معرفی و دانلود کتاب داستان اندیشی: دانش جدید هوش روایی

معرفی کتاب داستان اندیشی: دانش جدید هوش روایی

قصه‌گویی هیچ آغازی ندارد. از زمانی که انسان توانست بیندیشد، داستان‌سرایی شروع شد، اما در طول سالیان گوناگون، فیلسوفان مختلفی موجب شدند تا منطق جایگزین آن و بشر به دردسر دچار شود. کتاب داستان اندیشی نوشته‌ی انگوس فلچر به ما کمک می‌کند تا به اهمیت هوش روایی و روند طبیعی ذهن انسان که طبق نظر فیلسوفان مدرن، با داستان‌سرایی و اسطوره، بیشتر انس می‌گیرد، آشنا شویم.

درباره‌ی کتاب داستان اندیشی

بشر از چه زمانی به این نتیجه رسید که باید داستان بگوید؟ چه واقعه‌ای باعث شد تا نیاکان ما تصمیم بگیرند وقایع پراکنده را به همدیگر متصل کنند، کمی تخیل و شاخ و برگ را چاشنی آن بیفزایند و از اسطوره‌های دینی و خدایان متعدد و... نیز در روایت‌های خود بهره بگیرند؟ کسی نمی‌تواند نقطه‌ی آغازی برای این واقعه پیدا کند؛ اما موضوعی که انگوس فلچر (Angus Fletcher) در کتاب داستان اندیشی (Storythinking: The New Science of Narrative Intelligence)، به آن پرداخته، پیدایش نخستین قصه‌گوی جهان نیست، بلکه تحلیل و واکاوی سیر داستان‌اندیشی در دوران و سرزمین‌های مختلف است.

داستان اندیشی خلق جهان است

داستان صرفاً روایت‌گر وقایعی پی‌درپی نیست. یک داستان، یک گذشته، حال و آینده‌ی ملتی را بازگو می‌کند. در گذشته «داستان» را به معنای دروغ و کذب تعریف می‌کردند، اما امروزه بر اندیشمندان مبرهن است که داستان، شرح دادن حقیقتی سیال در اعصار گوناگون است. انگوس فلچر در کتاب داستان اندیشی ما را به پنج هزار سال پیش می‌برد؛ زمانی که فیلسوفان شروع کردند به یافتن ابزاری برای بحث و جدل. آن‌ها پس از تحقیق و مجادله، «منطق» را برای گفت‌وگو و خلق ایده‌های فلسفی خود برگزیدند. این موضوع موجب شد تا بسیاری از افراد و آموزندگان، تصور کنند روش روایی که بشر به‌طور کل با آن می‌اندیشد و گفت‌وگوی درونی انسان با خودش از این طریق می‌گذرد، ارزش چندانی ندارد و باید در آموزش رسمی از آن دوری گزید.

شاید اگر فیلسوفان کهن، علیه داستان‌سرایی، سخن نمی‌گفتند و به داستان نیز به‌اندازه‌ی منطق اهمیت می‌دادند، کیفیت آموزش از اعصار پیشین تاکنون بسیار دگرگون می‌شد. مغز انسان قصه‌گوست و باید با همین رویه آموزش ببیند. استفاده از شیوه‌های خشک و بی‌رحمانه که ماشین‌حساب و کامپیوترها متناسب با آن‌ها ساخته شده‌اند، به زندگی اجتماعی ما آسیب شدیدی وارد کرده‌اند.

کتاب داستان اندیشی با استناد و ارجاع به تاریخ چندهزار ساله‌ی بشر، به ما نشان می‌دهد که اگر قرار بود منطق جای داستان‌سرایی را در ذهن ما پر کند، تاکنون به این مهم دست یافته بود؛ اما ذهن انسان کماکان مطالب داستان‌گونه را بهتر درک می‌کند و نسبت به خواندن آن‌ها استقبال بیشتری نشان می‌دهد. انگوس فلچر می‌کوشد تا از راه داستان‌سرایی، همان کاری را انجام دهد که ارغنون ارسطو با منطق انجام داد؛ یعنی خلق مقدمه‌ای فلسفی برای بالا بردن توانمندی‌های مغز ما.

