معرفی و دانلود کتاب از رانت به رقابت: گشودن قفل رشد با رهبری بخش خصوصی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا

معرفی کتاب از رانت به رقابت: گشودن قفل رشد با رهبری بخش خصوصی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا

کتاب از رانت به رقابت که توسط ناجی بن حسین و گروهی از نویسندگان نگارش شده است؛ به بررسی پتانسیل اقتصادی کشورهای منطقه‌ی خاورمیانه و شمال آفریقا می‌پردازد و استدلال می‌کند که توسعه‌ی بخش خصوصی می‌تواند چه تاثیر روشنی بر اقتصاد پویا و فعال این مناطق داشته باشد.

درباره‌ی کتاب از رانت به رقابت

گشودن قفل رشد با رهبری بخش خصوصی در منطقه‌ی خاورمیانه و شمال آفریقا، موضوعی است که در کتاب از رانت به رقابت (From Privilege to Competition) به آن پرداخته می‌شود. این کتاب را ناجی بن حسین (Najy Benhassine) به همراه گروهی از از اقتصاددانان بانک جهانی تالیف کرده و در آن با استفاده از شواهد موجود، داده‌ها و آمار و ارقام اقتصادی، بر اهمیت نقش بخش خصوصی در توسعه‌ی اقتصادی تاکید می‌کند.

ناجی بن حسین در کتاب از رانت به رقابت، ابتدا پرده از مشکلات و چالش‌هایی که اقتصاد خاورمیانه و شمال آفریقا به آن دچارند برمی‌دارد. به اعتقاد او، سلطه‌ی صنایع دولتی و سرمایه‌داری رانتی از جمله‌ی عواملی است که اقتصاد این مناطق را با چالش روبه‌رو کرده است. از سمت دیگر وجود چارچوب‌های نظارتی نه تنها باعث تقویت اقتصاد نشده است، بلکه به شکل کاملا وارونه‌ای به نفع گروه‌های خاص عمل کرده و باعث شده تا اقتصاد بیش از پیش آسیب ببیند.

ناجی بن حسین به همراه گروه دیگری از اقتصاددانان در ادامه‌ی کتاب از رانت به رقابت نشان می‌دهند که عبور از این وضعیت تنها با کاهش نقش دولت به‌تنهایی ممکن نیست، بلکه نیازمند اصلاحات نهادی عمیق و ایجاد بستر رقابت واقعی در بازار است. به باور نویسندگان، زمانی که قوانین اقتصادی شفاف باشند و فرصت‌های فعالیت اقتصادی به‌طور برابر در اختیار همه‌ی بنگاه‌ها قرار گیرد، بخش خصوصی می‌تواند به موتور اصلی رشد، نوآوری و اشتغال‌زایی تبدیل شود.

در چنین شرایطی سرمایه‌گذاری افزایش می‌یابد، کارآفرینان جدید وارد بازار می‌شوند و بهره‌وری اقتصادی بالا می‌رود. از این رو، کتاب از رانت به رقابت تلاش می‌کند با تحلیل داده‌ها و تجربه‌ی کشورهای مختلف منطقه، مسیرهایی را پیشنهاد دهد که از طریق آن‌ها بتوان ساختارهای رانتی را تضعیف کرد و زمینه را برای شکل‌گیری اقتصادی پویا، رقابتی و مبتنی بر فعالیت آزاد بخش خصوصی فراهم ساخت.

حفظ رانت یا تن دادن به رقابت؟

در اقتصاد رانتی، سود بسیاری از کسب‌وکارها نه از نوآوری و رقابت، بلکه از دسترسی به امتیازهای دولتی به دست می‌آید. کتاب از رانت به رقابت نشان می‌دهد که این وضعیت باعث می‌شود شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی به جای آنکه تمرکز خود را بر بهتر شدن در مسیر رقابت بگذارند، به دنبال حفظ رانت باشند. در بسیاری از کشورهای منطقه، قوانین ظاهراً طرفدار بازار هستند، اما در عمل ورود به بازار سخت است، شرکت‌های نزدیک به قدرت دولتی مزیت دارند و مقررات طوری اجرا می‌شود که رقابت محدود بماند.

