کتاب سیاست

ارسطو در کتاب سیاست پرسش‌هایی درباره‌ی جامعه، حکومت و سیاست مطرح می‌کند که با گذشت هزاران سال، همچنان می‌توان درباره‌ی آن‌ها اندیشید. او در این رساله که تاثیر عمیقی بر متفکران مهم حوزه‌ی سیاست و جامعه‌شناسی داشته، با بررسی نقاط قوت و ضعف نظام‌های حکومتی، تلاش می‌کند نشان دهد کدام شکل حکومت بیش از دیگران می‌تواند عدالت، ثبات و خیر عمومی را در جامعه تأمین کند.

درباره‌ی کتاب سیاست

کتاب سیاست (The Politics) به قلم ارسطو (Aristotle)، بدون شک یکی از مشهورترین رساله‌های فلسفه سیاسی دوران باستان و از مهم‌ترین آثار این اندیشمند یونانی است که بر بسیاری از متفکران پس از خود، از جمله نیکولو ماکیاولی، تأثیر گذاشته است. ارسطو در این اثر پرسش‌های بنیادینی مانند این‌که چگونه باید جامعه را سامان داد تا خیر عمومی و زندگی سعادتمندانه شهروندان فراهم شود؟ کدام شکل حکومت برتر است و چگونه می‌توان آن را حفظ کرد؟ مطرح می‌کند. او با بررسی و تحلیل این پرسش‌ها، می‌کوشد تصویری منسجم از حکومت، قانون، عدالت و نقش دولت در زندگی انسان ارائه دهد.

بسیاری از پژوهشگران، کتاب سیاست ارسطو را ادامه‌ی کتاب اخلاق او می‌دانند. ارسطو در کتاب اخلاق، از فضیلت و سعادت انسان سخن می‌گوید و توضیح می‌دهد که یک فرد چگونه می‌تواند زندگی شایسته‌ای داشته باشد. او در کتاب سیاست این بحث را به سطح جامعه می‌آورد و بررسی می‌کند که چه نوع حکومت و چه ساختار اجتماعی می‌تواند امکان چنین زندگی شایسته‌ای را برای انسان فراهم کند.

از همین رو، تعریف سیاست از نظر ارسطو با برداشت امروزی از سیاست تفاوت دارد. از نگاه او، سیاست تنها به رقابت بر سر قدرت یا اداره‌ی کشور خلاصه نمی‌شود، بلکه راهی برای سامان دادن زندگی جمعی و ایجاد جامعه‌ای است که در آن انسان‌ها بتوانند استعدادها، فضیلت‌ها و توانایی‌های خود را پرورش دهند.

ساختار کتاب سیاست ارسطو

کتاب سیاست از هشت کتاب تشکیل شده است که هر کدام به یکی از جنبه‌های حکومت، جامعه و زندگی سیاسی می‌پردازند. این بخش‌ها در کنار هم تصویری منسجم از اندیشه‌ی سیاسی ارسطو ارائه می‌دهند و نشان می‌دهند که او چگونه از خانواده و شهر آغاز می‌کند و در نهایت به آموزش، تربیت و پرورش شهروندان می‌رسد. به همین دلیل، سیاست ارسطو تنها درباره‌ی حکومت نیست، بلکه به همه‌ی عواملی می‌پردازد که یک جامعه را به سوی پیشرفت یا سقوط هدایت می‌کنند.

در بخش‌های آغازین، کتاب سیاست به تعریف دولت، خانواده و سازمان اجتماعی می‌پردازد و سپس شکل‌های مختلف حکومت را معرفی می‌کند. کتاب در ادامه، به بررسی انواع حکومت از نظر ارسطو می‌پردازد و حکومت‌های پادشاهی، اشرافی و جمهوری را در کنار شکل‌های منحرف آن‌ها مانند استبداد، الیگارشی و دموکراسی افراطی مقایسه می‌کند.

در بخش‌های میانی، کتاب سیاست مفهوم شهروند و وظایف او را بررسی می‌کند و توضیح می‌دهد که یک شهروند خوب چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد. پس از آن، ارسطو به موضوع انقلاب‌ها، دلایل شکل‌گیری آن‌ها و راه‌های حفظ ثبات حکومت می‌پردازد. او همچنین درباره‌ی شیوه‌ی درست اداره‌ی دموکراسی‌ها و الیگارشی‌ها بحث می‌کند و راهکارهایی برای جلوگیری از فروپاشی این نظام‌ها ارائه می‌دهد.

در فصل‌های پایانی، کتاب سیاست از جامعه‌ی آرمانی و شرایط رسیدن به آن سخن می‌گوید. ارسطو معتقد است حکومت مطلوب بدون آموزش صحیح شهروندان شکل نمی‌گیرد؛ به همین دلیل بخش مهمی از کتاب را به تعلیم و تربیت اختصاص داده است. او نقش آموزش، ورزش و موسیقی را در پرورش شخصیت انسان بررسی می‌کند و آن‌ها را از ارکان اساسی تربیت شهروندان می‌داند. از نگاه ارسطو، جامعه‌ای پایدار است که علاوه بر قوانین مناسب، به رشد فکری، اخلاقی و جسمانی افراد خود نیز توجه داشته باشد.

