کتاب گشتی در موزه کمونیسم

زیر چتر سرخ کمونیسم ایستاده‌ای، اما باران فقر و فلاکت همچنان روی سرت فرود می‌آید. کتاب گشتی در موزه کمونیسم نوشته‌ی اسلاونکا دراکولیچ دربردارنده‌ی هشت داستان کوتاه از زبان راویانی است که قرار است داستان صف‌های طولانی تهیه‌ی خوراک و تلاش برای فرار کردن از کشورهای کمونیستی اروپای شرقی را برای ما روایت کنند، اما این بار راویان داستان‌های ما موش، کلاغ، گربه، سگ و حیواناتی ازاین‌قبیل هستند.

درباره‌ی کتاب گشتی در موزه کمونیسم

داستان‌نویسان بسیاری در طول تاریخ برای به نگارش درآوردن داستان‌های سیاسی خود از شیوه‌ی روایت به زبان حیوانات استفاده کردند، یکی از معروف‌ترین این داستان‌نویسان جورج اورول مشهور است. اسلاونکا دراکولیچ (Slavenka Drakulić) نیز در کتاب گشتی در موزه کمونیسم (A Guided Tour Through the Museum of Communism) از همین شیوه‌ی نگارشی بهره جسته است تا با زبانی که سرشار از نماد است، راوی وضعیت اسفناک مردم تحت سلطه‌ی حکومت‌های کمونیستی در اروپای شرقی باشد.

در داستان هشتم از کتاب گشتی در موزه‌ی کمونیسم که «مورد عجیب کلاغ روان‌پریش» نام دارد، ما با داستان کلاغی روبه‌رو هستیم که قصد دارد تا همراه دوست پرنده‌ی خود بال بزند و از زیر سایه‌ی کمونیسم خارج شود. این داستان به‌خوبی نمایانگر این است که مردمی که زیر سایه‌ی تاریک کمونیسم بودند تا چه میزان در تلاش بوده‌اند تا بتوانند از کشور خود فرار کنند و به آن‌سوی دیوار برلین بگریزند، جایی که دیو تاریک کمونیسم دست از دنبال کردن آنان بردارد. روش اسلاونکا دراکولیچ در نگارش این مجموعه داستان کوتاه بسیار هوشمندانه بوده است. استفاده کردن از حیوانات به‌عنوان راویان چنین داستان‌هایی که آکنده از فضاسازی‌های سیاسی است، به خواننده کمک می‌کند تا با ایجاد فاصله با مخاطب، مسائل سیاسی را با صراحت و وضوح بیش‌تری بیان کند.

در هرکدام از داستان‌های دیگر این مجموعه، ما با مشکلات و دغدغه‌های اصلی و مهم مردم تحت سلطه‌ی حکومت کمونیسم آشنا می‌شویم؛ مسائلی از قبیل مشکل در تأمین نیازهای اولیه، نداشتن آزادی و احساس کنترل شدن همیشگی، صف‌های طولانی تهیه‌ی منابع غذایی، تبلیغات منفی سیاسی و شست‌وشوی مغزی حکومت کمونیستی. در داستان هفتم از کتاب گشتی در موزه کمونیسم به نام «مصاحبه با پیرترین سگِ بخارست» ما با داستان سگی مواجه هستیم که تحت نظارت همیشگی مأموران دستگاه امنیتی کمونیسم است و تماشای تلاش او برای زندگی در زیر سایه‌ی چشم‌هایی درشت و همیشه نظاره‌گر، برای ما جالب‌توجه خواهد بود.

کتاب گشتی در موزه‌ی کمونیسم: حکایاتی از زبان موش، طوطی، خرس، گربه، موش کور، خوک، سگ، کلاغ، نوشته‌ی اسلاونکا دراکولیچ است. ترجمه‌ی این کتاب را سما قرایی برعهده داشته است. وظیفه‌ی انتشار این کتاب برعهده‌ی انتشارات هنوز بوده است.

