کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ: گفتگوی حامد زارع با رضا داوری اردکانی

کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ، اثری برای آشنایی با دیدگاه‌های رضا داوری اردکانی درباره‌ی جایگاه علوم انسانی، چیستیِ فلسفه و مسئله‌های مربوط به فرهنگ و روشنفکری در ایران معاصر است. حامد زارع، نویسنده‌ی کتاب، ماحصل سال‌ها گفتگوهای فلسفی با اردکانی را در این اثر به رشته تحریر در آورده است.

درباره‌ی کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ

کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ، اثری در سبک گفت‌و‌شنودهای فلسفی است که میان رضا داوری اردکانی و حامد زارع، شکل گرفته. زارع، نویسنده‌ی کتاب و مصاحبه‌کننده، بحث‌های فلسفی که در طول چندین سال با داوری اردکانی انجام داده را در این اثر گردآوری کرده است. داوری اردکانی، فیلسوف برجسته‌ی ایرانی و استاد بازنشسته‌ی دانشگاه تهران است. دیدگاه‌های این فیلسوف بر اساس باورهای هایدگر نقش گرفته و به ضرورت بازاندیشی در سنت باور دارد. کتاب پیش رو، ماحصل گفتگوهایی است که حامد زارع از فروردین 1388 تا فروردین 1394، در عرض شش سال با رضا داوری اردکانی انجام داده. بعضی از این گفتگوها، پیش از این در برخی مجله‌های ادبی منتشر شده‌اند؛ اما نخستین بار است که این مطالب با ظاهری تغییریافته و پیوسته، تحت نظارت دکتر اردکانی انتشار یافته‌اند. مطالب ششمین فصل این اثر نیز تاکنون در هیچ رسانه‌ای منتشر نشده‌اند. مطالعه‌ی این گفتگوها، به خواننده کمک می‌کند تا با منظومه‌ی فکری استاد داوری اردکانی آشنا شود.

کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ، در کنار بررسی دیدگاه‌های داوری اردکانی، سبک‌‌وسیاقی زندگینامه‌ای دارند. به همین دلیل در بخش نخست کتاب، طرحی از زندگی فکری داوری اردکانی به همراه تولد، رشد و حضور این فیلسوف در دوران کودتا، در این اثر گنجانده شده است. در بخش دوم این اثر، نظرهای اردکانی درباره‌ی اندیشه در ایران قرار دارد. در این زمینه می‌توان به گفتمان‌هایی درباره‌ی جلال آل احمد، شریعتی، مطهری و سید حسین نصر، اشاره کرد. وضعیت علم در ایران در ادامه‌ی این اثر بررسی شده است. منورالفکری و جایگاه تاریخی آن در ایران، تفکر فلسفی و مدینه‌ی فاضله و نسبت آن با اوتوپیا، بحث‌های خواندنی دیگری است که در کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ، گنجانده شده‌اند. بر اساس این بحث‌ها، خواننده متوجه می‌شود که اردکانی، نگاهی انتقادی به فلسفه دارد و بر این باور است که فلسفه در دوران مدرن به پایان خط خود رسیده و دیگر نمی‌تواند پاسخگوی بحران‌های انسان معاصر باشد.

تمامی گفت‌‌وشنودهای این اثر، لحنی ساده و خوش‌خوان دارند. نویسنده سعی کرده تا با پرسش‌هایی هدفمند و چالش‌برانگیز، داوری را به بیان دیدگاه‌هایش در قالبی منسجم و روشن، ترغیب کند. زبان کتاب، اگر چه از اصطلاحات فلسفی خالی نیست، اما به لطف ویرایش دقیق و ساختار گفت‌گو‌محور، پیچیدگی چندانی برای مخاطب‌ عام ندارد. مطالب کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ با حاشیه‌های زیست‌‌فرهنگی در زندگی رضا داوری اردکانی، خاتمه پیدا می‌کند. در این بخش، توضیحاتی درباره‌ی گشت‌ها و سفرها، داستان‌ها و رمان‌ها، شعرها و حکایت‌ها و تصاویری از زندگی شخصی این فیلسوف قرار دارد.

کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ را انتشارات ققنوس، چاپ و روانه‌ی بازار کرده است.

کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ برای چه کسانی مناسب است؟

تمامی دانشجویان و فعالان دانشگاهیِ رشته‌های فلسفی، به‌عنوان مخاطب‌های این کتاب شناخته می‌شوند. مطالعه‌ی کتاب حاضر برای پژوهشگران فلسفه، علاقه‌مندان به اندیشه‌ی معاصر و افرادی که به مسائل فرهنگی و علوم انسانی در بستر بومی توجه دارند نیز خالی از لطف نیست.

در بخشی از کتاب آفاق فلسفه در سپهر فرهنگ: گفتگوی حامد زارع با رضا داوری اردکانی می‌خوانیم

سید احمد فردید چه معنایى از غرب‌زدگى در ذهن و ضمیر خود داشت؟ اگر بپذیریم آل‌احمد مفهوم غرب‌زدگى را از فردید اخذ کرده است، باید بتوانیم مختصات تصورى که فردید از غرب‌زدگى داشت تبیین کنیم، تا احیانا تطور و تحول این مفهوم را در آل‌احمد بتوانیم توضیح دهیم. به نظر شما چگونه مى‌توان فهم فردید از غرب‌زدگى را توضیح داد؟

فهم معنایى که فردید در نظر داشت چندان آسان نیست. لفظ هم فریبنده است و چنان‌که اشاره شد غرب در زبان جارى یک مفهوم سیاسى و جغرافیایى است. ولى فردید غرب را یک نظام صرفا سیاسى‌ اقتصادى و فرهنگى نمى‌دانست، بلکه آن را تاریخى تلقى مى‌کرد که فرهنگ و اقتصاد و سیاست و قهر و استعمار و آزادى سیاسى و علم و تکنولوژى جدید از مظاهر آن‌اند. چنان‌که مى‌دانید من از بیست سال پیش کمتر از غرب‌زدگى گفته‌ام و چندان به آن فکر نکرده‌ام. لفظ و اصطلاحى که مایه این‌همه سوءتفاهم شده است اگر به کار نرود زیانى به جایى نمى‌رساند، به‌خصوص که غرب‌زدگى را باید در نسبت با مفهوم شرق تفسیر کرد و ابهام این مفهوم از ابهام غرب کمتر نیست. من اگر مدعى باشم که اندکى غرب را مى‌شناسم یا اگر بتوانم بگویم که غرب وجود دارد، اعتراف مى‌کنم که نمى‌دانم شرق چیست یا لااقل نشان آن را در جایى نمى‌بینم. دکتر فردید شرق را نور سیاهى مى‌دانست که حجاب‌هاى یونانیت و قرون وسطى و تجدد آن را پوشانده است. او پیدایش غرب و آغاز تاریخ آن را آغاز غرب‌زدگى مى‌دانست و به این جهت نه‌فقط مردم آسیا و آفریقا بلکه همه امروزى‌ها و حتى اروپایى‌ها و آمریکایى‌ها را غرب‌زده مضاعف مى‌دانست. البته درجات را در نظر داشت، یعنى اگر مثلاً فلان سیاستمدار و نویسنده و فیلسوف اروپایى غرب‌زده است، نظایر آسیایى و آفریقایى‌شان در نظر او به‌مراتب غرب‌زده‌تر بودند. چنان‌که وقتى مى‌خواست از نهایت غرب‌زدگى بگوید به جاى غرب‌زده خاورمیانه‌اى مى‌گفت.