کتاب غم

کتاب غم را دونالد بارتلمی پدر داستان‌های پسانوگرا در قالب یک مجموعه داستان نوشته است که در هر یک از آن‌ها روایت‌های متفاوتی از شخصیت‌ها یا اتفاقات گوناگون بیان می‌شود. این اثر روایتی تامل‌برانگیز درباره‌ی هویت و درون انسان است.

درباره کتاب غم

مکاتب و سبک‌های نوظهور و جدید را افرادی می‌توانند خلق کنند که در سبک‌ها و مکتب‌های گذشته غوطه‌ور شده و از آن عبور کرده باشند. دونالد بارتلمی رنج و لذت نظام سرمایه‌داری را به‌شکلی عمیق تجربه کرده است؛ به‌همین‌سبب توانسته داستان کوتاهی را با هدف نقد نظام سرمایه داری و با این قلم و لحن منحصربفرد بنویسد و خواننده را مجذوب خودش کند. او با کلمات نمی‌رقصد، بلکه زیبایی‌شناسی جمله را سرلوحه‌خود قرار می‌دهد و تمام داستان‌هایش را بر پایه‌ی این اصل پیش می‌برد. نیشخندی بزرگ به دنیای پست‌مدرن امروز که تاثیر نظام‌سرمایه‌داری در آن پدیدار است، در جزبه‌جز داستان‌های دونالد بارتلمی دیده می‌شود. مثلا نویسنده در یکی از داستان‌های این مجموعه با عنوان نظام سرمایه‌داری، بالزاک که پدر داستان‌نویسان و راویان طبقه‌ی کارگر فرانسه به‌شمار می‌رود را به عنوان یکی از شخصیت‌هایش انتخاب می‌کند تا نقیضه‌ای عمیق را در داستانش پرورش دهد.

طنز و شوخ‌طبعی او در مجموعه داستان غم (sadness) صرفا برای به‌وجود آوردن خنده‌ی مخاطب نیست. او ادبیات پسانوگرا را به خوبی می‌شناسد و می‌داند که هدف این ادبیات چیست. همان پوچی را که انسان همیشه از مواجه شدن با آن می‌ترسد، در خط‌به‌خط داستانش می‌توان احساس کرد. قدیس داستان دونالد بارتلمی در تمام لحظات زندگی روزمره‌اش با بزرگ‌ترین وسوسه‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند و نویسنده بازهم می‌تواند قضاوت ذهن مخاطب را در قبال افکار وسوسه‌برانگیز یک قدیسه با انتخاب کلمات و شکل روایتش از بین ببرد. بارتلمی در مجموعه داستان غم بزنگاه‌های زمانی ورود و خروج شخصیت‌هایش را مهندسی زمانی می‌کند و شاید حضور پدر معمارش در دوره‌ی کودکی و نوجوانی باعث شده تا محاسبات او برای این کار دقیق و حساب شده باشد.

در میان داستان‌های کتاب غم، ویژگی‌های غیرمتعارف با لحن و روایتی کاملا متعارف برای خواننده بازگو می‌شود و هنر رندانه‌ی دونالد بارتلمی دقیقا همین‌جا خودنمایی می‌کند. او می‌تواند خواننده را به هر ویژگی متعارف و غیرمتعارفی راضی کند و همچنان قضاوت را از ذهن او دور نگه دارد. پرش موضوعی در داستان‌های پست‌مدرن نیاز به نویسنده‌ای خوش‌قلم دارد تا خواننده داستان را رها نکند و انسجام در داستان حفظ شود که این موضوع در داستان‌های کتاب غم به‌وضوح دیده می‌شود. شروع داستان پریچوآ به این شکل است:

«پرپچوآ حالا تنها زندگی می‌کرد. به شوهرش گفته بود دیگر نمی‌تواند با او زندگی کند. شوهرش پرسیده بود: «چرا نمی‌توانی؟» پرپچوآ گفته بود: «به‌خاطر همه‌ی چیزهایی که خودت هم خوب می‌دانی.» هدیه‌ی خداحافظی هرولد، بیمه‌نامه‌ی سپر آبی صلیب آبی‌ای بود که هزینه‌ی یک‌ سالش پرداخت شده بود. حالا پرپچوآ داشت روی ترومپتش دریچه‌ی روغن ‌می‌گذاشت. یکی از دریچه‌ها گیر می‌کرد. او ترومپت‌نواز صندلی چهارم ارکستر سمفونی دنیای جدید بود.»

