کتاب آفاق فکرت در سپهر فطرت: گفتگوی حامد زارع با غلامرضا اعوانی

کتاب آفاق فکرت در سپهر فطرت دربردارنده‌ی مجموعه گفتگوهای حامد زارع با غلامرضا اعوانی است. در این اثر مخاطبِ مصاحبه‌های چند ساله‌‌ای خواهید بود که علاوه‌بر مرور زندگینامه‌ی شخصی این فیلسوف برجسته، شما را با دیدگاه علمی، رویکردهای حکمی وی و تحلیل‌هایش در باب‌ اندیشمندانی همچون ابن سینا و ملاصدرا نیز آشنا می‌کند.

درباره‌ی کتاب آفاق فکرت در سپهر فطرت

غلامرضا اعوانی فیلسوف، پژوهشگر و مترجم سرشناس ایرانی است که علاوه‌بر تدریس در دانشگاه شهید بهشتی، عهده‌دار ریاست مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه‌ی ایران نیز بوده است. کتاب آفاق فکرت در سپهر فطرت که به کوشش حامد زارع تهیه و تنظیم شده، گفتگوهای این روزنامه‌نگار باسابقه‌ی حوزه‌های فلسفه و سیاست با دکتر اعوانی را پیش روی شما قرار می‌دهد.

غلامرضا اعوانی در میان فلاسفه به عنوان یکی از چهره‌های حِکمی شناخته می‌شود که پیرو نگرش شیخ اشراق است. او باوری راستین به حقانیت حکمت الهی دارد و همچنان بر این باور پای می‌فشارد. اعوانی ازجمله متفکرانی است که در حیات فکری خود به حکمت پایبند بوده و امور مختلف را همواره با سنجه‌ی حکمت مورد تحلیل قرار داده است.

حامد زارع در جایگاه مصاحبه‌گر و تنظیم‌کننده‌ی کتاب آفاق فکرت در سپهر فطرت، این اثر را با مرور زندگینامه‌ی این فیلسوف آغاز می‌کند. فصل اول که تحت عنوان «سالشمار زندگی» ارائه شده، طی پرسش و پاسخی صمیمانه سال‌های ابتدایی زندگی، دوران تحصیل در بیروت و تهران، دوره‌ی میانسالی و سالیان ریاست در انجمن فلسفه و دوران بعد از انجمنِ اعوانی را از نظر می‌گذارند.

در فصل دوم، مصاحبه‌کننده به کنکاش در نگرش علمی اعوانی می‌پردازد و با پرسش‌های خود نظریات این پژوهشگر را در باب «فلسفه و هستی‌شناسی»، «تاریخ و معرفت‌شناسی» و «علم و حکمت‌شناسی» واکاوی می‌کند. در بخش بعد رویکرد حکمی غلامرضا اعوانی مورد پرسش قرار می‌گیرد و از مسائلی نظیر حکمت اسلامی، جایگاه حکمت در عرصه‌ی دانشگاه و مطالعات تطبیقی و... سخن به میان می‌آید.

در آخرین فصل کتاب، حامد زارع درباره‌ی حکیمان الهی به گفتگو می‌پردازد و پرسش‌هایی در باب ابن سینا، سهروردی، ابن عربی، ملاصدرا و علامه طباطبایی مطرح می‌کند که حاصل آن، گفت و شنودی جامع و خواندنی را برای مخاطبان علاقه‌مند شکل داده است. ناگفته نماند که این کتاب با تلاش انتشارات ققنوس روانه‌ی بازار کتاب شده و در دسترس خوانندگان قرار گرفته است.

کتاب آفاق فکرت در سپهر فطرت برای چه کسانی مناسب است؟

به افرادی که به مطالعه‌ی فلسفه و به‌خصوص فلسفه‌ی اسلامی علاقه‌مندند و قصد دارند از نگاه یک فیلسوف معاصر به دیدگاه‌های اندیشمندان حکمی نظر بیندازند، پیشنهاد می‌کنیم از مطالعه‌ی این کتاب غافل نمانند.

در بخشی از کتاب آفاق فکرت در سپهر فطرت: گفتگوی حامد زارع با غلامرضا اعوانی می‌خوانیم

در یک تحقیق که در زمان ریاست شما بر مؤسسه پژوهشى حکمت و فلسفه ایران در مورد «بررسى وضعیت پایان‌نامه‌هاى فلسفه در ایران» صورت گرفت، مشخص شد که 75 درصد پایان‌نامه‌هاى رشته فلسفه تطبیقى است. این در حالى است که حتى اکثر اساتید فلسفه نیز روش تطبیق را به‌درستى نیاموخته‌اند و در نهایت پایان‌نامه‌هاى خوبى تدوین نمى‌شود. یعنى نه به روش نقادانه است و نه تحقیقاً تطبیقى. نکته بعدى این است که اکثر این تطبیق‌ها با نظرات فیلسوفان غربى است و خبرى از تطبیق نظرات فیلسوفان ما و فلاسفه هند و چین نیست. به نظر شما دلیل این امر چیست؟

همان‌طور که گفتم این موضوع به دلیل نبود فرهنگ‌شناسى و غفلت کلى ما از تمدن‌هاى شرقى است. دانشجویان و اساتید ما اطلاع دقیقى از حکمت هندو یا فلسفه چین ندارند و کتاب‌هاى چندانى نیز در این زمینه به فارسى ترجمه یا تألیف نشده است. ما باید نسبت به این مسئله حساس باشیم. چراکه فلسفه یونان، فلسفه هند و فلسفه چین مختصات فکرى خودشان را دارند، و براى اطلاع از مفردات فکرى این فلسفه‌ها باید به سراغ سرمنشأ آنان رفت و به کتاب‌هاى دست دوم اکتفا نکرد. فلسفه یونانى آن چیزى نیست که ابن‌سینا مى‌گوید.

شما در این مورد مقاله‌اى نیز نوشته‌اید و گفته‌اید که نباید تعالیم ابن‌سینا را دقیقا همان مباحث ارسطو دانست.

بله من در این مورد مقاله‌اى نوشته‌ام. ابن‌سینا علم ارسطو را بسیار دقیق کرده است. به تعبیرى که من دارم و بارها به کار برده‌ام، ابن‌سینا علم منطق ارسطو را axiomatization یا «اصل موضوعى» کرده است. اگر منطق اصل موضوعى شود، همه علوم اصل موضوعى مى‌شود. این نکته‌اى است که امروزه مورد بحث دانشمندان است. هزار سال پیش از این، ابن‌سینا به این مهم توجه داشته است.