کتاب ماهی سیاه کوچولو

صمد بهرنگی، داستان‌نویس، مترجم، آموزگار و محقق فقید، در کتاب ماهی سیاه کوچولو روایتگر داستانی بوده است که در یک جویبار رخ می‌دهد. یک ماهی درصدد رسیدن به دریای بزرگ و آزاد است و در این مسیر می‌بایست پستی‌ها و بلندی‌های بسیاری را پشت سر بگذارد... کتاب حاضر جوایز بسیاری دریافت کرده است؛ از جمله جایزه‌ی بی‌ینال براتیسلاوای چک‌اسلواکی.

درباره کتاب ماهی سیاه کوچولو

نام صمد بهرنگی (Samad Behrangi) همواره یادآور داستان‌های اجتماعی و سیاسی است. کتاب ماهی سیاه کوچولو (Small black fish) نیز همچون دیگر آثار او به سیاست و اوضاع حاکم بر جامعه‌ی ایران می‌پردازد. بهرنگی با استفاده از داستان‌های نمادین و با بهره‌گیری از شخصیت‌های حیوانی در آثار خود دست به انتقاد از جامعه و سیاست‌های آن می‌زند بی‌آنکه کسی بتواند او را به بهانه‌ی نوشتن متون سیاسی بازخواست کند. خصوصیات و ویژگی‌های حیوانات موجود در داستان‌هایش را به‌راحتی می‌توان در میان انسان‌های جامعه سراغ گرفت. در این کتاب مخاطب به کنار گذاشتن تمامی سنت‌ها و وابستگی‌های محدودکننده دعوت می‌شود تا به دنیایی بزرگ و آزاد دست یابد.

کتاب حاضر مدت‌ها در حکم بیانیۀ غیررسمی سازمان چریک‌های فدایی خلق به حساب می‌آمد. بهرنگی با چهره‌های تأثیرگذار این سازمان دیدار داشته است؛ دیدارهایی که برخی از آن‌ها در منزل بانوی شاعر، فروغ فرخزاد صورت می‌گرفته است. تعدادی از آثار صمد بهرنگی همچون اولدوز و کلاغ‌ها و ماهی سیاه کوچولو در میان چریک‌ها طرفداران زیادی داشته است.

ماهی سیاه کوچولو نخستین بار در سال 1346 منتشر شد. زبان این کتاب ساده و قابل‌درک است و همین موضوع سبب شده که بسیاری از افراد آن را برای کودکان مناسب بدانند، در صورتی که صمد بهرنگی با بهره‌گیری از این زبان مسائل حاد سیاسی و اجتماعی دوران خود را مطرح نموده است.

جوایز و افتخارات کتاب ماهی سیاه کوچولو

• دریافت جایزه بی‌ینال براتیسلاوای چک‌اسلواکی در سال 1969
• برنده جایزه هانس کریستین اندرسون در بخش تصویرگری در سال 1974
• برنده جایزه نخست نمایشگاه بین‌المللی کتاب کودک بولونیا در سال 1968

نکوداشت‌های کتاب ماهی سیاه کوچولو

• کتاب ماهی سیاه کوچولو شاهکاری از صمد بهرنگی است. (غلامحسین ساعدی)
• این کتاب در سراسر ادبیات داستانی ما ماندگار و جاودانه خواهد بود. (اسدالله عمادی)
• مطالعه‌ی همین یک اثر از صمد بهرنگی کافی است تا او را نویسنده‌ای برجسته بدانیم که در ذهن‌ها خواهد ماند. (جمال میرصادقی)

اقتباس از کتاب ماهی سیاه کوچولو

• مجید اسماعیلی، کارگردان ایرانی، در سال 1394 با اقتباس از کتاب ماهی سیاه کوچولو فیلمی با همین عنوان ساخت.
• در سال‌های 2016 و 2018 در نیویورک و بروکلین نمایش‌هایی بر اساس این داستان به زبان انگلیسی اجرا شد.
• در سال 1396 با اقتباس از این کتاب نمایشی به زبان فارسی در پردیس تئاتر ایران به روی صحنه رفت.

کتاب ماهی سیاه کوچولو برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی این کتاب را به علاقه‌مندان به داستان‌های نمادینِ سیاسی و همچنین دوست‌داران داستان‌های اجتماعی توصیه می‌کنیم.

در بخشی از کتاب ماهی سیاه کوچولو می‌خوانیم

ماهیخوار چیزی نگفت، فکر کرد: «آی حقّه باز! چه کَلَکی تو کارت است؟ نکند می‌خواهی مرا به حرف بیاری که در بروی؟»

خشکی از دور نمایان شده بود و نزدیکتر و نزدیکتر می‌شد. ماهی سیاه فکر کرد: «اگر به خشکی برسیم، دیگر کار تمام است.»

این بود که گفت: «می‌دانم که می‌خواهی مرا برای بچّه‌هات ببری، اما تا به خشکی برسیم، من مرده‌ام و بَدنَم کیسه‌ی پُرزهری شده. چرا به بچّه‌هات رحم نمی‌کنی؟»

ماهیخوار فکر کرد: «احتیاط هم خوب کاری است! تو را خودم می‌خورم و برای بچّه‌هایم ماهی دیگری شکار می‌کنم... اما ببینم، کلکی تو کار نباشد؟ نه، هیچ کاری نمی‌توانی بکنی!»