمانی و هتل بزرگ مشهوری در سطح جهانی بود و ثروتمندان و برجسته‌ترین مشاهیر زمان خود را جذب می‌کرد. درحالی‌که ویل پیش از تأسیس شرکت چندمیلیارددلاری غلات کلاگ به اداره‌ی آسایشگاه کمک می‌کرد، جان به یکی از محبوب‌ترین پزشکان و نویسندگان پرفروش امریکا تبدیل شد. میلیون‌ها نفر از توصیه‌هایی که جان در کتاب‌ها، سخنرانی‌ها و مجله‌ی گود هِلث خود ارائه می‌داد پیروی می‌کردند و در سال 1921، پژوهش او درباره‌ی گوارش و رژیم غذایی نامزد دریافت جایزه‌ی نوبل شد.

اما در پس این نبوغ، حماقت نیز وجود داشت. او خود را در مأموریتی مسیح‌وار از جانب خدا می‌دید تا جهان را سالم‌تر کند و همکارانش او را به‌خاطر شخصیت متفرعن و خودبزرگ‌بینی‌اش مسخره می‌کردند. بسیاری از ایده‌های او مفاهیم پزشکی را با باورهای مسیحیان ادوِنتیست روز هفتم درباره‌ی اصلاحات سلامت در هم می‌آمیخت. نتیجه فلسفه‌ای بود که معتقد بود زندگی طبیعی و سالم همراه با ایمان به خدا بهترین دارو است.

فهرست مطالب کتاب

سخن ناشر
مقدمه: راه جهنم را با شبه علم سنگفرش کرده‌اند
بخش اول: گولتان زده‌اند
فصل 1: تکامل و اغواگری شبه علم
فصل 2: کسب سواد علمی و سلامت روان
فصل 3: دوره‌ی فشرده‌ی آسیب‌شناسی روانی
فصل 4: صنعت تندرستی
بخش دوم: جستجوی نشانه‌ها
فصل 5: قناری‌ها در معدن زغال‌سنگ
فصل 6: افتادن در دام اخبار علمی جعلی
فصل 7: افشای ادعاهای واهی
بخش سوم: علم معتبر
فصل 8: معنای واقعی سلامت روان
فصل 9: ذهنت را بازپس بگیر
سپاسگزاری
درباره‌ی نویسنده