معرفی و دانلود کتاب زبان بد: آیا برخی از کلمات از برخی دیگر بهترند؟

معرفی کتاب زبان بد: آیا برخی از کلمات از برخی دیگر بهترند؟

آیا برخی از کلمات از برخی دیگر بهترند؟ ادوین باتیستلا در کتاب زبان بد پاسخ می‌دهد: نه لزوماً. او در این اثر حوزه‌ی زبان‌شناسی اجتماعی و فرهنگی، نگاهی انتقادی به تاثیرات تبعیض نژادی و کلامی در به وجود آمدن یک گفتمان مسلط در ساحت دستور زبان انداخته است. نویسنده همچنین به این مسئله می‌پردازد که زبان‌های عامیانه، فحش دادن یا صحبت کردن با لهجه‌ی غلیظ، لزوماً «خوب» یا «بد» نیستند؛ بلکه نشان دهنده‌ی ماهیت پویا و در حال تغییر زبان است.

درباره‌ی کتاب زبان بد

بارها دیده‌ایم که مدعیان ویرایش و درست نویسی به دنبال خطاهای مصطلح نگارشی مردم عادی در فضای اجتماعی می‌گردند یا ویژگی‌های مرتبط با جایگاه اجتماعی، قومیت و زبان بومی آن‌ها را نادیده می‌گیرند. از نظر آن‌ها، یک زبان معیار وجود دارد و همه برای از بین نرفتن ارتباط همگانی باید به آن پایبند باشند. آیا این به آن معناست که زبان کوچه و بازار یا حتی اصطلاحات نسل زد، نسخه‌ای فروتر و پست‌تر از زبانی است که بزرگانی مانند ابوالحسن نجفی (مولف کتاب مشهور غلط ننویسیم) یا حتی سعدی شیرازی به آن سخن گفته‌اند؟

نویسنده‌ی کتاب زبان بد (Bad Language: Are Some Words Better Than Others؟) نظرات جالبی در این خصوص دارد. ادوین باتیستلا (Edwin L. Battistella) با اینکه جامعه و فضای چندفرهنگی آمریکا را مدنظر قرار داده، اما نکات تامل‌برانگیزی برای خواننده‌ی فارسی زبان یا حتی کسانی که انگلیسی را به‌عنوان زبان دوم صحبت می‌کنند، ارائه داده است. از نظر او زبان ماهیتی تجویزی ندارد، یعنی نمی‌توانیم نسخه‌ای برای زبان درست یا غلط تجویز کنیم اما ماهیتی توصیفی دارد.

باتیستلا ذهن خواننده را با پرسش‌هایی تأمل‌برانگیز درگیر می‌کند؛ زبان بد از نظر شما به چه معناست؟ آیا شامل فحش دادن، لهجه‌ی غلیظ یا اشتباهات دستوری می‌شوند؟ او نشان می‌دهد که این قضاوت‌ها نسبی و وابسته به زمینه‌ی فرهنگی هستند. از نظر او، کلمات عامیانه را می‌توان بخشی از ماهیت خلاقانه و زایای زبان دانست. او نهایتاً در کتاب زبان بد خواننده‌اش را به تاب‌آوری بیشتر دعوت کرده چراکه تنوع زبانی، علاوه بر اینکه ماهیت طبیعی زبان است، آن را غنی‌تر خواهد کرد.

کتاب زبان بد با ترجمه‌ی شاهو مجیدی و سمیه حنان در مجموعه‌ی زبان شناسی اجتماعی نشر نویسه‌ی پارسی به چاپ رسیده است.

نکوداشت‌های کتاب زبان بد

• کتاب زبان بد به ما یادآوری می‌کند که زبان، پایه‌ی آخرین شکل پذیرفته شده‌ی تبعیض است: هیچ خودبرتربینی‌ای به اندازه‌ی تحقیر دیگران به خاطر دستور زبان، واژگان یا لهجه‌شان بدون مجازات اجتماعی نیست. همان‌طورکه باتیستلا نشان می‌دهد، این نوع تحقیر و برتر دانستن خود اغلب از سوءتفاهم‌ها و افسانه‌های مربوط به نحوه‌ی کارکرد زبان نشئت می‌گیرد. (شیکاگو تریبون)
• کسانی که به یادگیری نحوه‌ی تحول زبان علاقه دارند، کتاب زبان بد را اثری آموزنده خواهند یافت. (هفته‌نامه‌ی ناشران)
• باتیستلا مسائلی را شناسایی کرده که هم برای جامعه‌ی ما و هم برای نظام آموزشی آمریکا واقعا اساسی‌اند. او نشان می‌دهد که اغلب، آنچه شهروندان و معلمان درباره‌ی زبان، دستور زبان و آنچه به‌اصطلاح «انگلیسی درست» می‌نامند باور دارند، بازتاب باورهای عامیانه‌ای است که ریشه در قرن‌ها پیش دارد. این افسانه‌های رایج درباره‌ی ماهیت زبان، پیامدهای گسترده‌ای در نحوه‌ی برخورد ما با مردم و آموزش نسل جوان دارد. ادوین باتیستلای زبان شناس، با بیانی روان و زنده، به بررسی زبان بد می‌پردازد؛ موضوعی که برای کشور ما حیاتی و به‌موقع است. (ربکا اس. ویلر، گروه زبان انگلیسی، دانشگاه کریستوفر نیوپورت)
• زیبایی کتاب زبان بد در آن است که به باورهای رایج درباره‌ی ماهیت زبان پاسخ می‌دهد؛ اینکه استانداردهای زبانی نسبتاً یکپارچه‌ای وجود دارد که مردم باید به آن‌ها نزدیک شوند... نویسنده‌ی کتاب زبان بد با تیزبینی تشخیص می‌دهد که این باورها بستری بسیار مناسب برای معرفی دیدگاه‌ها و یافته‌های بنیادین پژوهش‌های زبان‌شناسی به دانشجویان، پژوهشگران سایر حوزه‌ها و عموم مردم فراهم می‌کند. (کارولین ادجر، مرکز زبان‌شناسی کاربردی)

