کتاب تراژدی و تعالی: از دوران رنسانس تا عصر ما

کتاب تراژدی و تعالی نوشته‌ی ویلیام جیانکولا پژوهشی تحلیلی پیرامون مفهوم تراژدی از یونان باستان تا به امروز است. نویسنده در این کتاب تلاش دارد تا ضمن ارائه‌ی تعریفی دقیق از چیستی تراژدی، با بررسی تراژدی‌های کلاسیک و مدرن، خواننده را در یافتن درک عمیق‌تری از این ژانر نمایشی و ویژگی‌های بنیادین آن یاری کند.

درباره‌ی کتاب تراژدی و تعالی

ویلیام جیانکولا (William J. Giancola) در کتاب تراژدی و تعالی (Tragedy and Transcendence: Tracing Tragedy from Early Modernity to Present)، باور دارد که تراژدی با تعالی پیوندی ناگسستنی دارد و در مرکز تراژدی، نیرویی فراتر از زندگی قهرمان و تعالی او جای دارد. از دیدگاه جیانکولا اهمیت تراژدی در این است که به بررسی پرسش‌های بنیادینی درباره‌ی وجود انسان، اخلاق و هستی می‌پردازد. در تراژدی شاهد تنش دائمی میان ارزش‌ها و خواسته‌های متضادیم. نقطه‌ای که تشخیص درست از غلط دیگر ساده نیست.

قرارگیری مخاطب در دوراهی‌های اخلاقی، او را وادار به رو‌به‌رویی با پرسش‌های اخلاقی پیچیده می‌کند؛ تراژدی‌ به نقطه‌ای درونی و عمیق، نهیب می‌زند و فرد را عمیقا تکان می‌دهد. تراژدی گویی عمیقا وجودمحور و اگزیستانسیال است و در میان سرچشمه‌های بی‌نظمی و نظم، معنا و پوچی، به‌طور جدی به جایگاه انسان در کیهان نگاه می‌کند. همین امر باعث شده تا مفهوم تراژدی به مسئله‌ی بنیادین کتاب تراژدی و تعالی بدل شود.

سیر تراژدی در تاریخ

ویلیام جیانکولا در این کتاب به بررسی و تحلیل سه تراژدی کلاسیک و سه تراژدی مدرن می‌پردازد و تلاش می‌کند که رشد و نموی این ژانر را در بسترهای گوناگون تاریخی و فرهنگی ردیابی کند. او همچنین مشخص می‌کند که به چه شکل این آگاهی در طول زمان گسترش پیدا کرده و در قالب‌ها، شیوه‌های بیانی و نمادهای تازه تجلی پیدا کرده است.

جیانکولا در این کتاب سعی داشته به رابطه‌ی میان تراژدی و تعالی، به‌دقت نگاه کند تا در نهایت به این سوال پاسخ دهد که آیا می‌توان آثار انتخاب شده در این کتاب را حقیقتا تراژیک خطاب کرد یا آنکه درنهایت بیشتر به شکلی از کنایه، بدبینی، نیهیلیسم و سرخوردگی تمایل دارند.

در کتاب تراژدی و تعالی آثار شاخصی از جمله دکتر فاستوس نوشته‌ی کریستوفر مارلو، هملت و شاه لیر از شکسپیر، مرگ فروشنده از آرتور میلر، سفر طولانی از روز به شب از یوجین اونیل و پایان بازی از ساموئل بکت مورد بررسی قرار گرفته‌اند و ویژگی‌های بنیادین هرکدام با توجه به دوران تاریخی که در آن نوشته شده‌اند، مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

اثر پیش رو را مسعود فرهمندفر ترجمه و نشر مروارید چاپ کرده است.

کتاب تراژدی و تعالی برای شما مناسب است اگر

• به آثار نمایشی تراژیک علاقه‌مندید.
• به‌عنوان دانشجو یا استاد رشته‌های نمایشی فعالیت دارید و مشتاق افزایش آگاهی خود در این حیطه هستید.
• به‌دنبال تحلیلی عمیق از چندی از بهترین آثار تراژدی در طول تاریخ هستید.
• می‌خواهید تاریخچه‌ای کوتاه از تراژدی را از دوران رنسانس تا عصر حاضر مرور کنید.

در بخشی از کتاب تراژدی و تعالی: از دوران رنسانس تا عصر ما می‌خوانیم

یکی از دردسرهای اصلیِ هملت متمایزکردنِ باطن و ظاهر چیزهاست. شکسپیر نمایشنامه را با تعارض میان ظاهر و باطن، واقعیت و دروغ، انباشته می‌کند تا ابهام و عدم قطعیتی را که از ارادۀ انسان ناشی می‌شود، نشان ‌دهد. برای مثال، سخنان کلادیوس دربارۀ مرگ برادرش، اگرچه شاهانه و محترمانه به‌نظر می‌رسد، از قضا مملو از بی‌صداقتی و بی‌احترامی است: او از مردم خود می‌خواهد «با اندوهی خردمندانه به او فکر کنند / و درعین‌حال، خود را نیز در یاد داشته باشند» (پردۀ 1، صحنۀ 2)؛ او از ملکه چنین یاد می‌کند: «آن‌که زمانی به‌جای خواهر ما بود و اینک شهبانوی ما و وارث همایونی این کشور جنگاور است» (پردۀ 1، صحنۀ 2)؛ و او ادعا می‌کند که «با چشمی خندان و چشم دیگر گریان، با خوشی و نشاط در مراسم تشییع و سرود سوگواری در جشن زناشویی» با ملکۀ سابق ازدواج کرده است (پردۀ 1، صحنۀ 2). سخنان کلادیوس نشان می‌دهد که رویکرد او چقدر نامناسب و نابه‌جاست، زیرا کلامش با آنچه می‌خواهد منتقل کند، در تعارض است. اگرچه مردمِ تحت امرِ کلادیوس از این واقعیت که او برادرش را به قتل رسانده است آگاه نیستند و بنابراین به او مشکوک نیستند، شکسپیر سخنان کلادیوس را با آیرونی همراه می‌سازد تا بفهمیم که او آن کسی نیست که نشان می‌دهد: او فردی نجیب و صادق و اخلاق‌مدار نیست.

شکسپیر سخنان ظاهراً حکیمانۀ کلادیوس را به هملتِ غمگین در صحنۀ دوم نمایشنامه با آیرونی همراه می‌کند تا مجرم‌بودنِ کلادیوس را نشان دهد. کلادیوس ادعا می‌کند سوگ و اندوه هملت برای مرگ پدرش «لجاجتی ناپرهیزکارانه و غم و اندوهی غیرمردانه است / و اراده‌ای گستاخ در برابر مشیت آسمان»، و نتیجه می‌گیرد که چون انسان‌ها ناگزیر می‌میرند، باید مرگ پدر خود را بپذیرد و «آن را به دل نگیرد»، زیرا سوگ و اندوه «گناهی در پیشگاه خدا، گناه در حق مردگان و گناه در برابر طبیعت است» (پردۀ 1، صحنۀ 2). سخنان کلادیوس قطعاً آبستن آیرونی است: سوگواری برای عزیزان نشانۀ لجاجت ناپرهیزکارانه و نیز بی‌احترامی به پروردگار، طبیعت یا کسانی که درگذشته‌اند نیست، بلکه آنچه گناه است کشتن برادر خویش از روی میل به منفعت‌طلبی و رسیدن به قدرت و شهرت است.