کتاب حس آمیزی در زبان فارسی: رویکردی شناختی و پیکره مدار

کامیار جولایی و آزیتا افراشی در کتاب حس آمیزی در زبان فارسی از رویکردی شناختی و پیکره مدار استفاده کرده‌اند تا پدیده‌ی حس‌آمیزی را به‌عنوان یک ویژگی ادراکی عصب‌شناختی بررسی کنند. حس‌آمیزی علاوه بر ادبیات، در زبان روزمره هم حضور پررنگی دارد. پژوهشگران با استفاده از علوم اعصاب، زبان‌شناسی شناختی و تحلیل‌های پیکره‌ای نشان داده‌اند که چه حواسی در زبان فارسی از بیشترین بسامد برخوردار است. این پژوهش امکان مقایسه‌ی رده‌شناختی زبان فارسی با دیگر زبان‌ها را فراهم آورده است.

درباره‌ی کتاب حس آمیزی در زبان فارسی

دنیای بعضی از انسان‌ها مثل دیگران نیست. افرادی که هنگام پخش شدن موسیقی، نه تنها نغمه‌ی آن را می‌شنوند، بلکه سمفونی‌ای از رنگ‌های هارمونیک را نیز در پس این صدا ادراک می‌کنند. پدیده‌ی حس آمیزی (Synesthesia) برای افراد حس آمیخته، که درصد کوچکی از انسان‌های جهان را تشکیل می‌دهند، تنها نمود زبانی ندارد. «نگاه سرد»، «جیغ بنفش» یا «عشق آتشین» به طور هم‌زمان، چندین حس را در مغز آن‌ها درگیر می‌کند. کامیار جولایی و آزیتا افراشی در کتاب حس آمیزی در زبان فارسی، علاوه بر توصیف سازوکارهای حس‌آمیزی در مغز و زبان، از رویکردی شناختی و پیکره مدار بهره گرفته‌اند تا نشان دهند چه حواسی در میان افراد فارسی زبان بیشتر با یکدیگر آمیختگی دارند.

حس‌آمیزی در زبان فارسی: پیوند عصب‌شناسی، علوم شناختی و پیکره‌ی زبانی

کامیار جولایی و آزیتا افراشی اشاره می‌کنند که حس آمیزی صرفا یک آرایه‌ی ادبی و منحصر به ادبیات نیست. بلکه پدیده‌ای شناختی با پایه‌ی عصب‌شناسی است که در زبان روزمره هم ظاهر می‌شود. کتاب حس آمیزی در زبان فارسی، یکی از پیش‌گامان پژوهش پیکره‌مدار در حوزه‌ی زبان‌شناسی شناختی است. در این پژوهش بینارشته‌ای از علومی مانند عصب‌شناسی، زبان‌شناسی شناختی و تحلیل پیکره‌ای استفاده شده و مباحثی مانند تعریف حس آمیزی و انواع آن‌ها، بازنمایی در زبان، استعاره‌های مفهومی و تحلیل داده‌های واقعی در زبان فارسی مورد بررسی قرار گرفته است.

علاوه بر بنیان‌های عصب‌شناختی و ادراکی مفهوم حس آمیزی، افراشی و جولایی این مفهوم را در ارتباطی تنگاتنگ با فرضیه‌ی بدنمندی در زبان‌شناسی شناختی می‌بینند. در این فرضیه زبان با تجربیات جسمانی ارتباطی تنگاتنگ دارد و آن‌ها در این پژوهش توانسته‌اند ارتباط نزدیک حس آمیزی با استعاره‌های مفهومی را نشان دهند. پیکره‌ای که در کتاب حس آمیزی در زبان فارسی از آن بهره گرفته شده، از 100 میلیون واژه‌ی زبان فارسی معاصر در ژانرهای مختلف وام گرفته تا سلسله مراتب انتقال حواس در زبان فارسی و نقش فرهنگ در این مسئله را نشان دهند.

این پژوهش بینارشته‌ای توسط نشر نویسه پارسی به علاقه‌مندان ارائه شده است.

کتاب حس آمیزی در زبان فارسی برای شما مناسب است اگر

• دانشجو یا پژوهشگر رشته‌های زبان‌شناسی، ادبیات فارسی یا علوم شناختی هستید و به دنبال پژوهشی درباره‌ی حس‌آمیزی در زبان فارسی می‌گردید.
• در حوزه‌ی علوم تربیتی یا گفتاردرمانی کودکان فعالیت می‌کنید.
• درباره‌ی رابطه‌ی بین زبان، ذهن و ادبیات کنجکاو هستید و می‌خواهید بدانید چگونه مغزتان، اطلاعات بیرونی را به حواس پنج‌گانه پیوند می‌دهد.

در بخشی از کتاب حس آمیزی در زبان فارسی: رویکردی شناختی و پیکره مدار می‌خوانیم

وقتی صحبت از وجود جسمانی ما در جهان پیرامون می‌شود، مفهوم فضا اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. حوزه مفهومی فضا جایگاه ویژه‌ای در زبان‌شناسی شناختی دارد. درک دیداری-فضایی ما موجب مفهوم‌سازی و شکل‌گیری معنا می‌شود (سینها 1995:7). حوزه فضا از آن جهت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که غالبا بر دیگر حوزه‌های انتزاعی نگاشت می‌شود و به واسطه سازوکار استعاره به مفهوم سازی فضایی دیگر مفاهیم انتزاعی منجر می‌گردد. لیکاف این سازوکار را «فرضیه فضاسازی صورت» می‌نامد (لیکاف 1987: 283-284). براساس این فرضیه، به واسطه نگاشت استعاری که از فضای مادی به فضای مفهومی صورت می‌پذیرد، ساختار فضایی بر ساختار مفهومی منتقل می‌گردد (همان: 283). مفهوم‌سازی فضایی از مفاهیم انتزاعی دو بعد دارد: مفهوم‌سازی مکانی و مفهوم‌سازی شیئی (لیکاف 1993). به عنوان نمونه، مفهوم انتزاعی «مشکلات» هم به واسطه مکان و هم به واسطه شیئ درک می‌شود. به مثال‌های زیر توجه کنید:
1. در مشکلات غوطه ور بود [مشکلات مکان هستند]
2. هرروز بر مشکلاتش افزوده می‌شد [مشکلات شیء هستند]
در زبان‌شناسی شناختی، فضاسازی مفاهیم انتزاعی یک اصل شناختی عمومیت یافته است که برای بیان مفاهیم انتزاعی در قالب اشیایی سه بعدی در فضا استفاده می‌شود.