کتاب زبان بد برای شما مناسب است اگر

• دانشجو یا پژوهشگر رشته‌های زبان شناسی، ادبیات و علوم اجتماعی هستید و می‌خواهید اثری در حوزه‌ی زبان شناسی اجتماعی بخوانید.
• می‌خواهید تاثیر تبعیض نژادی و فرهنگی را بر زبان مطالعه کنید.
• فکر می‌کنید دستور زبان صرفاً مجموعه‌ای از «بایدها و نبایدها» نیست.
• از شنیدن دستور زبان و واژگان ابداعیِ نسل جدید عذاب می‌کشید.

در بخشی از کتاب زبان بد: آیا برخی از کلمات از برخی دیگر بهترند؟ می‌خوانیم

اساساً چرا از زبان و کلمات تعرض‌آمیز استفاده می‌شود؟ عقاید مختلفی در رابطه با حضور کلمات رکیک و نامناسب در زبان وجود دارد. مثلاً تصور می‌شود که این کلمات فقط یک سری کلمات عادی هستند و بد بودن آن‌ها بستگی به نگرش شنونده دارد نه خود کلمات. گویشوران نسبت به آن دسته از کلماتی که معانی نامناسبی دارند، یعنی کلماتی که به نجاسات، اندام‌ها و اعمال فیزیکی اشاره دارند حساسیت بیشتری به‌خرج می‌دهند. کلماتی هم که بر تفاوت‌های نژادی و جنسیتی تأکید می‌کنند به نگرش گویشوران آسیب می‌رسانند. اما باز این سؤال مطرح است که چطور کلمات می‌توانند گویشوران را نسبت به مفاهیمی که در زیرساخت خود دارند حساس سازند؛ این همان چیزی است که راندال کنِدی به آن توجه داشت (لِنی بروس از طنزپردازان دهۀ 1950 هم در این خصوص اظهاراتی را بیان می‌کند). اِرول مک دونالد، ویراستار کتاب راندال کنِدی، می‌گوید «این کلمات صورت‌هایی هستند که در گویشوران احساس انزجار را برمی‌انگیزانند و زمان آن رسیده‌ است که تصور مردم را نسبت به آن‌ها تغییر داد. ادعا‌های حامیان این کلمات رنگ واقعی آن‌ها را پنهان می‌سازد و به‌عبارتی تلاشی است تا مفاهیم برای گویشوران خوب جلوه کنند».

برخی از تصمیماتی که در دادگاه‌ها اتخاذ شده‌اند بیشتر بر علت به‌کارگیری کلمات رکیک متمرکز بوده‌اند. در سال 1971 دادگاه این موضوع را مطرح کرد که قدرت کلمات و تأثیرگذاری آن‌ها بسیار مهم است و منع استفاده از آن‌ها و منع افکار و تصورات غلط کار دشواری است. بنا‌به اظهارات دادگاه دولت حق ندارد نسبت به تطهیر کلام هیچ گویشوری اقدام کند و نباید آنچه را که ما به‌لحاظ قانونی درست می‌پنداریم به زور بر آن‌ها تحمیل کند. و در‌نهایت طی حکمی در سال 1975 مجوز برگزاری برنامه‌هایی را صادر کرد که در آن‌ها هنرمندان اجازه داشتند به هر شکل که می‌خواهند از کلمات استفاده کنند و برای رسیدن به مقاصدی که دارند از آن دسته کلماتی که به‌تصور برخی از گروه‌های اجتماعی غیر‌مجاز و نامعمول هستند بهره بگیرند.

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار مترجمان
پیشگفتار مؤلف
سپاسگزاری
فصل یکم: زبان بد: واقع‌گرایی در برابر نسبیت‌گرایی
فصل دوم: نگارش بد
فصل سوم: دستور بد
فصل چهارم: کلمات بد
فصل پنجم: شهروندان بد
فصل ششم: لهجه‌های بد
فصل هفتم: تصورات رایج در‌مورد زبان، توجه به مسائل زبانی
یادداشت‌ها
واژه‌نامه
منابع
نمایه