کتاب مروارید

دنیا بخشنده است، اما آیا در قبال بخشش بی‌انتهایش چیزی را هم از انسان می‌گیرد؟ کتاب مروارید اثر جان اشتاین بک داستان خانواده‌ای فقیر است که یافتن باارزش‌ترین مروارید جهان سرنوشت آن‌ها را دستخوش تغییر می‌کند. اثر حاضر، کتابی است در امتداد تمام ارزش‌های اخلاقی‌ای که این نویسنده‌ی نامدار آمریکایی عمری از آن‌ها نوشته است.

درباره‌ی کتاب مروارید

علاقه‌مندان به ادبیات داستانی، جان اشتاین بک (John Steinbeck) را به‌خوبی می‌شناسند؛ نویسنده‌ای با آثاری درخشان از جمله موش‌ها و آدم‌ها (Of Mice and Men) و خوشه‌های خشم (The Grapes of Wrath) که رنج، بی‌عدالتی و مشکلات طبقه‌ی محروم موتیف اصلی آن‌هاست. مروارید (The Pearl) پیش از آنکه در قالب رمانی کوتاه بسط و گسترش یابد، داستان کوتاهی بود الهام‌گرفته از سفر نویسنده به مکزیک و برخاسته از زندگی و عقاید و تمثیل‌های مردمان آن خطه. در نتیجه، دور از انتظار نیست اگر از منظر خواننده وجه سمبلیک بر دیگر وجوه این کتاب غالب باشد.

مضامین اصلی این کتاب اهمیت خانواده، تقابل ازلی‌ابدی خیر و شر و استقامت است و پیرنگ روایت بر تقابل‌ها و تضادهای فردی و اجتماعی بنا شده است. نمی‌توان این کتاب را دقیقاً کتابی ضد دیدگاه‌های مادی‌گرایانه و منفعت‌طلبانه دانست اما ردپای نکوهش این اندیشه و اینکه چطور می‌تواند سرشت پاک انسانی را تحت تأثیر قرار دهد در کتاب دیده می‌شود. شاید مهم‌ترین رسالتی که اشتاین بک در این کتاب در نظر دارد این است که به خواننده به بازشمردن ثروت‌هایش کمک کند؛ احتمالاً اگر شما هم بعد از خواندن این کتاب متوجه ثروت‌های غیرمادی‌ای شده‌اید که ارتباطی با وضع مالی‌تان ندارد، نویسنده در تحقق این هدف موفق عمل کرده است.

کتاب در ذیل ادبیات رئالیستی جای می‌گیرد و دیدگاه منفی اشتاین بک نسبت به پدیده‌ی استعمار و ظلم سفیدپوستان به بومیان در آن منعکس شده است. افزون بر این، تجربه‌ی نویسنده از زندگی در میان اهالی طبقه‌ی کارگر قطعاً در توصیف دقیق وضعیت رقت‌بار خانواده‌ای تهی‌دست در این کتاب به کمک او آمده است. البته در مقایسه با آثار سترگ او، شاید توصیفات و بیان دقیق احساسات در این اثر کمتر به چشم بیاید، گویی نویسنده چوب جادویش را برای برانگیزاندن قوی‌ترین احساسات آدمی در این کتاب تکان نداده است، اما باید تأیید کرد که این موضوع طبیعت داستان‌پردازی بر مبنای داستان‌های فولکلور است؛ زیرا این داستان‌ها بیشتر بر عناصر نمادین تأکید دارند تا جزییات طبیعت‌گرایانه (ناتورالیستی). با همه‌ی این اوصاف این اثر در عین سادگی در رده‌ی آثار خواندنی جان اشتاین بک قرار می‌گیرد.

کتاب مروارید روایت‌گر داستان کینو و خانواده‌ی اوست؛ خانواده‌ی فقیر اما صمیمی که بیماری پسر کوچک و امتناع دکتر از درمان او، آن را دچار بحرانی جدی می‌کند. کینو، غواص فقیر و بداقبال، به آب می‌زند تا با یافتن مرواریدی کوچک و ناچیز هزینه‌ی درمان فرزندش را تأمین کند. دست سرنوشت اما هدیه‌ی باارزش‌تری برای او دارد: بزرگترین مروارید جهان و زیباترینِ آن‌ها. سودای داشتن ثروتی هنگفت به تغییر الگوی رفتاری کینو می‌انجامد. او به‌عنوان سرپرست خانواده‌اش سعی دارد تا زندگی بهتر و مرفه‌تری فراهم آورد ولی عایدی‌اش از ماجراهای پس از صید مروارید چیزی نیست جز تلخی‌های متمادی. در یک نشست دوساعته می‌توانید با کینو، جوآنا (همسرش) و کویوتیتو (نوزادشان) همراه شوید و این کتاب خوش‌خوان و کوتاه و البته تراژیک را به پایان برسانید.