داستان اندیشی و سیر اندیشه‌ی فلسفه

انگوس فلچر ما را با فیلسوف و منطق‌دان قرن بیستمی، کارل پوپر، آشنا می‌کند. او در سنین جوانی به کارل مارکس علاقه داشت و مارکسیست بود، اما بعد از مدتی به دلیل اینکه جهان به‌دست پرولتاریا اداره نشد و استعمارگران شکست نخوردند، از مارکس روی گردان شد. سپس به‌سراغ اندیشه‌های فروید رفت و آن‌ها را بسیار سطحی دید. طبق دیدگاه پوپر، روانکاوی فریبی اغواگرانه است. بعد از این تحلیل در حوزه‌ی روانکاوی، این فیلسوف به سراغ اندیشه های فرانسیس بیکن رفت و خود را با چالشی درگیر دید که به قرن هفدهم، ارغنون نو و منطق جدید باز می‌گشت.

کتاب داستان اندیشی، به ما نشان می‌دهد که ارسطو در کتاب طوبیقا در پی تبدیل روایت به منطق است. انگوس فلوچر اعتقاد دارد که منطق، نوآوری را در عمل از بین می‌برد و اسطوره‌ها را به کهن‌الگو و داستان‌ها را به نماد تبدیل کرده و به‌عبارتی روایت را از حالت روایت‌گری خود تهی می‌کند. کتاب داستان اندیشی می‌کوشد تا ابعاد متعددی از اهمیت هوش روایی را بر ما آشکار کند و به ما نشان دهد که می‌توان با کمک داستان اندیشی و استفاده از شیوه‌ی داستان‌پردازی، وقایع را همان‌طور که ذهنمان می‌پذیرند بازگو کنیم.

کتاب داستان اندیشی با ترجمه‌ی اسماعیل یزدان پور در انتشارات فراهم به چاپ رسیده است.

کتاب داستان اندیشی برای شما مناسب است اگر

• به کشف ارتباط داستان‌سرایی، فلسفه و تاریخچه‌ی حضور بشر در جهان علاقه‌مندید.
• از خواندن جستارهای فلسفی که سرچشمه‌های اندیشه‌ی روایی و نخستین دلایل داستان‌گویی بشر را بازگو می‌کنند، لذت می‌برید.
• اگر می‌خواهید با دیدگاه فلاسفه‌ی کهن و نو درباره‌ی اسطوره‌ها و تأثیر این اساطیر بر منطق و دانش امروز جهان آشنا شوید.

در بخشی از کتاب داستان اندیشی: دانش جدید هوش روایی می‌خوانیم

سیطره‌ی منطق در دوران اروپایی با چالش‌هایی روبه‌رو شد؛ به‌ویژه در دوره‌ی رنسانس، زمانی که فیلسوفان طبیعت‌گرای تجربه‌محور مانند لئوناردو داوینچی، گالیله و ویلیام هاروی، کتاب‌های درسی ارسطویی را به‌دلیل کوته‌بینی، ناتوانی در تبیین جهان طبیعی، و بی‌ثمربودن کنار گذاشتند (و حتی با آن‌ها به‌صراحت مخالفت ورزیدند). اما در عصر روشنگری، به‌لطف کوگیتوی رنه دکارت، اخترشناسی ریاضیاتی ایزاک نیوتن و عقل غایی ایمانوئل کانت، شاهد بازگشت شکوهمند منطق بودیم. از آن زمان به بعد، جایگاه منطق در فلسفه پیوسته گسترش یافت.

در اوایل قرن نوزدهم، پس‌از آنکه گئورگ هگل دیالکتیک ارسطو را احیا کرد، بذر رمانتیسم را پاشید و مارکسیسم و سایر فلسفه‌های قاره‌ای را به وجود آورد. در اواخر قرن نوزدهم، زمانی که گوتلوب فرگه قوانین گزاره‌ای ارسطو را به حساب دیفرانسیلی گسترش داد که می‌توانست هر استدلالی را پردازش کند، مبنای فلسفه‌ی تحلیلی شد.

در اوایل قرن بیستم، فیلسوف‌روانشناسی به نام چارلز اسپیرمن از آن برای تبیین آموزه‌ی نوین «هوش عمومی» بهره برد؛ ایمان راسخمان به تفکر انتقادی، ایده‌پردازی خلاقانه و آزمون‌های استاندارد را از این آموزه به ارث برده‌ایم. و در نهایت، در دهه‌های پایانی قرن بیستم، این مفهوم سرآغاز هوش مصنوعی رایانه‌ای شد.

