کتاب دورونتین

کتاب دورونتین شاهکار اسماعیل کاداره، نویسنده‌ی مدرن آلبانیایی است. او در این رمان تاریخی با مهارتی مثال‌زدنی، از یکی از اشعار قدیمی و محلی آلبانی با عنوان کنستانتین و دورونتین (Constantin and Doruntinë) رمانی رازآلود و معمایی ساخته که ما را با خود به عمارتی ماتم‌زده می‌برد. عمارتی که جنگ و طاعون مردان جوانش را بلعیده‌اند. حال اما انگار یکی از آن‌ها در پی عهدی با مادرش، سر از گور برداشته.

درباره‌ی کتاب دورونتین

همه چیز با بازگشت غیرمنتظره‌ی دورونتین به شهر و خانه‌ی قرون وسطایی مادرش شروع می‌شود. دورونتین یک زن جوان آلبانیایی از خانواده‌ای اشرافی است که به خاطر وصلت با خانواده‌ای دیگر مجبور شده به جای بسیار دوری نقل مکان کند. سه سال می‌گذرد بی این که خبری از مادر و برادرانش داشته باشد تا این که یک شب، مادر دورونتین، او را پشت در خانه می‌بیند.

دورونتین ادعا می‌کند که برادرش کنستانتین در این سفر دور و دراز همراهی‌اش کرده؛ اما یک حقیقت دهشتناک وجود دارد. کنستانتین سه سال است که مرده! نه فقط کنستانتین، بلکه تمام برادران دورونتین سه سال پیش بر اثر جنگ و بیماری از بین رفتند. پس چه کسی دورنتین را به خانه بازگرداند؟ این سؤالی است که افسر پلیس، سروان استرس، در کتاب دورونتین (Doruntine) اثر اسماعیل کاداره (Ismail Kadare) سعی دارد به آن پاسخ دهد.

افسانه‌ی دورنتین؛ تعهدی ورای مرگ و جدایی

اسماعیل کاداره، شاعر و نویسنده‌ی آلبانیایی در کتاب دورونتین، هنر داستان‌نویسی خود را به اوج می‌رساند. او در این کتاب استادانه از یک افسانه‌ی کهنه‌ی محلی، داستانی جذاب و رازآلود خلق کرده و حتی آن را به ابزاری برای نقد وضعیت سیاسی و اجتماعی زمانه‌ی خویش تبدیل می‌کند.

سنگ بنای داستان دورونتین بر مفهوم «بسا» (Besa) نهاده شده است. بسا یا همان سوگند مقدس آلبانیایی به تعهدی اخلاقی گفته می‌شود که حتی اگر پای مرگ یا قانون هم در میان باشد باید به آن پایبند بود. بسا را می‌توان معادلی برای «قول شرف» در نظر گرفت که در فرهنگ سنتی آلبانی نوعی ستون اخلاقی تلقی شده و موجب حفظ اتحاد خانوادگی و اجتماعی می‌شود. می‌توان گفت که قصه‌ی دورونتین و کنستانتین جوهره‌ی فرهنگی و اخلاقی ملت آلبانی را به زیبایی هرچه‌تمام‌تر به نمایش می‌گذارد و اسماعیل کاداره با قلم گیرای خود جذابیت آن را دوچندان کرده است.

در کتاب دورونتین اسماعیل کاداره، او با استفاده از این روایت فولکلوریک، پیوندی دوست‌داشتنی بین سبک رئالیسم جادویی و ادبیات گوتیک برقرار کرده و فضایی سنگین و وهم‌آلود را تصویر می‌کند. فضایی که مرز بین جهان مردگان و زندگان در آن به باریکی تار مو است و در این اتمسفر رازآمیز، سروان استرس مانند کاشفی است که قصد دارد لایه‌های فرهنگی و سنت‌های سخت‌گیرانه‌ی آلبانی را به دنبال پاسخ پرسش خود جستجو کند.

آشنایی با جادوی روایت اسماعیل کاداره

با نگاهی به کتاب های اسماعیل کاداره به راحتی می‌توان ذوق و سلیقه‌ی متفاوت او در داستان‌نویسی را به چشم دید. بسیاری از آثار او درون‌مایه‌ای سیاسی دارند و یا رمانی تاریخی به شمار می‌روند؛ چرا که همواره تلاش داشته تا آثار خود را به آینه‌ای برای بازتاب وضعیت جامعه و تاریخ پیچیده‌ی کشورش تبدیل کند.

علاوه بر تاریخ و سیاست، در آثار اسماعیل کاداره می‌توان رگه‌هایی هم از فلسفه دید و همچنین پرسش‌هایی حول مفاهیمی مانند انسانیت، سرنوشت، قدرت و آزادی. شخصیت‌های او اغلب با پیچیدگی‌های اخلاقی و تضادهای روان‌شناسانه دست‌به‌گریبان هستند. اسماعیل کاداره زبان و سبک ادبی منحصربه‌فرد خود را دارد و از جملات موجز، دقیق و چندلایه استفاده می‌کند که شاید یکی از دلایل آن، تلاش وی برای دور زدن سانسورها باشد.