دنیای جدید و قدیم پرچوآ در چهار خط و با هدیه‌ای عجیب از هم جدا شده است و حالا قرار است دنیای جدید پریچوآ روایت شود. انطباق دو موقعیت که یکی کاملا واقع‌گرایانه است و دیگر از پس ذهن مبدع و خلاق نویسنده بیرون آمده، بدون هیچگونه دلزدگی در ذهن خواننده به‌وجود آمده است. نویسندگانی مانند دونالد بارتلمی ساحت داستان را به سرگرمی و لذت منتهی نمی‌کنند و بر این باورند که هدف اصلی ادبیات و داستان ایجاد ابزاری است برای مباحثه و گفت‌وگو، تفکر و تعمق. تبحر این نویسنده و ویژگی بارز آثار او به‌ویژه در مجموعه داستان غم در همین نگاه خلاصه می‌شود که روایت، علاوه‌بر سرگرم کردن و ایجاد لذت در مخاطب باید احساسات نویی را در او به‌وجود آورد و تلاشی باشد برای برداشتن لایه‌های پنهان شخصت خواننده.

دونالد بارتلمی را می‌توان خالق سبک موج نوی علمی تخیلی یا همان سایبر پانک در نظر گرفت، سایبرپانک یکی از زیرسبک‌های پادآرمانشهری به‌شمار می‌رود که ویژگی اصلی آن پرداختن به علم نوین فناوری و نتایج آن است. ازهم‌گسیختگی اجتماعی یکی از نتایجی است که دستاورد پیشرفت علم و فناوری شمرده می‌شود. شعار اصلی نظام سرمایه‌داری دوری از غم و اندوه است و مبنای تفکر آن برای رهایی از غم واندوه همین پیشرفت فناوری در دنیاست؛ اما نتیجه‌ی واقعی برای انسان‌های امروزی در واقع جدا ماندن و دور شدن از یکدیگر است که نویسنده در مجموعه داستان غم به خوبی آن را مورد تمسخر قرار داده است. کتاب غم نوشته‌ی دونالد بارتلمی و ترجمه‌ی شهریار وقفی‌پور توسط نشر نیماژ منتشر شده است.

کتاب غم برای چه‌کسانی مناسب است؟

مجموعه داستان غم برای افرادی که از خواندن داستان‌های کوتاه پست‌مدرن لذت می‌برند و به ادبیات پسانوگرا علاقمند هستند، مناسب است

در بخشی از کتاب غم می‌خوانیم

هرولد داشت به عکس پشت‌برهنه‌ی دختری در مجله‌ای برای مردها نگاه می‌کرد. توی عکس، دختر داشت لباسش را از بالای سرش درمی‌آورد. هرولد فکر کرد که پشت دختر بی‌عیب است. راستی ممکن است کجا زندگی کند؟

پرپچوآ توی آپارتمان جدیدش روی راحتی نشست. داشت با باسون‌نوازی خوش‌تیپ مواد می‌زد. چند تا گربه دوروبرشان می‌پلکیدند.

باسون‌نواز گفت: «کوشش‌های هنری ما هیچ به‌درد انقلاب نمی‌خورد. ما واقعیت را سرخاب‌سفیداب می‌مالیم.»

پرپچوآ گفت: «ما متولیان فرمیم.»

باسون‌نواز گفت: «با باسون که نمی‌شود انقلاب کرد.»

پرپچوآ پیشنهاد کرد: «خراب‌کاری؟»

معاشرش گفت: «خراب‌کاری باعث اخراجم می‌شود. تازه، خراب‌کاری با بی‌لیاقتی اشتباه گرفته می‌شود.»

پرپچوآ فکر کرد: از صحبت درباره‌ی انقلاب خسته شده‌ام.

پرپچوآ گفت: «گم شو.» باسون‌نواز بارانی سیاهش را پوشید و رفت.

فکر کرد: شگفت‌انگیز است که آدم بتواند به مردم بگوید گم شوند. بعد بلندبلند گفت: «گم شو. گم شو. گم شو.»

هرولد به دیدار بچه‌اش، پیتر، رفت. پیتر در مدرسه‌ای در نیوانگلند درس می‌خواند. هرولد از پیتر پرسید: «از مدرسه خوشت می‌آید؟»