کتاب درباره دموکراسی اثر رابرت دال؛ از برجسته‌ترین متون نظریه سیاسی

کتاب درباره دموکراسی نوشته‌ی رابرت دال، یکی از آثار شناخته‌شده در زمینه‌ی علوم سیاسی و نظریه‌های دموکراسی است. این کتاب به پرسش‌هایی درباره‌ی چیستی دموکراسی، چگونگی شکل‌گیری آن و عوامل موثر بر عملکرد نظام‌های دموکراتیک می‌پردازد. دال در این اثر، تاریخ تحول دموکراسی، برابری سیاسی، مشارکت شهروندان، نهادهای سیاسی، نظام‌های انتخاباتی و رابطه‌ی اقتصاد و سیاست را بررسی می‌کند و تصویری منسجم از این موضوعات ارائه می‌دهد.

درباره‌ی کتاب درباره دموکراسی

کتاب درباره دموکراسی: سیر تحول و شرایط تحقق آن (On Democracy) نوشته‌ی رابرت آلن دال (Robert A. Dahl)، اثری در حوزه‌ی علوم سیاسی است که مفهوم دموکراسی، روند شکل‌گیری آن و شرایط لازم برای استقرار یک نظام دموکراتیک را بررسی می‌کند. دال، از مهم‌ترین نظریه‌پردازان دموکراسی در قرن بیستم، در این کتاب مجموعه‌ای از پرسش‌های اساسی درباره‌ی حکومت دموکراتیک، حقوق شهروندان و مشارکت سیاسی را مطرح می‌کند و برای هرکدام توضیحی منظم ارائه می‌دهد.

نویسنده در کتاب درباره دموکراسی بحث خود را با بررسی تاریخ دموکراسی آغاز می‌کند و مسیر تحول آن را از تجربیات سیاسی یونان باستان تا شکل‌های جدید حکومت دموکراتیک دنبال می‌کند. رابرت دال توضیح می‌دهد که دموکراسی در دوره‌های مختلف تاریخی شکل‌های متفاوتی داشته و با گسترش جوامع و دولت‌ها، شیوه‌های مشارکت سیاسی نیز تغییر کرده‌اند. از این منظر، شناخت دموکراسی به شناخت نهادها و شرایطی نیاز دارد که امکان مشارکت شهروندان را فراهم می‌کنند.

دموکراسی آرمانی و نهادهای دموکراتیک

بخش مهمی از کتاب درباره دموکراسی رابرت دال، به دموکراسی آرمانی اختصاص دارد. نویسنده در این بخش درباره‌ی برابری سیاسی، مشارکت شهروندان، صلاحیت مدنی و ارزش‌های مرتبط با تصمیم‌گیری جمعی بحث می‌کند. سپس در بخش دموکراسی واقعی، ساختارهای سیاسی مورد نیاز برای اداره‌ی جوامع بزرگ را بررسی می‌کند. قانون اساسی، احزاب سیاسی، نظام‌های انتخاباتی و سازوکارهای جابه‌جایی قدرت از موضوعات اصلی این بخش هستند.

رابرت دال در ادامه‌ی کتاب درباره دموکراسی ترجمه فیروز سالاریان، شرایط اجتماعی و اقتصادی موثر بر دموکراسی را بررسی می‌کند و رابطه‌ی سرمایه‌داری و اقتصاد بازار با نظام دموکراتیک را از دو جنبه توضیح می‌دهد. از دید او، ساختار اقتصادی یک جامعه می‌تواند بر توزیع قدرت سیاسی و میزان مشارکت شهروندان اثر بگذارد؛ به همین دلیل بررسی رابطه‌ی ثروت، برابری سیاسی و قدرت برای شناخت عملکرد دموکراسی اهمیت دارد.

خرید کتاب درباره دموکراسی نشر چشمه برای دانشجویان و علاقه‌مندان به علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، مطالعات اجتماعی و نظریه‌های سیاسی مناسب است و مباحث اصلی دموکراسی را در قالبی منظم دنبال می‌کند.

در نکوداشت کتاب درباره دموکراسی

• رابرت دال، که از برجسته‌ترین پژوهشگران این کشور در زمینه‌ی نظریه و عمل دموکراسی است، خلاصه‌ای شیوا و موجز از مهم‌ترین مسائل مطرح‌شده در اندیشه‌ی دموکراتیک در کتاب درباره دموکراسی ارائه کرده است. (جی. جان آیکنبری، Foreign Affairs)

کتاب درباره دموکراسی برای شما مناسب است اگر

• به علوم سیاسی و نظریه‌های دموکراسی علاقه دارید و می‌خواهید با مبانی و اصول دموکراسی آشنا شوید.
• درباره‌ی تاریخچه و روند تحول دموکراسی از یونان باستان تا نظام‌های سیاسی معاصر مطالعه می‌کنید.
• درباره‌ی نقش احزاب، انتخابات، قانون اساسی و نهادهای سیاسی در شکل‌گیری و عملکرد نظام‌های دموکراتیک کنجکاوید.
• به دنبال کتابی درباره‌ی رابطه‌ی سرمایه‌داری، اقتصاد بازار، ثروت و قدرت سیاسی با دموکراسی هستید.

در بخشی از کتاب درباره دموکراسی: سیر تحول و شرایط تحقق آن می‌خوانیم

حکومت ریاست جمهوری توسط نمایندگان کنوانسیون قانون اساسی آمریکا در 1787 ابداع گردید. اکثر نمایندگان، قانون اساسی (نامکتوب) بریتانیا را به‌خاطر «تفکیک قوای» آن و قوه‌ی قضائیه‌ی مستقل از مقننه و مجریه، و قانون‌گذاری (پارلمان) مستقل از مجریه، و قوه‌ی مجریه (پادشاهی) مستقل از قانون‌گذاری ستودند. هر چند نمایندگان درپی آن بودند از فضایل قانون اساسی بریتانیا تقلید کنند، نظام پادشاهی آشکارا قابل‌قبول نبود. از این‌رو آن‌ها با مشکل قوه‌ی مجریه روبه‌رو بودند. از آن‌جا که الگوی‌های تاریخی واضحی نداشتند، با این مسئله برای مدت تقریباً دو ماه قبل از ارائه‌ی راه‌حل‌، کلنجار رفتند.

شک نیست کنوانسیون مجمعی از شایستگان امور قانون اساسی بود، اما گذشت زمان دورنگری به نمایندگان بخشیده است که فراتر است از آن‌چه سوابق تاریخی نشان می‌دهد یا آن‌چه انسان جایزالخطا مرتکب می‌شود. مانند خیلی از ابداعات، بانیان نظام ریاست جمهوری آمریکا (یا بهتر است گفته شود نظام کنگره ریاست جمهوری) قادر نبودند پیش‌بینی کنند چگونه ابداع آنان ظرف دو قرن آینده متحول می‌شود، همچنین قادر به پیش‌بینی نبودند که حکومت پارلمانی در آستانه‌ی شکل دادن به یک بدیل و اتخاذ راه‌حل گسترده‌تر است.

هر چند اکنون حکومت پارلمانی برای آمریکایی‌ها غیرقابل تصور است، اگر کنوانسیون قانون اساسی سی سال بعد برگزار می‌شد، در مجموع امکان داشت نمایندگان، نظام پارلمانی را پیشنهاد کنند. آن‌چه آن‌ها (و همین‌طور ناظران انگلیسی) درک نکردند این بود که نظام قانون اساسی بریتانیا خود دستخوش دگرگونی سریع بود.