کتاب 130 نکته در باب کارگردانی

پیشگفتار
دربارۀ این کتاب
نکاتی دیگر
1: فهمیدن متن نمایشنامه
1. نمایشنامه را بخوانید.
2. بعد از استراحت نمایشنامه را دوباره بخوانید.
3. اگر هیچ گزینه‌ای برای انتخاب ندارید، تلاش کنید طراحانی مناسب برای نمایش پیدا کنید.
4. طراحی را خیلی زود نهایی نکنید.
5. نقش هر شخصیتی را از اول تا آخر بخوانید، طوری ‌که انگار آن‌ها را بازی می‌کنید.
6. نمایشنامه را بیش از اندازه نخوانید.
7. یاد بگیرید عاشق نمایشی شوید که از آن خشنود نیستید.
8. پرسش محوری نمایشنامه را مشخص کنید.
9. توجه داشتن به اینکه تجربۀ انسانی انباشته از درد و رنج است و تلاش برای برطرف‌کردن آن.
10. هر شخصیتی را از کردار و رفتارش بشناسید.
11. در نظر داشته باشید که هر نمایشنامه‌ای آدم‌ها را در شرایط غیرمعمول نشان می‌دهد.
12. بدانید که کشمکش مهم‌تر از برایند و سرانجام است.
13. فراموش نکنید که پایان هر نمایشی در شروع آن نهفته است.
14. لُب کلام نمایشنامه را تنها با چند واژه بیان کنید.
2: نقش کارگردان
15. شما ماما هستید.
16. فقط داستان را بگویید...
17. همیشه از سیر تا پیاز را توضیح ندهید.
18. اجازه دهید تماشاگر حدس بزند.
19. سعی نکنید همه را راضی نگه‌دارید.
20. نمی‌توانید به همۀ آنچه که در ذهن دارید دست یابید.
21. قرار نیست پاسخ همۀ پرسش‌ها را بدانید.
22. هیچ بازیگری کارگردان تنبل و ناآگاه را دوست ندارد.
23. تصور کنید همه دائماً دچار وحشتی فلج‌کننده هستند.
24. زیاد سخت نگیرید.
25. حرف‌های نمایشنامه‌نویس را تغییر ندهید.
26. بیشتر روز در حال اجرایید.
27. نمایش دربارۀ شما نیست.
28. بهترین تعریف از یک کارگردان: «به نظر می‌رسد شما از روز اول دقیقاً می‌دانستید چه می‌خواهید.»
3: گزینش بازیگر
29. بخش مهمی از کار کارگردانی گزینش بازیگر است.
30. انتظار نداشته باشید خودِ شخصیت نمایش در برابرتان ظاهر شود.
31. با بازیگران راحت باشید، ولی با آن‌ها دوست نشوید.
32. با آزمون‌دهندگان هم‌بازی نشوید.
4: نخستین روخوانی
33. جلسه را با ایراد یک سخنرانیِ طولانیِ غرّا شروع نکنید.
34. اجازه ندهید بازیگران نخستین روخوانی را سرسری بگیرند.
35. بعد از روخوانی دربارۀ نمایش صحبت کنید.
36. پرسش‌های اولیه را مطرح کنید.
37. نوسانِ هر صحنه‌ای را مشخص کنید.
5: قوانین تمرین
38. از توانمندی‌های خود استفاده کنید.
39. انضباط لازمۀ تمرین است.
40. برای هر هفته پیشاپیش برنامه‌ریزی کنید.
41. بی‌دلیل بازیگران را معطل نگه ندارید.
42. بی‌جهت پوزش نخواهید.
43. مطمئن شوید که مدیر صحنه وقتی برای استراحت می‌دهد.
44. سپاسگزاری فراموش نشود.
45. نظر کارکنان را جویا شوید.
46. همیشه صحنه را قبل از اینکه با بازیگران روخوانی کنید به‌تنهایی بخوانید.
47. در طول تمرین سرِ خود را در متن فرو نکنید.
48. به لحظه‌های دشوار همچون لحظه‌های اکتشاف نگاه کنید.