اسماعیل کاداره به عنوان یکی از نویسندگان پیشرو در ادبیات مدرن، بیش از 80 رمان، شعر، نمایشنامه، مجموعه داستان و فیلمنامه دارد که بابت آن‌ها برنده‌ی جایزه‌ی شاهدخت آستوریاس (جوایز اهدایی توسط بنیادی به همین نام در کشور اسپانیا) و همچنین جایزه من بوکر شد. کتاب حاضر را نشر گویا با ترجمه‌ی کیارش درگاهی منتشر کرده و عنوان دیگر آن «چه کسی دورونتین را بازآورد» است.

اقتباس‌های سینمایی و فرهنگی از رمان دورونتین

• فیلم چه کسی دورونتین را آورد (Kush e solli Doruntinën) محصول سال 1989 آلبانی بر اساس همین کتاب ساخته شد.
• تئاتری به همین اسم به کارگردانی ادموند بودینا و پیرو مانی که در سال 1988 به روی صحنه رفت.

نکوداشت‌های کتاب دورونتین اسماعیل کاداره

• تمثیلی جادویی از عشق، مرگ و قدرت پیوندهای خانوادگی. (نیویورک تایمز)
• کاداره استاد قصه گفتن است. او هم مثل آیزاک دنیسن استعداد خلق فضاهایی متعلق به گذشته‌های دور را برای داستان‌هایی که اساساً بی‌زمان هستند، دارد. (شیکاگو تریبون)
• اسماعیل کاداره، نویسنده بزرگ مدرن آلبانیایی، شاهکاری به نام «دورونتین» را به ما هدیه کرده که هم نشانی از رمانتیسم را در خود دارد و هم جریان‌های ادبی معاصر را. در اینجا با یک سبک ادبی جدید و مسحورکننده با تعلیق زیاد، هوشمندی، وسوسه‌انگیزی و با رنگ‌وبویی از اسطوره‌ها و فرهنگ سنتی آلبانی مواجه هستیم؛ قصه‌ای کهنه که به داستانی باشکوه تبدیل شده است. (آلن بوسکه)

کتاب دورونتین برای شما مناسب است اگر

• دامنه‌ی مطالعاتی خود را گسترده نگه می‌دارید و به خواندن کتاب‌هایی از ادبیات کشورهای متفاوت علاقه دارید.
• داستان‌هایی با موضوعات مرتبط با اسطوره‌ها و افسانه‌های محلی ملل مختلف برایتان جذاب است.
• کتاب‌های تاریخی یا کتاب‌هایی که به سبک رئالیسم جادویی نوشته شده باشند را دوست دارید.

در بخشی از کتاب دورونتین می‌خوانیم

زن کمابیش به‌نشانۀ اعتراض دهان باز کرد، اما نگاهش که به یونیفرم استرس افتاد، زبان به دهان گرفت. به‌طرف همراهش رفت که زنی بود بسی‌ پیر. هردو بی‌آنکه کلمه‌ای حرف بزنند، از اتاق بیرون رفتند.

استرس که نمی‌خواست سروصدایی به پا کند، بااحتیاط به‌طرف تختی رفت که پیرزن روی آن دراز کشیده و سرش را در چین‌های کلاه سفیدش فرو برده بود.

مرد زیرلب گفت: «بانوی من، بانوی مادر.» زن را از زمان مرگ پسرانش این‌چنین خطاب می‌کردند. «استرس هستم، مرا می‌شناسید؟»

زن چشم باز کرد. شعله‌های اندوه و هراس در چشمانش زبانه می‌کشید. مرد لحظه‌ای نگاه زن را تاب آورد، آن‌گاه قدری سر به‌سوی بالش نزدیک‌ کرد و نجواکنان گفت: «حال‌تان چطور است، بانوی مادر؟»

از حالت چهرۀ زن نمی‌شد چیزی فهمید.

استرس پرسید: «دورونتین دیشب برگشت، درست می‌گویم؟»

زن که نگاهش «آری» می‌گفت، از روی تخت سر بلند کرد. گویی قصد داشته باشد از استرس چیزی بپرسد، به او چشم دوخت. استرس مردد لحظه‌ای سر جایش ایستاد و با ملایمت بسیار پرسید: «چطور این اتفاق افتاد؟ چه کسی دورونتین را به خانه آورد؟»

پیرزن یک دستش را روی چشمانش گذاشت و با تکان سر به مرد گفت هوشیاری‌اش را از دست داده است. استرس دست او را گرفت و به‌زحمت نبض را پیدا کرد. قلب پیرزن همچنان می‌تپید.