کتاب نخستین دموکراسی: چالش اندیشه‌ای از دوران باستان

پال وودراف در کتاب نخستین دموکراسی: چالش اندیشه‌ای از دوران باستان، با بهره‌گیری از ادبیات کلاسیک، فلسفه و تاریخ، شما را به دنیای آتن باستان می‌برد تا نشان دهد اولین دموکراسی‌ها چگونه و در کجا تشکیل شده‌اند.

دموکراسی چیست؟

دموکراسی آرمانی است که در هر فرهنگی که مردم آن ‌با هم تصمیم می‌گیرند به کار می‌آید. همه جا دموکراسی را بزرگ می‌شمارند و غالباً در اعمال مرسوم زندگی خانوادگی یا روستایی نمایان است. به همین دلیل دموکراسی در هر اقلیم انسانی به کار می‌آید، حتی اگر در فرهنگ‌های مختلف جلوه‌ای متفاوت داشته باشد.

در کتاب نخستین دموکراسی: چالش اندیشه‌ای از دوران باستان (First democracy: the challenge of an ancient idea) متوجه می‌شوید که دموکراسی آتن قدیمی‌ترین الگو در تاریخ اروپاست. برخلاف جمهوری رم که جنگ داخلی بین ثروتمندان و تهیدستان به فروپاشی‌اش انجامید، آتن توانست آتش جنگ طبقاتی را بخواباند. این دموکراسی تنها زمانی پایان یافت که ارتش اسکندر مقدونی آتن را فتح کرد و رهبران دموکراتیک آن را دستگیر کرد و کشت.

برای دموکراسی‌های مدرن اروپا آتن دوران باستان الگو نبوده است. امروزه بیشتر دموکراسی‌ها که از الگوی آمریکایی پیروی می‌کنند، حقوق بشر را مبنای کار قرار می‌دهند، اما یونانیان باستان که مبتکر دموکراسیِ مرسوم در اروپای امروز بودند، با مفهوم حقوق بشر بیگانه‌اند. شهروندانشان حق داشتند حرفشان را به گوش انجمن مردمی برسانند، اما هرگز حق نداشتند حرفی بزنند که توهین به خدایان معبودِ آنان تلقی می‌شد. دموکراسی آتن آرمانی نبود، اما تاریخِ آن مفاهیمی را خاطر نشان می‌کند که اهمیتشان از حقوق بشر بیشتر است؛ مفاهیمی مانند آزادی، قانون مداری، برابری طبیعی، آموزش و پرورش همگانی و خرد شهروندی.

پال وودراف در این کتاب ابتدا مفاهیم اساسی مانند قانون‌گذاری، دولت شهر، مذهب، عرف یا سنت و آموزش و پرورش نوین در فرهنگ یونان باستان و دولت‌شهرهای آن را مورد بررسی قرار می‌دهد، سپس ثابت می‌کند که در نبود این مفاهیم نه تنها مردم آمریکا از دموکراسی برخوردار نیستند، بلکه دولتی که از چنین کژپنداری‌هایی پیروی می‌کند صلاحیت ندارد خود را پرچمدار دموکراسی در جهان بداند.

بنابراین این کتاب به سه دلیل خواندنی است:

1- معرفی دموکراسی به عنوان پدیده‌ای صادراتی در سطوح ملی و بین‌المللی.
2- قسمت بزرگی از دموکراسی یونان باستان از آرمان تراژیک در ادبیات و آیین نمایشی یونان باستان برخاسته است.
3- مقایسه‌ای اجمالی بین نخستین دموکراسی در یونان باستان و آمریکای قرن بیست و یکم باید صورت گیرد.

وودراف معتقد است که یک دموکراسی واقعی باید از همه بخواهد تا در امورات حکومت نقش داشته باشند، باید با آگاهی و فهم بالا پذیرای تغییرات ایجاد شده از سوی مردم باشد و در آخر باید هزینه‌ی تحصیلات شهروندانش را تمام و کمال پرداخت نماید.

نکوداشت‌هایی از کتاب نخستین دموکراسی: چالش اندیشه‌ای از دوران باستان:

- نگاهی روشنگرانه به یک آرمان (Barnes & Noble)
- رساله‌ای روشنگرانه درباره‌ی ریشه‌های دموکراسی (Kirkus Reviews)
- کتابی پرمایه و شیوا (Amazon)

پال وودراف را بیشتر بشناسیم:

او از نویسندگان پرفروش در آمریکاست. پال وودراف (Paul Woodruff) در نیوجرسی متولد و در پنسیلوانیا بزرگ شد. او در دانشگاه پرینستون تا سال 1965 به تحصیل در رشتۀ ادبیات کلاسیک یونان و روم ادامه داد و پس از سال‌ها به بخش فلسفۀ دانشگاه آستین رفت و تا امروز در همین دانشگاه تدریس می‌کند.

در بخشی از کتاب نخستین دموکراسی: چالش اندیشه‌ای از دوران باستان می‌خوانیم:

تعریف دموکراسی دشوار است، اما کاستی‌های آن را نسبتاً آسان می‌توان یافت. بنابراین، در ادامۀ این فصل تلاش می‌کنم، با یادآوری آنچه دموکراسی نیست، نشان دهم که دموکراسی چیست.

شاید زمانی که مردم فکر ‌کنند حکومتشان خواسته‌های آنان را نادیده می‌گیرد، به خشونت روی آورند. آن ها از سرِ ترس یا خشم، ممکن است به دنبال راه‌هایی سوای دموکراسی باشند، شاید یکی از آن راه‌ها سپردن حکومت به دست حاکمی مستبد باشد که این روزها با شگردهای مهندسی آرا و مشورت بسیار محتمل است. سرپیچی از مرزهای دموکراسی برای همۀ آنان که درگیر آن اند، مخاطره آمیز است: برندگان را سرمست و بازندگان را خشمگین می‌کند. این تخلف، سبب تفرقه در کل جامعه‌ می‌شود و همسازی آن را از بین می‌برد، و به نوعی اختلاف و ناهماهنگی دامن می‌زند که در آن حتی خودکامگی مقبول جلوه می‌کند. از این روست که باید تشخیص دهیم مرزهای دموکراسی کجاست.

یادم هست بچگی‌ها داستان کشاورزی عامی را برایم می‌گفتند که پسرانش را به چهارگوشۀ مزرعۀ پدری‌شان می‌بُرده و در هر چهار گوشۀ آن، آن ها را کتک می‌زده تا هرگز یادشان نرود عرصۀ مزرعه‌شان چقدر و مرزش تا کجاست. تاریخ، البته اگر به آن توجه کنیم، همۀ ما را به چهارگوشۀ مرزهای دموکراسی می‌برد و کتک می‌زند. در تاریخ می‌توان خشم حاصل از تخلف را حس کرد، می‌توان ترس و غضب فزاینده‌ای را حس کرد که‌ از تخلفی به تخلف دیگر می‌انجامد. متوجه می‌شویم که چرا شناخت حدود دموکراسی ضروری است و چرا، اگر از دستمان برآید، نباید این مرزها را درنوردیم.