کتاب پایان تک زبانی: سیزده گفتگوی پژوهشی درباره حق زبان مادری

اهمیت آموزش به زبان مادری، دغدغه‌ی بسیاری از فعالان اجتماعی است. اصغر زارع کهنمویی در کتاب پایان تک زبانی، سیزده گفتگوی پژوهشی درباره‌ی حق زبان مادری ارائه داده است. بر سر لزوم آموزش به زبان مادری، اختلافات بسیاری وجود دارد. موافقان و مخالفان این موضوع، هر کدام دلایل خود را ارائه می‌دهند. کهنمویی با شیوه‌ای گفتگومحور سعی کرده است دلایلی قانع‌کننده را برای اهمیت آموزش به زبان مادری و نقش آن در فرهنگ و هویت انسانی ارائه دهد.

درباره‌ی کتاب پایان تک زبانی

کتاب پایان تک زبانی به قلم اصغر زارع کهنمویی، یک پژوهش گفتگومحور است که در آن به اهمیت زبان در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، روان‌شناختی و حقوقی پرداخته می‌شود. نویسنده‌ی این کتاب سعی داشته است راهکارهایی را برای حفظ و تقویت زبان مادری ارائه دهد. وی از طریق گفتگو با اندیشمندانی مانند مصطفی ملکیان، دکتر حسن عشایری و ... جنبه‌های مختلفی را از زبان‌شناسی ارائه می‌دهد که نوعی تصدیق برای اهمیت آموزش به زبان مادری به حساب می‌آیند. به باور این نویسنده، آموزش به زبان مادری علاوه بر حفظ ارزش‌های فرهنگی و هویتی، به افزایش توانمندی‌های شناختی دانش‌‌آموزان نیز کمک می‌کند. کهنمویی همانند سایر موافقان آموزش به زبان مادری، بر این موضوع اصرار دارد که کودکان، مطالب درسی را با زبان مادری خود بهتر درک می‌کنند و این امر به توانایی شناختی و رشد تحصیلی آن‌ها کمک می‌کند.

اصغر زارع کهنمویی در ادامه‌ی کتاب پایان تک زبانی، دلایل دیگری را برای لزوم آموزش به زبان مادری ارائه می‌دهد که از میان آن‌ها می‌توانیم به تقویت زبان دوم اشاره کنیم. به باور این نویسنده، آموزش به زبان مادری، نه تنها زبان مادری را تقویت می‌کند، بلکه به یادگیری زبان دوم نیز کمک می‌کند. کودکانی که به زبان مادری خود تسلط دارند، بهتر می‌توانند زبان‌های دیگر را بیاموزند و از آن‌ها بهره‌برداری کنند. از میان مزایای دیگر آموزش به زبان مادری می‌توانیم به بهبود روابط اجتماعی و احترام به تنوع زبانی اشاره کنیم که در کشور ما موضوع بسیار مهمی است.

اما چرا بر سر آموزش به زبان مادری اختلافاتی وجود دارد؟ با وجود دلایلی که کهنمویی در کتاب پایان تک زبانی ارائه می‌دهد، بسیاری از متخصصان در حوزه‌ی آموزش و پرورش، دلایلی را برای رد آموزش به زبان مادری ارائه می‌دهند که مهم‌ترین آن‌ها ایجاد تفرقه و نفاق میان قومیت‌ها است. مخالفان معتقدند که آموزش به زبان مادری می‌تواند باعث ایجاد تفرقه و نفاق در جامعه شود. آن‌ها بر این باورند که آموزش به زبان رسمی می‌تواند به وحدت و یکپارچگی ملی کمک کرده و از تفرقه‌های زبانی و فرهنگی جلوگیری کند. از دیگر مشکلات مرتبط با آموزش به زبان مادری از نظر مخالفان می‌توانیم به هزینه‌های بالای آموزش، کاهش فرصت‌های شغلی، کاهش کیفیت آموزش و ایجاد تنش‌های سیاسی اشاره کنیم.

کتاب پایان تک زبانی برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی کتاب پایان تک زبانی، به تمامی دغدغه‌مندان حوزه‌ی آموزش و پرورش پیشنهاد می‌شود. موافقان و حتی مخالفان آموزش به زبان مادری از این کتاب نکات مفیدی را دریافت خواهند کرد. مطالعه‌ی کتاب‌هایی که با باورهای ما در تضاد هستند، همیشه به توسعه‌ی افق دید ما کمک کرده و نگرش‌های مثبتی را به ما ارائه می‌دهد.

در بخشی از کتاب پایان تک زبانی: سیزده گفتگوی پژوهشی درباره حق زبان مادری می‌خوانیم

آقای دکتر به آمار زبانی در دنیا اشاره کردید، آیا ما در ایران، آماری از زبان‌های موجود داریم؟ آیا از تعداد گویشوران زبان‌های متعدد در ایران آمار داریم؟ در آمایش سرزمینی، متاسفانه برخلاف استانداردهای جهانی، پرسش زبان حذف می‌شود. آیا پژوهشی درباره وضعیت زبانی در کشور وجود دارد؟

ما در کشور خودمان آماری از وضعیت زبانی نداریم برای اینکه ما آمایش سرزمینی زبان را نداریم. آمارهایی که موجود است، آمارهای تخمینی و برآوردی است. برای اینکه دولت چه در قبل از 57 و چه بعد از 57 اقدام موثری برای آمایش سرزمینی زبان انجام نداده است. در هر دوره‌ای به‌دلایل خاص خود، این کار انجام نشده است. چیزی که ما امروز از زبان در کشور خودمان داریم، بر مبنای مطالعات انفرادی است و پژوهش‌هایی است که افراد مختلف چه پژوهشگران داخلی و چه پژوهگشران خارجی، انجام می‌دهند. البته خارجی‌ها با توجه به حساسیت‌های خودشان پژوهش‌های دقیق انجام داده‌اند اما کار رسمی صورت نگرفته است. البته پژوهش‌های فردی، دقت لازم آمارگیری‌های رسمی را ندارند. آخرین برآورد یونسکو از تکلم 74 زبان در ایران سخن می‌گوید. گروهی ممکن است از این تنوع زبانی ناراحت باشند و مثلاً بگویند 10 تا زبان در ایران وجود دارد. آنها نمی‌دانند این تحقیر یک کشور است که بگوییم تنها در آن ده تا زبان جاری است. اگر بگوییم 100 زبان صحبت می‌شود باعث فخر و مباهات است. این نشان دهنده این است که این ملت چقدر غنا دارد که می‌تواند صد زبان را حرف بزند. اگر آمارهای دقیقی در ایران از وضعیت گویشوران داشته باشیم، بسیار ارزشمند است هر چه بگوییم تعداد تنوع زبانی در ایران بالاتر است، این نوید بخش دورنمایی توسعه کشور است. اگر ادعا می‌کنیم این کشور با غنای فرهنگی در درازنای تاریخ هویت خود را حفظ کرده، قطعاً با این زبان‌ها توانسته خود را حفظ کند. کشور با سلاح‌های مختلف حفظ نمی‌شود با زبان و فرهنگ متنوع حفظ می‌شود. ایران باید به تنوع زبانی فرهنگی خود را باز گردد. یا زنده نگه دارد.