کتاب از رانت به رقابت ناجی بن حسین نشان می‌دهد که عبور از اقتصادهای مبتنی بر رانت و امتیازهای انحصاری و حرکت به سمت اقتصادهایی رقابتی و شفاف، تنها با تغییرات ساختاری و اصلاحات تدریجی اما هدفمند امکان‌پذیر است. نویسندگان توضیح می‌دهند که در بسیاری از کشورهای منطقه، دسترسی نابرابر به منابع، مجوزها و حمایت‌های دولتی باعث شده رقابت واقعی تضعیف شود و فرصت رشد بیشتر در اختیار گروه‌های نزدیک به قدرت قرار گیرد.

از نگاه نویسندگان توسعه‌ی زیرساخت‌ها، بهبود نظام آموزشی و افزایش دسترسی بنگاه‌های کوچک و متوسط به منابع مالی، از مهم‌ترین پیش‌نیازهای رشد پایدار و فراگیر به شمار می‌رود. اگر می‌خواهید با ساختارهای رانتی در اقتصاد از منظر تجربه‌های واقعی کشورهایی مثل تونس، مراکش، مصر و لبنان آشنا شوید، خرید کتاب از رانت به رقابت و مطالعه‌ی آن را در اولویت قرار دهید. این اثر را جعفر خیرخواهان و فاطمه عرفانی جهانشاهی به فارسی ترجمه کرده‌اند و انتشارات لوح فکر آن را منتشر و روانه‌ی بازار کتاب کرده است.

کتاب از رانت به رقابت برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید بدانید رشد اقتصادی از طریق تقویت بخش خصوصی چگونه امکان‌پذیر است.
• به دنبال آشنایی با ساختارهای اقتصادی خاورمیانه و شمال آفریقا هستید.
• مایلید بدانید رانت در اقتصاد به چه معناست و چطور مانع توسعه‌ی اقتصادی می‌شود.

در بخشی از کتاب از رانت به رقابت: گشودن قفل رشد با رهبری بخش خصوصی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا می‌خوانیم

باید تأکید کرد که این نماگر‌های اصلاحات اقتصاد کلان، تجارت و محیط کسب‌وکار، سنجه‌هایی از محیط سیاستی در این حوزه‌ها ارائه می‌دهند. بااین‌حال، آن‌ها شیوه اجرای واقعی این سیاست‌ها برای هر بنگاه منفرد، به‌ویژه در حوزه محیط کسب‌وکار و تجارت را بازتاب نمی‌دهند. نماگرهای باز بودن تجارت، حتی زمانی که موانع غیرتعرفه‌ای را شامل می‌شوند، کیفیت خدمات در گمرکات یا در بنادر ورودی را نشان نمی‌دهند. آن‌ها عدم‌قطعیتی که بنگاه‌ها هنگام ترخیص کالاهای وارداتی خود یا هنگام صادر کردن کالاها با آن مواجه‌اند را نیز نشان نمی‌دهند. چنین ایرادی، برای نماگر‌های محیط کسب‌وکار ازقبیل نماگر‌های انجام کسب‌وکار حتی بسیار بیشتر است.