49. وقتی همه خسته‌اند، روی مطالب جدید کار نکنید.
50. تمرین را با گفته‌ای مثبت پایان دهید.
51. اخمو و نومید نباشید.
52. اگر اجازه می‌دهید غریبه‌ها به تمرین‌های نهایی بیایند...
6: اساس میزانسن
53. هر صحنه‌ای صحنۀ تعقیب و گریز است.
54. شدت خواست‌های شخصیت با شدت خواست نمایشنامه برابر است.
55. از خود بپرسید: «خوب است یا بد؟ بزرگ است یا کوچک؟»
56. هر بازیگری ژست‌ها و حرکات خاصی دارد.
7: حرف زدن با بازیگران
57. بحث دربارۀ شخصیت‌ها بهتر است مرحله‌به‌مرحله و براساس نیاز کار انجام گیرد.
58. تمرین را خوب و مرتب شروع کنید.
59. با قدرت و انرژی شروع کنید.
60. نخستین وظیفۀ بازیگر این است که صدایش شنیده شود.
61. از همان شروع و در طول تمرین‌ها بازیگران را صادقانه تشویق کنید.
62. با شخصیت صحبت کنید، نه با بازیگر.
63. همیشه هر صحنه‌ای را پیش از میزانسن‌ دادن نشسته بخوانید.
64. انتظار نداشته باشید همۀ خواست‌هایتان بلافاصله برآورده شود.
65. هیچ‌وقت، هیچ‌وقت قلدری نکنید...
66. مواظب باشید بازیگران از کاری که باید انجام دهند منحرف نشوند.
67. هیچ‌گاه کنش‌ها را در قالب احساسات بیان نکنید.
68. از بازیگران بخواهید به چشمان یکدیگر نگاه کنند.
69. بازیگران دربارۀ کیفیت بازی خود خیلی اشتباه می‌کنند.
70. لطفاً، لطفاً قاطع باشید.
71. می‌توان رُک بود، ولی نه همیشه.
72. تذکرات انتقادی را به‌طور خصوصی با بازیگران در میان بگذارید.
73. بازیگرهایتان را بشناسید.
74. درست پیش از اجرا یا تمرین‌های کامل تذکر ندهید.
75. حتی اگر آدم‌ها خودشان خواهان دانستن حقیقت ناخوشایند باشند،
76. نکات منفی را با «ولی» و «اما و اگر» همراه نکنید.
77. در تذکرات هیچ بازیگری را ندیده نگیرید.
78. هر تغییری را تمرین کنید.
79. مطالب را وارونه کنید.
80. پایان صحنه را در شروع بازی نکنید.
81. خلاف شرایط معین بازی کنید.
82. با بازیگرانی که تازه متن را کنار گذاشته‌اند مدارا کنید.
83. این پرسش را بارها تکرار کنید: «با چه کسی حرف می‌زنی؟»
84. عصبانیت همیشه بعد از درد می‌آید.
85. از بازیگران بخواهید برای چیزهای انتزاعی مکانی در نظر بگیرند.
86. در آخرین تمرین‌ها از خود بپرسید: «آیا همه‌چیز باورکردنی است؟»
87. در روزهای آخر شاید یک روخوانیِ دورِ میزی و تحلیل نمایش فکر بدی نباشد.
8: خنده گرفتن
88. هجو و طنز معمولاً به دو دسته تقسیم می‌شوند.
89. بازیگر نباید هیچ‌گاه در پی خنده ‌گرفتن باشد.
90. قایم‌باشک بازی کنید.
91. بهترین داورِ خنده‌داربودن یا نبودنِ چیزی تماشاگران هستند.
92. تمام لحظات خنده‌دار نیازمند توجه و تمرکز تماشاگر است.
93. اگر طنزی درنمی‌آید، سعی کنید بازیگران را در موقعیتی وارونه قرار دهید.
94. طنز خوب به بدمنشی نیاز دارد.
9: میزانسن و دیگر عناصر صحنه
95. اگر چیزی تکان بخورد، نگاه آن را دنبال خواهد کرد.