هوش مصنوعی براساس همان قیاس‌هایی عمل می‌کند («و»، «نه/نفی»، «یا») که ارسطو آن‌ها را به‌مثابه‌ی قوانین جاودان منطق پایه‌گذاری کرد. این سه قیاس در مدارهای منطقی مغز رایانه (واحد محاسبه و منطق) تعبیه شده‌اند و در واقع، این قیاس‌ها تنها قواعد تفکری هستند که هوش مصنوعی (یا هر رایانه‌ای) تاکنون از آن‌ها استفاده می‌کند. این بدان معناست که شگفتی‌های یادگیری ماشین همگی از طرح «ارغنون» پیروی می‌کنند. هر آنچه یک الگوریتم بتواند به فکر درآورد، منطق محض است.

به همین دلیل بود که معلمانم داستان را با تفکر مرتبط نمی‌دانستند. آن‌ها تحت‌تأثیر مکاشفات گسترده فلسفه، از هند ودایی تا چرخش زبانی، قرار گرفته بودند. آن‌ها آموخته بودند که هوشمندی را با ضریب هوشی و خلاقیت را با طراحی بسنجند. برای آن‌ها، آینده از دلِ درخشش هوش مصنوعی سر برمی‌آورد و بدین سان، تیزهوشی را در پیوند با منطق و ثمرات فکری آن -از ریاضیات گرفته تا نشانه‌شناسی و علوم رایانه، از هندسه‌ی اقلیدس تا آثار سی. اس. - بازمی‌شناختند.

از نظریه‌ی نشانه‌شناسی پیرس تا اثبات رایانش عمومی آلن تورینگ؛ از اصول سیاسی قانون اساسی ایالات متحده تا روش‌های هرمنوتیک علوم انسانی مدرن و تا پروتکل‌های نوآوری تفکر واگرا و همگرا.

در این روایت از تاریخ اندیشه، چه ایرادی می‌توان یافت؟ استادانم ممکن بود چه چیزی را از قلم بیندازند؟

فهرست مطالب کتاب

مقدمه‌ی مترجم
یک. داستان
داستان‌اندیشی
منطق فیلسوفان
آنچه آموزگارانم از آن غافل بودند
بهتر‌شدن در داستان‌اندیشی
پروراندن داستان‌اندیشی با هنر و دانش
دو. داستان و اندیشه
خاستگاه فلسفه
ظهور فلسفه‌ی حرفه‌ای
متافیزیک بیشتر، استدلال بیشتر
شیوه‌ی کارکرد ذهن سقراط
اندیشیدن با ذهن‌های بسیار
سه. خاستگاه داستان
بلاغت بر جهان چیره می‌شود.
خاستگاه ژرف‌تر داستان
شبکه‌های عصبی
چهار. چرا مدارس منطق می‌آموزند و نه داستان
حذف روایت از دروس اصلی نظام آموزشی
مسئله‌ی لاینحل روایت
آنچه نشانه‌شناسی از قلم می‌اندازد
پنج. محدودیت‌های منطق یا، چرا باز هم به داستان‌اندیشی نیاز داریم
مکاشفه‌ی پزشک جوان
ناآشناترین ذهن
ماشین منطق‌ساز و معناآفرین
آزمایشِ ناکام
شش. سازوکار مغزی داستان‌اندیشی
نخستین شخصیت‌های داستان ما: اکلس و سوپ‌ها
شخصیت سوم: منطق‌دان شکنجه‌شده، کارل پوپر
شخصیت چهارم: فرانسیس بیکن، از بنیان‌گذاران علم مدرن
شخصیت پنجم: جان هرشل و روش علمی مدرن
از هرشل و بازگشت به پوپر
سازوکار مغزی گمانه‌زنی علمی
معماری داستان‌اندیشی مغز
هفت. بهبود در داستان‌اندیشی
اشتباه جادوگر
جادوگر داستان‌پردازی شدن
بیشینه‌سازی آفرینش
صیقل‌دادن گزینش
تفکیک آفرینش از گزینش
مزایای ارتقای داستان‌اندیشی
هشت. داستان‌اندیشی برای رشد فردی
داستان‌اندیشی
ریشه‌های اندیشه‌ی دیویی
دو شکلِ نوینِ منطق
دیویی دیالکتیکی می‌شود و فراتر می‌رود
رشد از هگل تا دیویی
سه گونه‌ی رشد فردی
نه. داستان‌اندیشی برای رشد اجتماعی
مهمان‌خانه‌ی محقر
طرحِ اولیه‌ی جامعه‌ی آزاد
پیوستن به طرح داستان
چسب اجتماعی منازعه‌ی روایی
پایان این کتاب
ده. پاسخ داستان به‌معنای زندگی
دو آفتِ توأمانِ منطق و داستان
چگونه داستان و منطق به بیراهه رفتند
فراتر از خوشبختی
پسگفتار: گفت‌وگو با یک داستان‌اندیش
منابع