معرفی و دانلود کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه

معرفی کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه

کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه نوشته‌ی ژاک دریدا، خوانشی‌ست فلسفی از داستان کوتاهِ موریس بلانشو به نام لحظه مرگ من که برای طرفداران دریدا و بلانشو جذاب خواهد بود. دریدا در این کتاب به واکاوی داستان بلانشو پرداخته و ماجرای مردی در شرف اعدام و رهایی ناگهانی‌اش از این مخمصه را در جنگ جهانی دوم حکایت می‌کند.

درباره کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه

لحظه مرگ من (The Instant of My Death) حکایتی است کوتاه نوشته موریس بلانشو (Maurice Blanchot) که داستان جوانی بی‌نام‌ونشان را روایت می‌کند؛ جوانی که به ظاهر خود بلانشو است و در جنگ جهانی دوم توسط سربازان نازی بازداشت می‌شود و برای اعدام او را می‌برند. روایت او به عمد پراکنده و نامطمئن است تا با این روش نخ میان خیال و واقعیت را نامعلوم کند.

حال، ژاک دریدا (Jacques Derrida)، فیلسوف برجسته فرانسوی که فلسفه شالوده‌شکنی یا واسازی (Déconstruction) را پایه‌ریزی کرده، در کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه (The Instant of My Death / Demeure)، به واکاوی این حکایت کوتاه از موریس بلانشو پرداخته است. دریدا در این کتاب، یک خوانش متداول ارائه نداده است، نقدی فلسفی بر اثر بلانشو وارد نموده است و از همه مهم‌تر به این مسئله پرداخته است: گواهی‌دادن به واسطه‌ی نوشتن.

ادبیات به‌مثابه‌ی گواهی دادن از دیدگاه ژاک دریدا

ژاک دریدا در کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه، ادبیات را به مثابه‌ی گواهی دادن می‌داند و سر این موضوع بحث می‌کند که اثر موریس بلانشو، خط میان خیال و شاهد یا گواه‌دهنده را از میان برمی‌دارد و این اتفاق باعث به‌وجود آمدن پرسش‌های عمیق می‌شود؛ پرسش‌هایی اعم از: آیا ادبیات می‌تواند آنچه را که نمی‌توان کامل تجربه کرد، شهادت دهد؟ زمانی که ادبیات لزوماً غیرمستقیم و نارسا است، زبان ادبی چطور می‌تواند حامل حقیقت باشد؟ ازاین‌رو، دریدا نشان می‌دهد که روایت بلانشو دقیقاً «شهادت‌گونه» است چون مدعی نیست که رویدادها و اتفاقات مستقیماً شخصی هستند.

روایت در کتاب لحظه مرگ من بلانشو از دیدگاه ژاک دریدا در جایی به یکدیگر می‌رسند که خیال و شهادت دو عنصر جدایی‌ناپذیر می‌شوند. بلانشو متن را به‌گونه‌ای روایت می‌کند که گویی داستانی شخصی است، اما همچنان نمی‌توان صحت و درستی قطعی آن را تأیید کرد. این امر مسبب به وجود آمدن بحثی است که دریدا آن را «هم‌سویی آزاردهنده» بین دو حالت می‌نامد. اهمیت این امر در این است که درک ما از حکایات درباره‌ی جان‌به‌در بردن از مصیبت‌ها، خاطرات تاریخی و اصول اخلاق شاهد بودن یا گواهی دادن را به چالش می‌کشد.

مفهوم «لحظه» در لحظه مرگ من

محور اصلی تحلیل ژاک دریدا از این اثر، اندیشه فلسفی «لحظه» است؛ یک لحظه‌ی واحد که نه می‌توان آن را به صورت کامل به دست آورد و نه می‌توان دوباره آن را نمایش داد. سرچشمه‌ی نیرو و توان متن موریس بلانشو، شرایط منحصربه‌فرد ماجرا، یعنی همان «تجربه‌ی نزدیک به مرگ» شخصیت اصلی، است و نیز این‌که شرایط مذکور چطور باعث فروپاشی مفهوم معمول می‌شود و فضاهایی را برای اندیشیدن به ادبیات، اصول اخلاقی و هویت باز می‌کند.

موریس بلانشو در کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه راوی ماجرایی است که شخصیت داستان توسط خود «مرگ» از مرگ اجتناب می‌کند. این تناقضی (پارادوکسی) است که ژاک دریدا آن را نوعی تجربه‌ی محدود می‌خوانَد؛ لحظه‌ای که فرد نمی‌تواند به شکل کامل آن را زندگی یا روایت کند. او از این مبحث بهره می‌جوید تا نشان دهد که آسیب روانی (تروما) و بقا چگونه در شهادت دادن، شکاف ایجاد می‌کند.