نقد افکار ارسطو بعد از گذشت 2500 سال

با وجود تأثیر عمیق کتاب سیاست بر فلسفه‌ی سیاسی، همه‌ی دیدگاه‌های ارسطو را نمی‌توان با دیدگاه امروزی پذیرفت. او برده‌داری را امری طبیعی می‌دانست، زنان را شایسته‌ی مشارکت برابر در سیاست نمی‌دید و برای غیریونانی‌ها جایگاه پایین‌تری قائل بود؛ دیدگاه‌هایی که امروزه با اصول برابری و حقوق بشر در تضاد هستند و به‌شدت مورد نقد قرار می‌گیرند.

با این حال، کتاب سیاست انتشارات علمی و فرهنگی همچنان اثری مهم و خواندنی است. هشدار ارسطو درباره‌ی خطر استبداد، تأکید او بر نقش خانواده در پایداری جامعه و مخالفتش با تمرکز کامل قدرت و مالکیت در دست دولت، از جمله ایده‌هایی هستند که هنوز هم در فلسفه‌ی سیاسی محل بحث‌اند. شاید پاسخ‌های ارسطو برای دنیای امروز همیشه قابل قبول نباشند، اما بسیاری از پرسش‌هایی که او درباره‌ی حکومت، قانون و جامعه مطرح می‌کند، پس از 2500 سال همچنان ارزش اندیشیدن دارند.

برای آنکه با پایه و اساس نظریه‌های سیاسی و جامعه‌شناسی آشنا شوید، خرید کتاب سیاست ترجمه‌ی حمید عنایت را در دسترس شما قرار داده‌ایم. این رساله‌ی سیاسی به همت نشر علمی و فرهنگی با ترجمه‌ی حمید عنایت در اختیار علاقه‌مندان به فلسفه‌ی سیاسی قرار گرفته است.

کتاب سیاست ارسطو برای شما مناسب است اگر

• به فلسفه، علوم سیاسی و اندیشه‌های کلاسیک علاقه دارید و می‌خواهید با یکی از تأثیرگذارترین آثار تاریخ فلسفه‌ی سیاسی آشنا شوید.
• دوست دارید بدانید ارسطو حکومت، قانون، شهروندی و عدالت را چگونه تعریف می‌کند و دیدگاه او درباره‌ی شکل‌های مختلف حکومت چیست.
• از خواندن کتاب‌هایی لذت می‌برید که پرسش‌های مهمی درباره‌ی جامعه، قدرت و شیوه‌ی اداره‌ی حکومت مطرح می‌کنند و شما را به فکر وامی‌دارند.

در بخشی از کتاب سیاست می‌خوانیم

اینک باید هر یک از انواع حکومت را جداگانه در نظر گیریم و در پرتو این اصول کلی ببینیم که در هر کدام از آن‌ها چه [تحولاتی] روی می‌دهد. علت اصلی انقلابات در دموکراسی‌ها گستاخی [و ستیزه‌جویی] مردم‌فریبان است. اینان یا به توانگران تهمت‌های دروغ می‌بندند و یا آنکه تودۀ مردم را آشکارا بر ضد ایشان برمی‌انگیزند و [در هر دو حال] توانگران را وامی‌دارند که میان خود پیمان یاری ببندند (زیرا خطر مشترک همیشه بزرگ‌ترین دشمنان را با یکدیگر یار کرده است). فرجام چنین روشی را می‌توان در بسیاری جاها آشکار دید.

در کوس ظهور مردم‌فریبان تباهکارْ اعیان را واداشت تا به یاری هم دموکراسی را براندازند. در رودس مردم‌فریبان برای همۀ کسانی که به خدمات اجتماعی اشتغال داشتند مقرری معیّن کردند، ولی مانع از آن شدند که ناخدایان کشتی‌های جنگی دیون خود را وصول کنند، زیرا به آنان تهمت دزدی و نابکاری بسته بودند. متهمان، ناگزیر از بیم مجازات، دست یاری به هم دادند و دستگاه حکومت دموکراسی را برانداختند. نابودی دموکراسی هراکله اندکی پس از پدید آمدن آن گناه مردم‌فریبان بود که در حق اعیان ستم می‌کردند و ایشان را از کشور بیرون می‌راندند، ولی بعدها راندگان گرد هم آمدند و در پرتوِ یگانگی خویش [به هراکله] بازگشتند و دموکراسی را شکست دادند.

در مگار نیز دموکراسی به همین گونه برافتاد: مردم‌فریبان اعیان را از کشور بیرون می‌راندند تا اموال ایشان را میان مردم توزیع کنند. [اندک‌اندک] تبعیدشدگان جمعی انبوه شدند؛ پس بر کشور هجوم آوردند و الیگارشی را جایگزین دموکراسی کردند. (1305 الف). ترازیماخوس نیز دموکراسی کومه را بدین گونه از میان برد و با تأمل در اوضاع کشورهای دیگر هم می‌توان دریافت که انقلابات آن‌ها نیز به همین شیوه انجام گرفته است. مردم‌فریبان گاه توانگران را بدین گونه یار و همداستان یکدیگر می‌کنند یا برای خشنود کردن عوام از خود، با وضع مالیات‌های سنگین بر اعیان، موجبات تقسیم اموال یا درآمدهای ایشان را فراهم می‌آورند و به آنان تهمت‌های گران می‌بندند تا بتوانند دارایی‌شان را غصب کنند.