معرفی و دانلود کتاب ارکان جامعه

معرفی کتاب ارکان جامعه

درباره‌ی کتاب ارکان جامعه

کتاب ارکان جامعه (The Pillars of Society) یکی از مهم‌ترین آثار دوران گذار هنریک ایبسن (Henrik Ibsen) به تئاتر مدرن است؛ متنی که نه‌تنها از نظر محتوای اجتماعی و اخلاقی اهمیت دارد، بلکه از حیث زبان، ساختار دراماتیک و نقش طراحی صحنه در تولید معنا نیز نقطه عطفی در کارنامه‌ی این نمایشنامه‌نویس نروژی به‌شمار می‌آید. نویسنده در این اثر، تئاتر را از صرف گفت‌وگوهای کلامی فراتر می‌برد و آن را به میدانی برای رویارویی نیروهای پنهان قدرت، اخلاق، دروغ و حقیقت تبدیل می‌کند.

ارکان جامعه؛ تولد تئاتر مسئله‌محور

کتاب ارکان جامعه نخستین تجربه‌ی جدی هنریک ایبسن در ورود به قلمرو تئاتر مسئله‌محور و رئالیستی است؛ جایی که نمایشنامه دیگر فقط روایت یک داستان نیست، بلکه به ابزار نقد ساختارهای اجتماعی بدل می‌شود. جامعه‌ای که ایبسن ترسیم می‌کند، بر پایه ظاهری آراسته، اخلاقی و خیرخواهانه استوار است، اما در زیر این پوسته، شبکه‌ای از فساد، منفعت‌طلبی و سرکوب حقیقت جریان دارد. شخصیت اصلی نمایش، کارستن برنیک، نمونه‌ای از «ستون‌های جامعه» است؛ فردی قدرتمند، محترم و ظاهراً اخلاق‌مدار که موفقیت اجتماعی‌اش بر قربانی کردن دیگران و تحریف واقعیت بنا شده است.

مسئله‌ی اصلی در کتاب ارکان جامعه هنریک ایبسن، نه یک خطای فردی، بلکه سازوکار جمعی دروغ است؛ جامعه‌ای که برای حفظ ثبات ظاهری، حقیقت را حذف می‌کند و دروغ را به فضیلت بدل می‌سازد.

زبان، صحنه و بدن در نمایشنامه ارکان جامعه

یکی از نوآوری‌های مهم هنریک ایبسن در کتاب ارکان جامعه نشر بیدگل کاهش اتکای مطلق به زبان گفتاری و واگذاری بخشی از معنا به صحنه، بدن و حرکت است. در این نمایشنامه، طراحی صحنه، چیدمان فضا، نور و حتی سکوت‌ها حامل معنا هستند. شخصیت‌ها همچون مجسمه‌هایی سرد اما متحرک در فضایی نیمه‌واقعی و نیمه‌نمادین قرار می‌گیرند؛ فضایی که میان جهان ملموس اجتماعی و لایه‌های اسطوره‌ای و تاریخی در نوسان است.

هنریک ایبسن با واکاوی زبان تئاتر، آن را از حالت مصرف‌شده و روزمره بیرون می‌کشد و دوباره می‌سازد؛ زبانی که دیگر فقط ابزار گفتن نیست، بلکه زاینده هویت‌های چندلایه می‌شود. در ارکان جامعه شخصیت‌ها هم‌زمان خودِ فردی‌شان و نماینده‌ی گفتمان‌های فلسفی، سیاسی و اجتماعی‌اند. این چندلایگی، نمایشنامه را از یک درام اخلاقی ساده فراتر می‌برد و آن را به متنی تفسیربردار و اندیشه‌برانگیز تبدیل می‌کند.

در میانه این ساختار، ارکان جامعه به مخاطب یادآوری می‌کند که حقیقت همیشه در کلام بلند گفته نمی‌شود؛ گاه در حرکت‌های حساب‌شده، در مکث‌ها و در معماری بدن‌ها بر صحنه آشکار می‌شود.

قدرت، دروغ و رستگاری ناتمام در ارکان جامعه

درون‌مایه‌ی اصلی ارکان جامعه نقد قدرت و افشای رابطه‌ی پیچیده‌ی اخلاق و منفعت است. هنریک ایبسن نشان می‌دهد که چگونه طبقه‌ی حاکم، با توجیه «مصلحت عمومی»، خطاهای خود را پنهان می‌کند و قربانیان را به حاشیه می‌راند. پایان نمایشنامه، که همواره محل بحث منتقدان بوده، عمداً از یک رستگاری کامل پرهیز می‌کند. کارستن برنیک مجازات نمی‌شود و همین امر، پیام تلخ اما واقع‌گرایانه‌ی نویسنده را تقویت می‌کند: در بسیاری از جوامع، حقیقت لزوماً پیروز نمی‌شود.