مفهوم شهادت دادن در کتاب لحظه مرگ من

ژاک دریدا، لحظه مرگ بلانشو را به‌مثابه‌ی تأملی در این باب می‌داند که «شهادت دادن به چه معناست»، خصوصاً زمانی که خودِ رخداد برابر بازنمایی مقاومت نشان می‌دهد. ازاین‌رو، شهادت دادن به امری لازم و ناممکن بدل می‌گردد. نکته‌ی حائز اهمیت این موضوع آنجاست که پیامدهایی برای فلسفه ادبیات و اصول اخلاقی سیاسی را رقم می‌زند، به‌ویژه در مفاهیمی همچون خشونت و فجایع تاریخی.

اگر برای نخستین بار است که می‌خواهید با تفکرات ژاک دریدا یا موریس بلانشو آشنا شوید، خرید کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه شروع خوبی برای شما خواهد بود، زیرا این کتاب اثری است مختصر و مفید که نشان می‌دهد روایت، حافظه و بقا هرگز از یکدیگر جدا نیستند و این‌که ادبیات چطور می‌تواند مرزهای قطعیت فلسفی را آشکار کند.

کتاب لحظه مرگ من و ماندگاه نشر خوب، با ترجمه‌ی مهشید نونهالی چاپ و منتشر شده و در اختیار شما علاقه‌مندان به آثار فلسفی قرار گرفته است.

کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه برای شما مناسب است اگر

• در حوزه فلسفه مطالعه می‌کنید یا دانشجوی این رشته هستید و علاقه دارید نظرات ژاک دریدا، از برجسته‌ترین فلاسفه‌ی فرانسه، را بدانید.
• از طرف‌داران آرای فلسفی ژاک دریدا هستید، با دانلود کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه می‌توانید به آن‌ها دسترسی داشته باشید.

در بخشی از کتاب لحظه مرگ من / ماندگاه می‌خوانیم

وقتی درلحظه می‌گویم در این لحظه، شهادت را هم به راز و هم به لحظه پیوند می‌دهم و با این کار، می‌خواهم پیوند شهادت‌گرانۀ خاصی را میان راز و لحظه اعلام دارم، یعنی آنچه را در بی‌همتاییِ تقسیم‌ناپذیر لحظه خصوصیتی زمانمند می‌یابد، بی‌آنکه به‌گونه‌ای ماندگار زمانمند باشد. مسئله‌ای که بی‌درنگ سر برمی‌آورد این است که بدانیم آیا شهادت پنهان ناممکن است. دراصل، شهادت دادن و نه شاهدبودن، بلکه شهادت ‌دادن، گواهی کردن، «bearing witness»، همیشه به‌معنای علنی کردن است. به نظر می‌آید که ارزش علنی‌سازی، یعنی ارزش آشکاری (پدیدارمندی، گشودگی، همه‌پسندی، res publica [مسائل همگانی]‌ و سیاست) اساساً با ارزش شهادت مرتبط است. بنابراین انگارۀ شهادتِ پنهان تناقضی در اصطلاح است. خاصه ‌اینکه تجربۀ راز خود شهادتی درونی را ایجاب می‌کند. شهادت دادن درمورد یک راز و گواهی دادن که رازی هست بی‌آنکه اصل راز آشکار شود، امکان نقادانه‌ای است که به‌طور مثال بلانشو بسیار به آن توجه داشته، همان‌گونه که به شهادت دادن درمورد نبود گواهی، وقتی احساس می‌کنیم که وظیفه داریم نزد آن دیگری گواهی دهیم که گواهی دادن امکان‌پذیر نیست و رازی وجود دارد که باید حفظ شود یا رازی که حتی نمی‌توان حفظش نکرد: اعتراف به رازی که پنهان‌ مانده است.

در گامی به فرا‌سو، بلانشو گواهی دادن را به امر خنثی مرتبط می‌سازد که مکان خاص مصائبی فراسوی تقابل معلوم و مجهول است:

«امر خنثی، ممنوعیتِ شیرینِ مردن، آنجا که سکوت ما را آستانه‌به‌آستانه و چشمْ بی‌نگاه به هم‌جواری دوردست می‌کشاند. باز هم کلامی که باید فراسوی زندگان و مردگان گفت و برای نبود گواهی شهادت می‌دهد.»

فهرست مطالب کتاب

مقدمۀ مجموعه
مقدمۀ مترجم
داستان: لحظۀ مرگ من
نقد: ماندگاه