96. هر وسیله‌ای چیزی می‌گوید.
97. به دنبال روابط سه‌جانبه باشید.
98. وقتی فقط چند شخصیت روی صحنه‌ای بزرگ هستند، فاصلۀ میان آن‌ها را زیاد کنید.
99. نامتوازن ‌بودن ممکن است جالب‌تر باشد.
100. گزینش زاویۀ روبه‌رو شدن بازیگر با تماشاگر.
101. بازیگران را بلند کنید.
102. بازیگران را بی‌حرکت نگه ندارید.
103. اگر جایگاه شخصیت حکم می‌کند، بازیگر را بنشانید.
104. علاقۀ تماشاگر به کنشِ نمایش به اندازۀ علاقۀ بازیگر آن است.
105. گوش‌دادن هم کنش است.
106. واکنش شخصیت‌ها باید فاعلانه و بیرونی باشد نه منفعلانه و درونی.
107. پشت کردن به تماشاگر اشکالی ندارد.
108. به تمام بازیگران امکان دیده‌ شدن بدهید.
109. انتخاب هر سبکی باید بنا‌به دلیلی باشد.
110. ببینید لحظه‌ای برای نشان ‌دادن لباس‌ها دارید.
111. اهمیت موسیقی را نادیده نگیرید.
112. با استفاده از صدا، به تماشاگران امکان دهید تا دیده‌ناشدنی‌ها و دنیای بیرون از نمایش را تصور کنند.
113. مشکلات را با کار بر روی بازیگری حل کنید، نه با به‌کارگیریِ راه‌حل‌های تکنیکی.
114. مواظب واقعیت عریان باشید.
10: آخرین رهنمودها
115. وقتی صحنه‌ای درنمی‌آید، به ‌احتمال زیاد ورود نادرست است.
116. مشکل میزانسن دارید؟
117. وقتی صحنه‌ای به‌خوبی بازی و کاملاً درک می‌شود، اما کسل‌کننده است...
118. وقتی صحنه‌ای ضرب‌آهنگ درستی دارد، به‌خوبی بازی و کاملاً درک می‌شود، ولی هنوز کسل‌کننده است...
119. مواظب باشید بازیگران هنگام شروع صدایشان در اوج نباشد.
120. مواظب بازیگرانی که آخر جمله‌ها را کاملاً ادا نمی‌کنند یا صدایشان را پایین می‌آورند باشید.
121. یکی از بازیگران نقش را درنمی‌یابد...
122. بازیگری در اجرا ناگهان جمله‌اش را فراموش می‌کند...
123. اگر بازیگری شما را در برابر دیگران آزار می‌دهد و به شما اهانت می‌کند، خونسردی خود را حفظ کنید.
124. خونسردی خود را از دست ندهید.
125. متوجه پیشامدهای خوشایند باشید و قدر آن‌ها را بدانید.
126. لحظه‌ا‌ی را که به‌صورت تصادفی عالی از آب درمی‌آید بلافاصله تکرار کنید.
127. وقتی لحظه‌ای بسیار عالی درمی‌آید، صدایش را درنیاورید.
128. برخی چیزها تکرارپذیر نیستند و نباید هم باشند.
129. هنگام تغییر صحنه تماشاگران را مجبور به نشستن در تاریکی نکنید.
130. برخورد با نقدها و منتقدان...
سخن آخر
پیوست یک: بازیِ چی چی؟
پیوست دو: دوستان و دشمنان
تماشاگران نامرئی
فاعل‌ها و مفعول‌ها
پیوست سه: سادگی، تنوع و روشنی
سادگی
تنوع
روشنی
پیوست چهار: از ته دل
پیوست مترجم: شش رهنمود دیگر برای هنرآموز کارگردانی در ایران
1. به حقوق دیگران احترام بگذارید.
2. نمایشنامه از آنِ نمایشنامه‌نویس است.
3. مدیرصحنه‌ای مدبر و توانا انتخاب کنید.
4. بازیگر را مسخره نکنید.
5. به مسائل ایمنی توجه کنید.
6. از همۀ تماشاگران سپاسگزاری کنید.