این انتخاب آگاهانه، ارکان جامعه را به متنی سیاسی بدل می‌کند؛ نمایشی که نه تسکین می‌دهد و نه راه‌حل ساده ارائه می‌کند، بلکه مخاطب را وادار به پرسش از بنیان‌های اخلاقی جامعه‌ی خود می‌سازد. هنریک ایبسن با این اثر، تئاتر را به آینه‌ای بی‌رحم تبدیل می‌کند که جامعه در آن چهره واقعی خویش را می‌بیند.

امروز نیز کتاب ارکان جامعه هنریک ایبسن همچنان خواندنی و معاصر است؛ زیرا مسئله‌ی آن، یعنی پیوند قدرت و دروغ، محدود به زمان و مکان خاصی نیست. کتاب ارکان جامعه انتشارات بیدگل با ترجمه‌ی بهزاد قادری منتشر شده است.

اقتباس‌های سینمایی از نمایشنامه ارکان جامعه

• فیلم «ارکان جامعه» (Pillars of Society، 1911) یکی از نخستین اقتباس‌های سینمایی از نمایشنامه‌ی ارکان جامعه است.
• فیلم «ارکان جامعه» (Le colonne della società، 1916) اقتباس ایتالیاییِ صامت از این نمایشنامه است که به کارگردانیِ رائول والش ساخته شد.
• فیلم «ارکان جامعه» (Pillars of Society، 1920) نسخه‌ی بریتانیاییِ صامت این اثر است که کارگردانی آن را رکس ویلسون بر عهده داشته است.
• فیلم «ارکان جامعه» (Pillars of Society، 1935) اقتباس سینمایی آلمانی از این نمایشنامه است که توسط دگلاس سیرک ساخته شده است.

نکوداشت‌های کتاب ارکان جامعه

• نمایشنامه‌ی ارکان جامعه به‌طرز بی‌نقصی به زمان معاصر منتقل می‌شود. احساس می‌کنم ایبسن واقعاً شجاعت داشت که چنین موضوعاتی را در زمان خود بنویسد. (کاربر آمازون)
• این سومین ملاقات من با هنریک ایبسن است. این نمایشنامه در زمان خود فریادی بود در برابر ستون‌های جامعه. (کاربر گودریدز)

در بخشی از کتاب ارکان جامعه می‌خوانیم

اما ایبسن بدل‌کار چرب‌دستی بود. اگر نامه‌های لورفته در آثار اسکریب سرنوشت‌ساز بودند، در ارکان جامعه گرویی برای اعتراف گرفتن از برنیک نمی‌شوند، بلکه آنها را پاره و از میدان هیجان برای مخاطب بیرون می‌کنند و، به این ترتیب، ترفند اسکریب ناکارآمد، و بیهوده از کار درمی‌آید؛ اگر در اثر اسکریب مثلث عشق و ‌دسیسه به پایانی خوش، هرچند دردناک می‌انجامد، در هدا گابلر نه چنان مثلثی شکل می‌گیرد و نه پایان نمایشنامه «خوش» است. اگر پیرنگ و کردار برای مخاطب اسکریب اهمیت داشتند، ایبسن به‌جای پیرنگی رو به جلو و کرداری بر اساس علت‌ومعلول، با استفاده از پیرنگی پس‌نگرانه (retrospective)، یعنی سرریز شدن کردارهای گذشته در زمان حال، پیرنگ اسکریبی/ارسطویی را کند و سست کرد و، در نتیجه، هیجان جایش را به بازنگری و ژرف‌نگری داد. اگر ترفندهای اسکریب جایی برای جلوه‌های زبانی قلندرمآبانه باقی نمی‌گذارند، در هدا گابلر نه‌تنها مثلث عشق و دسیسه شکل نمی‌گیرد، بلکه هدا، موضوع عشق، تا آخرین لحظۀ حضورش با آتشبار زبانش غوغایی به پا می‌کند و سینه‌به‌سینه با برَک نرد (فرار از) دسیسه و ‌عشق می‌بازد.

از روی آوردن ایبسن به «عکاسی» گفتم. در مرغابی وحشی یالمار و هدویگ را مشغول رتوش کردن عکس‌ها می‌بینیم. این اشارۀ مستقیم ایبسن به روگردانی از شیوۀ بازنمایی ناتورالیست‌هاست که می‌گفتند کار نویسنده عکاسی محض از واقعیت موجود است. «رتوش» در حرفۀ ایبسن به معنای افزودن وجوه نمادین، اسطوره‌ای، و تاریخی چندلایه است، شیوه‌ای که می‌توان شاعرانگی آثارش نامید.