کتاب فتنه

کتاب فتنه دربردارنده‌ی مجموعه‌ای از حوادث خانوادگی و نامه‌هایی است که علی دشتی به دیگران نوشته و یا دیگران به او نوشته‌اند.

داستان فتنه که نخستین داستان از مجموعه‌ای به همین نام است ابتدا در شماره‌های آخر اسفند ماه سال 1321 در مجله مهر ایران انتشار یافته و سپس به صورت کتاب درآمده و انتشارات امید فردا آن را به چاپ رسانده است.

علی دشتی را بیشتر بشناسیم:

«پیر مطبوعات ایران»، استاد شیخ علی دشتی، به سال 1275 ش در شهر کربلا، در یک خانواده‌ی روحانی به دنیا آمد. پدرش شیخ عبدالحسین دشتی، از فحول علمای عصر خود و به ورع و تقوی شناخته می‌شد. دشتی در کربلا و نجف و بغداد تربیت دینی یافت. مقدمات را در مکتب‌های قدیمی، فقه و یک قسمت از اصول را در محضر حاج سید حسین فشارکی و کفایه‌ی آخوند را نزد حاج شیخ عبدالکریم یزدی که هر دو از مجتهدین بزرگ بودند، یاد گرفت.

او پس از آن که پدرش از دنیا رفت، در سال 1295 ش (1334ق) به طرف بوشهر حرکت کرد و از آنجا به برازجان رفت، در اواخر جنگ بین‌المللی اول به شیراز آمد؛ و بعد از آن، مدتی در اصفهان به سر برد و از آنجا به طرف تهران حرکت نمود.

ورود دشتی به پایتخت همزمان با انعقاد قرارداد وثوق‌الدوله با سرپرستی کاکس بود. جوش و خروشی در تهران بر پا شد و مدرس پرچمدار و مبلغ مبارزه بود و جمعی مانند ممتازالدوله، مستشار الدوله و محتشم السلطنه نیز به کاشان تبعید شده بودند.

در بخشی از کتاب فتنه می‌خوانیم:

آن شب برای این که ماهتاب زیبای شمیران را تماشا کنیم قرار گذاشتیم دیگر دست به ورق نزده و صحبت کنیم.

از بالای این صفه‌ای که دور هم جمع شده بودیم قسمت اعظم شمیران، با باغ‌های تیره و مزارع زر افشان پیدا بود. جاده‌های مارپیچ و تپه‌های خشک و ماهورهای تیره، منظره را از یکنواختی بیرون آورده چشم‌انداز بدیع و قشنگی آراسته بود. چراغ‌های تهران از دور مثل رشته‌ی مروارید یا دانه‌های الماسی که در گیسوی فراوان خانمی بدرخشید متلالاء بود.

میان حضار راجع به زن و مرد مشاجره‌ای در گرفته بود و بانوی میزبان که می‌دانست اختلاف عقیده و حتی تفاوت سلیقه در میان مردم این شهر غالباً منجر به نزاع می‌شود زیرا دو طرف بی‌اغماض و از حد اعتدال خارج می‌شوند را به سکوت دعوت کرده گفت:

پریروز که من آقای فرامرز را به شام دعوت کردم از ایشان قول گرفتم تفصیل معاشقه‌ی هرمز را برای ما نقل کند.

فرامرز نه تنها به واسطه‌ی حافظه‌ی خوب همیشه مطالب گفتنی داشت بلکه به واسطه‌ی وسعت دامنه معاشرتش با طبقه‌ی خوشگذران، آدم خوش صحبت و مجلس آرا و مرد بزم بود. علاوه بر این رفیق دمخور هرمز بود و از زندگانی او اطلاع کامل داشت.

چشم‌های پر از تقاضا و تجسس به سوی وی منعطف شد ولی ضمناً یکی از خانم‌ها با خنده‌ی تمسخرآمیزی گفت «عشق هرمز هم از چیزهای شنیدنی است» خانم دیگری رندانه گفت «چه اهمیت دارد، ممکن است آن را جزو عجایب سبعه‌ی عالم قدیر درآورد و از همین جهت هم حکایت آقای فرامرز بیشتر شنیدنی خواهد بود.»