کتاب صبحانه قهرمانان

ممکن است واقعاً تمام مردم ربات‌ باشند و تنها یک نفر اراده‌ی آزاد داشته باشد؟ شخصیت کیلگور تراوت با این ایده‌ی داستانی‌اش به جهان عجیبی از هجو و کمدی سیاه وارد می‌شود تا آنکه در ادامه‌ی کتاب صبحانه قهرمانان، کورت ونه‌ گات او را غافلگیر می‌کند. تراوت که یک نویسنده‌ی داستان‌های علمی-تخیلی است، در مسیر رفتن به یک جشنواره‌ی هنری با دووین هوور آشنا می‌شود و...

درباره‌ی کتاب صبحانه قهرمانان

کتابی که حالا به سراغش آمده‌اید، از مهم‌ترین آثار ژانر کمدی سیاه در قرن بیستم است که دائماً میان طنز و تراژدی، علم و خرافات، واقعیت و خیال در رفت‌وآمد است. کورت ونه‌ گات (Kurt Vonnegut) در کتاب صبحانه قهرمانان (!Breakfast of Champions or Goodbye Blue Monday) نیز سبک منحصربه‌فرد و ویژه‌ی خود را وارد کرده و اولین نشانه‌های رمان پست‌مدرن را در اثر خود نمایان ساخته است. مشخصه‌ی اصلی آثار او استفاده از ژانر علمی-تخیلی و ابزار طنز، برای بیان دیدگاه‌های فلسفی، اخلاقی و سیاسی تاریک نسبت به واقعیت‌های جامعه و زندگی است. او از زبان تند‌و‌تیز، عناصر ساتیریک و مایه‌های ادبیات ابزورد (پوچی) برای روایت استفاده می‌کند تا موضوعاتی چون خدا، آزادی، مرگ، جنگ و وجدان انسانی را به بحث بکشاند و از جریان‌های اجتماعی و بحران‌های سیاسی موجود به‌خصوص در آمریکای قرن بیستم، انتقاد کند.

نویسنده با شرح حالی از دو شخصیت اصلی کتاب صبحانه قهرمانان یعنی کیلگور تراوت و دووین هوور روایت خود را آغاز می‌کند و از این طریق اتمسفر و مکان وقوع رویدادها و دیدگاهش نسبت به آن را برایمان ترسیم می‌کند؛ او از همان ابتدا جامعه‌ی آمریکا و سیاست‌های بی‌پایه‌اش را مورد انتقاد قرار داده و موضوعاتی مثل کشف قاره‌ی آمریکا، سرود ملی و نظام آموزشی را به سخره می‌گیرد. بعد به سراغ معرفی کاراکترها رفته و پیش از آنکه داستان را طرح کند، تصویری از سنگ قبر تراوت را نشانمان می‌دهد؛ ونه‌گات چاز روایت غیرخطی در جهت به کار بردن کمدی سیاه و البته فرم هنجارشکنانه‌ی پست مدرنیسم استفاده می‌کند. هوور که یک فروشنده‌ی موفق ماشین در شهری خیالی به نام میدلند است، بعد از شنیدن داستان تخیلی تراوت دچار جنون شده و دائماً گمان می‌کند تنها کسی است که واقعیتی انسانی و اراده‌ای آزاد دارد. حضور او در این رمان ساتیریک می‌تواند نماینده‌ی «انسان رها شده در عالمی» باشد که فیلسوفان اگزیستانسیالیسم قرن بیستم به کرات از آن سخن گفته‌اند. همچنین مایه‌های پوچی و تلاش برای یافتن معنا در شخصیت تراوت دیده می‌شود که گوشه‌چشمی به ادبیات ابزورد نیز دارد.

