کتاب کالوالا

کتاب کالوالا اثری است حماسی و اسطوره‌ای و میراثی گران‌سنگ و ارزشمند در نزد مردمان فنلاند که توسط الیاس لونروت گردآوری شده است. اثری که می‌توان آن را در حکم شاهنامه‌ی فنلاند به‌شمار آورد. این منظومه برای نخستین بار در سده‌ی نوزدهم، میراث فرهنگی، اسطوره‌ای و تاریخی فنلاندی‌ها را به مرقومه‌ای یکپارچه و منسجم بدل ساخت.

درباره‌ی کتاب کالوالا

اساطیر هر ملت را می‌بایست بن‌مایه و اساس اندیشه و فکر آنان برشمرد. بسیار خطاست اگر داستان‌های اساطیری را صرفِ افسانه و گزارش‌هایی خیالی بینگاریم که برای سرگرمی آفریده شده باشند؛ به‌عکس، در پس این داستان‌ها و اسطوره‌پردازی‌ها (چه آن‌ها که از خدایان و وقایع میان خدایان می‌گویند، و چه آن دسته که از قهرمانان و نبردهای حماسی‌شان نشئت گرفته‌اند) ضمیر ناخودآگاه مردمان و اقوام، به‌منزله‌ی راوی ناپیدا و نهانِ این داستان‌ها نهفته است. آن راوی پنهان، روح یک ملت، هم اوست که دستگاه و نظام فکری خود را در دل استعاره‌ها و افت‌وخیز داستان‌ها گنجانده و به زبانی شاعرانه، برای نسل‌های بعد به یادگار می‌فرستد.

تیره‌ها و قومیت‌های گوناگون بشری، در سرتاسر جهان خاکی، پیوسته برخوردار از این داستان‌های اساطیری بوده‌اند. گرچه در جزئیاتی چون حجم و گستردگی داستان‌ها، میزان بهره‌وری از قوه‌ی تخیل و عناصر هنری، زمان تقریبی آفرینش و پیدایش داستان‌ها و... متفاوتند، اما وجه مشترک میان تمام اساطیر در میان مردمان جهان این نکته است که در همه‌ی آن‌ها مضامینی اساسی چون آفرینش جهان و بشر از سوی خدا یا خدایان، نخستین افراد نسل بشر و زندگی‌شان، قهرمانان و دلاوران ملی و شرح رزم و نبردهای آنان، به‌عنوان وجوه بنیادین و موضوعات کلی داستان به چشم می‌خورد. مقدمه‌ی بالا را بیان کردیم برای ایجاد بستری مناسب و حال و هوایی سازگار با منظومه‌ی کالِوالا (Kalevala)، اثری از الیاس لونروت (Elias Lonnrot) شاعر و زبان‌شناس نامدار فنلاندی در سده‌ی نوزدهم.

سرزمین فنلاند در کشمکش میان قدرت‌ها

در میان موج اسطوره‌پردازی در اقوام که هزاران سال به طول انجامید، مردمان سرزمین‌های سردسیر شمالی در اسکاندیناوی و شمال شرق اروپا نیز از این سیر بی‌بهره نمانده‌اند. گرچه شاید نسبت به بسیاری از تمدن‌های کهن چون ایران و میانرودان و مصر و یونان، تاخر داشته‌اند اما به‌هر روی در گذر زمان، مجموعه داستان‌های اساطیری تدوین‌شده‌ای در میان هر یک از ملل شمال اروپا تدوین گشته است. کالِوالا نام منظومه‌ای است که داستان‌ها و باورهای کهن مردمان فنلاندی، کارلیایی و اینگریایی را در خود بازتاب می‌دهد؛ این داستان‌ها تا حدود دویست سال پیش صورت مکتوبی نداشتند و به نحو شفاهی و سینه‌به‌سینه نقل می‌شدند و توسط مردمان فنلاندی به‌سان میراثی گران و نفیس پاس داشته می‌شدند.

اما در سده‌ی نوزدهم میلادی، زبان‌شناس و واژه‌شناس فنلاندی، الیاس لونروت، که برخوردار از ذوق شاعری و حس میهن‌دوستی ژرفی بود، این مجموعه داستان‌ها را از سرتاسر سرزمینش گردآوری کرد و به صورت منظومه‌ای در دوازده هزار، و بعدتر بیست‌وسه هزار بیت به سرایش درآورد. آرمان اصلی در سرتاسر این منظومه، تشکیل سرزمین مستقل فنلاند است. سرزمینی که تا سده‌ها تحت کنترل پادشاهی سوئد، و بعدها نیز بخشی از قلمرو روسیه‌ی تزاری بود و استقلال، ‌رویایی دیرینه و آرزویی کهن در اندیشه‌ی مردمانش به‌شمار می‌آمد. در همین راستا، بسیاری سروده شدن این اثر را از جمله عوامل مهم در بیداری مردم فنلاند و فعلیت یافتن طلب بالقوه‌ی آنان برای خودمختاری تلقی می‌کنند که سرانجام در 1917 به استقلال این کشور و جدا گشتنش از روسیه منجر شد.

کتاب شعر کالوالا، اثر حماسی و میراث ارجمند مردمان فنلاندی، حاصل تلاش الیاس لونروت است. برگردان فارسی این اثر به زبانی بسیار شیوا و نغز، و با همان صورت آهنگین و موزون، توسط مرسده خدیور محسنی و محمود امیریاراحمدی انجام شده و انتشارات بهجت، چاپ این کتاب را عهده‌دار بوده است.

نکوداشت‌های کتاب کالوالا

• الیاس لونروت برای اعتلای موج نخست ملی‌گرایی در فنلاند تلاش بسیاری کرد. (گاردین)
• کتاب کالوالا یکی از بهترین منظومه‌های اساطیری در اروپا است. (نیویورک تایمز)

کتاب کالوالا برای شما مناسب است اگر

• به اساطیر و فرهنگ کشور فنلاند علاقه دارید.
• دوستدار آشنایی با اساطیر و افسانه‌های کهن مردمان اسکاندیناوی هستید.
• خواننده‌ی اشعار کهن حماسی هستید.

در بخشی از کتاب کالوالا می‌خوانیم

پیر پایا وینه موینن
کرد آهنگ رفتن
به آن آبادی سردسیر،
به سرزمین تاریک شمال
سوا کرد سمندی نریان،
برگزید توندی یکران،
لگام نهاد بر سمند زرینه‌پوز،
افسار کرد نوند نقره چکاد؛
خود نشست بر گرده‌ی کوتل،
برانگیختش با کوفتن بر کفچل.
آرام و در خاموشی راند،
زمان به پیمودن راه گذراند
بر سمند نریان
بر نوندِ یکران.