به‌طورکلی، اصلاحات در سال‌های اخیر شتاب گرفته است (شکل 4-2 و 4-3). بیشتر دولت‌ها با ساده‌سازی‌ مقررات کسب‌وکار، آزاد کردن بخش مالی و کاهش محدودیت‌ها بر تجارت و سرمایه‌گذاری، محیط کسب‌وکار را بهبود بخشیده‌اند. تمام شاخص‌های بین‌المللی محیط کسب‌وکار صراحتاً به بهبود اشاره دارند. برای مثال، در حوزه مقررات کسب‌وکار که با گزارش انجام کسب‌وکار سنجیده می‌شود، میانگین تعداد اصلاحات انجام‌شده در کشورهای منا طی چند سال گذشته پیوسته افزایش یافته است. اصلاحات تنظیم‌گری از امتیاز 0.65 در سال 2004 به 1.95 در سال 2009 افزایش یافته و بر اساس این گزارش دومین منطقه با بیشترین اصلاحات پس از اروپا و آسیای مرکزی بوده است . (شکل 4-2). حتی اگر اصلاحاتی که با گزارش انجام کسب‌وکار سنجیده شده است تمام حوزه‌های فضای سرمایه‌گذاری را پوشش ندهد، متغیر جانشین خوبی برای روند اصلاحات است. در واقع در حوزه سیاست‌های تجاری، کاهش تعرفه‌های گمرکی منطقه از سال 2000 در رأس تمامی مناطق دیگر بوده است.