در نکوداشت کتاب گشتی در موزه کمونیسم

کتاب گشتی در موزه کمونیسم به زیباترین شکل ممکن سختی‌ها و معضلات زندگی زیر یوغ کمونیسم را تحت‌عنوان لحظات حساس تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و نمونه‌های آشکار و واضحی از محدودیت‌های شناخت خود، به ما معرفی می‌کند. ادبیات در این کتاب تنها به‌عنوان یادآوری لحظات تاریخی به‌خصوص نیست، این کتاب به ما یادآوری می‌کند که چرا ما تصمیم می‌گیریم تا بخش به‌خصوصی از تاریخ را به فراموشی بسپاریم. (تیموتی دی. اسنایدر، نویسنده)

کتاب گشتی در موزه کمونیسم برای چه کسانی مناسب است؟

علاقه‌مندان به مطالعه‌ی ادبیات سیاسی و اجتماعی مربوط به زیستن در زیر سایه‌ی کمونیسم می‌توانند از مطالعه‌ی داستان‌های کوتاه اسلاونکا دراکولیچ لذت بسیاری ببرند؛ ضمناً اگر به مطالعه‌ی آثار جورج اورول و داستان مشهور او یعنی «مزرعه‌ی حیوانات» علاقه‌مند هستید، خواندن این کتاب را قویاً به شما توصیه می‌کنیم.

در بخشی از کتاب گشتی در موزه کمونیسم می‌خوانیم

اما با وجود این رویداد نامیمون، حتماً آدم‌ها باز به این نتیجه رسیده‌اند که نظام دموکراتیک خیلی بهتر است، چون سوسیالیسم را کمابیش کاملاً به امان خدا ول کردند. امروزه بیشترشان برای هیچ نظام سیاسی یا سیاستی تره خرد نمی‌کنند (این همان چیزی است که جنگ قدرت می‌خوانند تا قوانینی را تعریف کنند که باید تحت آن‌ها با هم زندگی کنند). من به جرئت می‌گویم که آن‌ها امروزه همۀ تلاش‌شان را می‌کنند تا در دنیای بی‌رحمی زنده بمانند که دیگر تحت سلطۀ رفقا، یا هر شخص و اشخاص دیگر نیست، بلکه تحت سلطۀ یک نیروی برتر کاملاً غیرشخصی به اسم «بازار جهانی» است و این بازار جهانی یکی از محصولات فرعی دموکراسی و کاپیتالیسم است. این پدیده را به این راحتی‌ها نمی‌شود توصیف کرد، چون همان‌طور که انتظارش هم می‌رود من هنوز اسناد و مدارک کافی برایش در اختیار ندارم. ولی طبق شنیده‌ها اگر تمام مراکز خرید و فروشگاه‌ها را هم جمع ببندیم باز هم به بزرگی این بازار جهانی نمی‌شوند؛ آن‌قدر بزرگ است که کل زمین و حتی شاید زیرِ زمین را احاطه کرده است. من این‌طور شنیده‌ام که از این «بازار جهانی» هر کاری و به معنای واقعیِ کلمه هر کاری که بگویی برمی‌آید و حتی خود انسان‌ها را هم می‌شود در آن خرید یا فروخت؛ آدم‌های فقیر و بیچاره می‌توانند یک‌شبه پولدار شوند و پولدارها یک‌شبه بی‌پول (هر چند این صورت دوم کمتر اتفاق می‌افتد). اصلاً این بازار جهانی شبیه یک جور معجزۀ جدید است که حول مالکیت و همان ژتون‌های نمادینی که گفتم می‌چرخد. و وای به حال‌تان اگر هیچ ژتونی نداشته باشید، دیگر کُلاه‌تان پسِ معرکه است. ظاهراً دعا و نیایش برای بخشایش هم دردی را دوا نمی‌کند، چون به نظر می‌رسد این «بازار» اصلاً رحم و مروّت حالی‌اش نیست.