کورت ونه‌ گات با حضور فعال به‌عنوان نویسنده در بطن روایت، همینطور استفاده از نقاشی‌های کودکانه در جای جای رمان و بر هم زدن ساختار کلاسیک روایت، خبر از تحولی عظیم در ادبیات می‌دهد که بعدتر تحت عنوان ادبیات پست‌مدرن، مورد استقبال بسیاری از نویسندگان و خوانندگان قرار گرفت. او که در نهایت به‌مثابه‌ی خدا و خالق جهان داستان، وارد روایت می‌شود، به دستکاری روانی شخصیت‌هایش می‌پردازد و یادآوری می‌کند که در جهان خیالی، امکان اراده‌ی آزاد وجود نخواهد داشت و همه‌ چیز طبق برنامه و بر اساس جبر پیش می‌رود؛ مفهومی که از اساس عدول از اصول دموکراسی و نظارت بیش از حد دولت‌ها بر زندگی انسان را، نکوهش کرده است. همین‌طور دووین به‌عنوان فردی از طبقه‌ی مرفه جامعه که دچار بحران روحی شده، نظام مصرفی آمریکا را مورد نقد قرار داده است. کتاب صبحانه قهرمانان با زبان ویژه و ساختار روایی متفاوت، جهانی درهم و پویا پیش چشممان ترسیم می‌کند که گاهی از انسان طفیلی گرفتار در مسائل دنیای معاصر دفاع کرده، و گاهی او را تا حد یک حیوان بی‌اراده، پایین می‌آورد. کمدی سیاهی که در سرتاسر اثر به کار رفته، مطالعه‌ی آن را به تجربه‌ای منحصربه‌فرد تبدیل می‌کند.

این کتاب توسط راضیه رحمانی ترجمه شده و به همت انتشارات ققنوس در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.

نکوداشت‌های کتاب صبحانه قهرمانان

• شگفت‌انگیز... کورت ونه گات تمام اعتراض‌های بدیهی درباره‌ی آمریکا را دور زده و آن‌ها را به شکلی جدید، خنده‌دار، ظالمانه، نفرت‌انگیز و در عین حال دوست‌داشتنی جلوه می‌دهد. (نیویورک تایمز)
• بی‌پروا، وحشی و عالی... منحصر به ونه‌گات. (پابلیشرز ویکلی)

• کتاب صبحانه قهرمانان برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی این کتاب برای علاقه‌مندان رمان‌های پست‌مدرن، طنزآمیز با مایه‌های علمی - تخیلی، تجربه‌ای جذاب خواهد.

در بخشی از کتاب صبحانه قهرمانان می‌خوانیم

کیلگور تراوت فکرهای منفی را به دووین منتقل کرد، در حالی که خودش را نه‌تنها بی‌آزار که اصلاً ناچیز و کم‌اهمیت تلقی می‌کرد. دنیا چنان توجه کمی به او نشان داده بود که او گمان می‌کرد اصلاً وجود خارجی ندارد و زنده نیست.

امیدوار بود که راستی‌راستی مرده باشد.

اما حین برخورد با دووین متوجه شد آن‌قدر زنده هست که بتواند به همنوعش اندیشه‌هایی را انتقال دهد که او را تبدیل کند به هیولا.

اساس افکار منفی‌ای که تراوت به دووین انتقال داد این بود: همه‌ی آدم‌های روی زمین رباتند، جز دووین هوور.

از میان همه‌ی مخلوقات جهان، فقط دووین هوور فکر می‌کرد، احساس می‌کرد، نگران می‌شد، برنامه‌ریزی می‌کرد و از این حرف‌ها. هیچ‌کس دیگری نمی‌دانست درد یعنی چه. هیچ‌کس جز او قدرت انتخاب نداشت. همه ماشین‌هایی تمام‌اتوماتیک بودند که تنها هدفشان به فعالیت واداشتنِ دووین بود و بس. دووین مخلوقی جدید بود که تحت آزمایش آفریدگار جهان قرار داشت.

تنها دووین اراده‌ی آزاد داشت.

تراوت، که اصلاً انتظار نداشت کسی حرف‌هایش را جدی بگیرد، تمام اندیشه‌های منفی‌اش را در رمانی علمی  تخیلی جا داد و دووین آن‌ها را یکجا در آن رمان یافت. اما مخاطب کتاب فقط دووین نبود؛ هر کس آن را باز می‌کرد مورد خطاب قرار می‌گرفت، این‌طوری: «آهای، خودت حدس بزن چی شده! تو تنها مخلوق مختار جهان هستی. این چه حسی در تو به وجود می‌آورد؟» و از این حرف‌ها.

این رمان شاهکاری هنری بود، اثری نغز و دلکش.

منتها برای دووین مثل سمی بود که به مغزش تزریق کرده باشند.