فهرست مطالب کتاب

فهرست جداول
فهرست کادرها
فهرست شکل‌ها
سخن آغازین
مقدمه مترجم
پیشگفتار
دیباچه
سپاسگزاری و قدردانی
واژه‌نامه و اصطلاحات
کوته‌نوشت‌ها
مرور کلی گزارش
این گزارش درباره چه چیزی صحبت می‌کند؟
آیا بخش خصوصی توانایی ایفای نقش موتور رشد را دارد؟
بخش خصوصی تاکنون چگونه عمل کرده است؟
آیا این گزارش درباره غیبت اصلاحات است؟
آیا گزارش دربارۀ شیوه اجرای قوانین است؟
چرا بهبود محیط کسب‌وکار در این منطقه دشوار است؟
تقاضای ضعیف برای اصلاحات
«عرضه» ضعیف اصلاحات: نهادهای سیاست‌گذاری فاقد باورپذیری
چه کاری را باید متفاوت انجام داد؟ هر کشور باید از کجا شروع کند؟
مشخص عمل‌کردن: نقشه راه راهبردهای رشد باورپذیر با رهبری بخش خصوصی در خاورمیانه و شمال آفریقا (منا)
نگاه به جلو
1. صدای کارآفرینان خاورمیانه- داستان‌های موفقیت، امید و چال
گوش‌دادن به کارآفرینان
موفقیت‌های کمتر دیده‌شده - بنگاه‌های خرد و مهاجران بازگشته
چالش‌های پیش‌روی کارآفرینان- از موانع تنظیم‌گری تا درگیری و جنگ
امتیازات ویژه، زمین بازی ناهموار و باورپذیری اصلاحات
امید و اشتیاق به آینده بهتر
بخش اول؛ عملکرد بخش خصوصی در منطقه منا:
تبیین پتانسیل دست‌نخورده
2. در جستجوی نشانه‌های رشد مستمر با رهبری بخش خصوصی در منا
رشد اقتصادهای خاورمیانه و شمال آفریقا (منا)
دیدگاه کلی: چشم‌انداز بین‌المللی بلندمدت درباره رشد منطقه
بهره‌وری سطح بنگاه
جمع‌بندی
3. تبیین عملکرد ضعیف بخش خصوصی- چارچوب سازمان‌دهی‌شده
نیاز به فروتنی در تجویز کلیدهای رشد با رهبری بخش خصوصی
سیاست‌ها، نهادهای مجری سیاست‌ها و انتظارات درباره آینده
سنجش قوانین، چگونه اجرا می‌شوند، و انتظارات درباره آینده
4. اصلاحات سیاستی در خاورمیانه و شمال آفریقا (منا)، باورپذیری و اجرای آن‌ها
آیا مشکل ناشی از غیبت اصلاحات است؟
مشکل در واکنش ناکافی بخش خصوصی به اصلاحات است
آیا مشکل مربوط به شیوه اجرای قوانین و سیاست‌ها است؟
عوارض محیط کسب‌وکاری که برای همه یکسان نیست
جمع‌بندی
بخش دوم؛ سیاست‌ها و چگونگی اجرای آنها:
دخالت و صلاح‌دید دولت در حوزه‌های اعتبار، زمین و سیاست صنعتی
5. دسترسی به اعتبار در منا: به سوی نظارت بهتر و دخالت کمتر
بازارهای اعتباری و نظام بانکی در خاورمیانه و شمال آفریقا (منا)
ادراکات مدیر کسب‌وکار از محدودیت‌های اعتباری
فراتر از ادراکات و شکایات: چه تعداد از بنگاه‌ها واقعاً محدودیت اعتباری دارند؟
دولت‌ برای افزایش دسترسی به اعتبار چه‌کار می‌تواند بکند؟
6. ارزیابی مجدد نقش دولت در بازارهای زمین صنعتی
دسترسی اندک به زمین در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا (منا)
ریشه‌های ناکارایی‌ها در‌ بازار زمین
اصلاح انگیزه‌ها در مناطق محصورشده
قدرت و رانت‌جویی در تخصیص و تنظیم‌گری زمین‌های دولتی
مسیر پیش ‌رو
7. سیاست‌های صنعتی جدید: فرصت‌ها و خطرات مداخلات گزینشی
سنّت یارانه‌های دولتی و مداخلات گزینشی دولت
چارچوبی برای روشن کردن موضوعی بحث‌برانگیز
سیاست‌های بخش خصوصی در منا - میراثی از مداخله‌گرایی نامتناسب
ارزیابی ریسک‌های مداخلات سیاست‌ صنعتی
آیا کشورهای نفت‌خیز باید مداخله کنند؟ بله، اما ریسک‌های شکست بیشتر است
هشدار نهایی: موفقیت سیاست‌های صنعتی منوط به برقراری شرایط و فرایند‌های درست
بخش سوم؛ طراحی اصلاحات باورپذیر بخش خصوصی
با توجه به واقعیت‌های اقتصاد سیاسی
8. نهادها و اتحادهای دولت-کسب‌وکارها که اصلاحات و باورپذیری را محدود می‌کند
عرضه ضعیف اصلاحات: نهادهای سیاست‌گذاری بدون تعهد و باورپذیری
تقاضای ضعیف برای اصلاحات: بخش خصوصی که هنوز عامل تغییر نشده است
اصلاح‌گرها برای تغییر اقتصادسیاسی وضع موجود چه‌کار می‌توانند بکنند؟
9. بازنگری سیاست‌گذاری بخش خصوصی در منطقه منا
برای تغییر انتظارات سرمایه‌گذار چه کاری را باید متفاوت انجام داد؟
نگاهى به جلو: از قوه به فعل درآوردن توان بخش خصوصى منطقه
منابع
فهرست جداول
4-1. اولویت محدودیت‌های بخش‌خصوصی با توجه به پیمایش‌های بنگاهی، 2003 و 2008-2005
5-1. کارایی بازارهای اعتبار
6 -1. ثبت اموال (2009)
6-2. قیمت زمین‌های صنعتی در کشورهای منتخب منا (هر مترمربع به دلار)
8-1. صورتحساب دستمزد بخش عمومی در منا و کشورهای مقایسه‌شده، بین سال‌های 2001 تا 200
8-2. اولویت‌های حمایت‌طلبی انجمن‌های کسب‌وکار، با محدودیت‌های اصلی بنگاه‌های تولیدی مطابقت ندارد
فهرست کادرها
2-1. اجماع درحال‌ظهور درباره ارتباط بین تنوع صادرات و رشد
5-1. کمک‌های مالی بانکی و بحران مالی- بازگشت به ملی کردن یا یک درمان موقتی؟
5-2. سهمیه‌بندی اعتباری و دسترسی به اطلاعات اعتباری
8-1. شورای همکاری خلیج فارس؛ استثنا برای نفرین منابع؟
8-2. رانت‌های نفتی، کمک‌های خارجی و انگیزه‌های (ضدانگیزه‌های) نهادینه‌شدن
8-3. خاستگاه فرادستان کسب‌وکار در مراکش
9-1. پنجره واحد در قاهره
9-2. مؤسسه فدرال دسترسی به اطلاعات عمومی در مکزیک
فهرست شکل‌ها