کتاب مروارید اثر محبوبی برای مترجمان فارسی‌زبان بوده است؛ از آن‌جا که چند تن از بهترین مترجمان ادبیات داستانی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده‌اند که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به سیروس طاهباز، سروش حبیبی، مرجان حسینی و محسن سلیمانی اشاره کرد. انتشارات علمی-فرهنگی برای چاپ این کتاب از ترجمه‌ی محمد جعفر محجوب استفاده کرده است.

نکوداشت‌های کتاب مروارید

• این کتاب نمایانگر اوج قدرت‌نمایی اشتاین بک در سبک نوشتاری خود است. (نیویورک تایمز)
• مروارید خلوص و تمایزی را دارد که در هر اثر جان اشتاین بک نمودار است. (نیویورکر)
• در دو سوی اقیانوس اطلس هیچ نویسنده‌ای را به اثرگذاری جان اشتاین بک نمی‌یابید. (Time and Tide)
• اشتاین بک مستحق آن است که با بالاترین استانداردها سنجیده شود. (New York Herald Tribune)

اقتباس سینمایی از کتاب مروارید

فیلم مکزیکی مروارید (2001) مستقیماً از این کتاب اقتباس شده است. پیش از آن در دهه چهل میلادی اولین اقتباس از این اثر به مخاطبین سینما ارائه شده بود.

کتاب مروارید برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب مروارید برای همه‌ی دوست‌داران ادبیات رئالیستی و ادبیات مدرن امریکا جذابیت خواهد داشت. این کتاب همچنین به کسانی توصیه می‌شود که به‌تازگی خواندن کتاب و به‌ویژه ادبیات داستانی را آغاز کرده‌اند.

در بخشی از کتاب مروارید می‌خوانیم

هنگامی که کینو سبد خود را پر می‌کرد، آهنگی خاص در گوشش طنین‌انداز بود. موسیقی این نغمه را قلب او، هنگامی که اکسیژن هوایی را که در ریه حبس کرده بود مصرف می‌کرد، می‌نواخت و آب تیره و سبزرنگ، حیوانات کوچک دریایی و توده ماهیانی که به خط مستقیم از پیش چشمش می‌گذشتند، با این موسیقی هماهنگی داشتند؛ اما با این موسیقی آهنگی مرموز، غیرمحسوس ولی ثابت و مرتب نیز همراهی می‌کرد. یک زمزمه آهنگ‌دار اسرارآمیز و مداوم که با جمله «مرواریدی که همه انتظار آن را دارند»، آمیخته شده بود، در گوش کینو صدا می‌کرد. این آهنگ مرتباً در گوش او انعکاس می‌یافت؛ زیرا ممکن بود هر صدفی که در سبد می‌گذاشت، دارای این مروارید باشد. بخت هیچ‌وقت با کسی همراه نیست، ولی تنها خدایان گاهگاه آن را با انسان همراه می‌کنند. کینو می‌دانست که ژوانا بالای سر او، میان قایق، به انتظار بروز اثر دعای خویش نشسته است. بر اثر این فکر چهره‌اش را در هم کشید و عضلات خود را منقبض کرد؛ گویی می‌خواست با «بخت» زورآزمایی کند و آن را از دست خدایان بیرون بکشد! زیرا «خوشبختی» برای او و شانه کژدم‌زده کویوتیتو لازم بود. به همین دلیل که امروز احتیاج کینو شدیدتر و تمایلش عمیق‌تر بود، آهنگ مرموز «مرواریدی که همه انتظار آن را دارند» نیز شدیدتر در گوشش صدا می‌کرد. این آهنگ با «نغمه زیردریایی» آمیخته شده، جمله‌های مبهمی در مغزش به وجود می‌آورد.

کینو در این هنگام در عنفوان جوانی، نیرومندی و غرور بود و می‌توانست بیش از دو دقیقه زیر آب باقی بماند؛ به همین سبب به‌آرامی کار می‌کرد و از میان صدف‌ها درشت‌ترین آنان را برمی‌گزید. صدف‌ها نیز تا دست صیاد را در مقابل خود احساس می‌کردند، بسته می‌شدند. طرف راست کینو تخته‌سنگی وجود داشت که روی آن از صدف‌های کوچک پوشیده شده بود.