معرفی و دانلود کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول: باب یکم تا پنجم

معرفی کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول: باب یکم تا پنجم

کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول تألیف سعدالدین وراوینی، گنجینه‌ای از حکایات و قصه‌های کهن است که از سده‌ی پنجم هجری دست‌به‌دست گردیده تا امروز به دستان ما رسیده؛ داستان‌هایی افسانه‌گون از جهان پرندگان و درندگان تا ماجراهایی حکمت‌آموز از پادشاهان و حاکمان و امیران. هر یک از 9 باب این کتاب چندین قصه‌ی کوتاه و مستقل دارد و ما قرار است در این جلد به سراغ داستان‌های باب اول تا پنجم برویم.

درباره‌ی کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول

چشم‌هایتان را ببندید و در عالم خیال به دیار طبرستان سفر کنید؛ سرزمینی پر از اسطوره در کرانه‌های جنوبی دریای خزر که امروزه آن را مازندران می‌نامیم. چهار قرن از ظهور اسلام می‌گذرد و مرزبان بن رستم، از نوادگان و شاهزادگان طبرستان، داستان‌های کهن را از دور و نزدیک گرد هم می‌آورد و آن‌ها را به زبان طبری مکتوب می‌کند؛ قصه‌هایی که اگر روزی به خط در نمی‌آمدند و بعدها توسط سعدالدین وراوینی به فارسی دری برگردان نمی‌شدند؛ شاید همراه با دیگر روایت‌های شفاهی به زیر خاک می‌رفتند و برای همیشه از نظر پنهان می‌ماندند. برای همین است که کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول (Marzban nama) را می‌توان در ردیف گوهرهای ادبی تاریخ ایران جای داد و مرور آن را به هر عاشق زبان و ادبیات فارسی توصیه کرد.

تولد مرزبان نامه: داستان‌هایی که تاریخ را ساختند!

به طبرستان باز می‌گردیم. در حالی که بازماندگان والی طبری در سودای قدرت از هم پیشی می‌گرفتند و با حسد و غضب گوی رقابت را از یکدیگر می‌دزدیدند، مرزبان از این هیاهو دور شد و راه گوشه‌نشینی پیش گرفت. در این حال بود که اهل فضل و ادب گرد مرزبان آمدند تا از او که صاحب اندیشه و آراسته به زینت خرد و دانش بود درخواستی کنند. بزرگان با خواهش بسیار از مرزبان طلب کردند تا کتابی بنویسد؛ کتابی که هر که آن را بخواند هم به سعادت دنیوی دست یابند و هم توشه‌ای برای آخرت بردارد. شاه نیز با شنیدن ماجرا خود را در ساخت چنین کتابی دخیل کرد و به دنبال حکایات آن با مرزبان یا همان «ملک زاده» به مناظره پرداخت. به این ترتیب بود که اثر پیش روی شما، کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول، برای اولین بار به قلم تحریر درآمد.

هر گوشه از خاک ایران پر است از قصه‌های نانوشته و ضرب‌المثل‌ها و متل‌ها؛ داستان‌هایی که گاه خطاب به پادشاه و والی، برای عرض پند و نصیحت نقل می‌شدند و گاه برای آموزش صفات نیکو و رسم اخلاق و ادب بین مردم عامی دهان به دهان می‌گشتند. در روزگاران کهن اگر کسی قصد نقد یا نکوهش حاکمی را داشت و حرف خود را به زبان تیز و برّنده به گوش او می‌رساند، عاقبتی جز سیاه‌چاله و شمشیر جلاد در انتظارشان نبود. اما اگر همان فرد، پیام خود را در قالب تمثیل و استعاره بیان می‌کرد نه تنها از خطر جان به در می‌برد بلکه تأثیر و توجه بیشتری از سوی شنونده می‌دید و شاید کیسه‌ای زر نیز نصیبش می‌شد.

قصه‌های پندآموز و ادبیات تمثیلی زاده‌ی چنین رسمی هستند. چنان که در باب اول کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول حکایت زنی به نام هنوبی با ضحاک خون‌خوار را خواهیم شنید. نام ضحاک، بارها در داستان‌های مختلف و در متونی مثل شاهنامه نقل شده است؛ پادشاه خونخواری که شیطان به شانه‌های او بوسه زد و از آن بوسه دو مار رویید.

در اولین باب از این کتاب صوتی که به دست سعدالدین وراوینی فارسی‌نویسی شده، ماجرای زنی را می‌شنویم که از قضای بد، قرعه به نام شوهر و پسر و برادر او افتاد تا هر سه برای سیر کردن مارهای ضحاک قربانی شوند. زن برای آن که یکی از آن سه را از بند شاه رهایی دهد مجبور به انتخابی سخت شد. اما این که آن زن چه تصمیمی گرفت و عاقبتِ او و خویشانش به کجا رسید یکی از همان حکایاتی است که نگارنده‌ی کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول برای عرض نصیحت خطاب به شاه تعریف می‌کند.

ادبیات تمثیلی؛ پلی میان تاریخ و اسطوره

گرچه کتاب مرزبان نامه در دوران پس از اسلام نوشته شده، اما می‌توان آن را وارث روزگار کهن‌تری دانست؛ به طوری که بسیاری از ماجراهای آن از زمان شاهان پیشین و از جمله پادشاهان ساسانی نقل شده است. به این ترتیب، در باب سوم از کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول به داستان شاه اردشیر و دانای مهران به، گوش می‌سپاریم و در باب پنجم داستان بزروجمهر با خسرو را می‌شنویم. ادبیات تمثیلی و داستان‌های اخلاقی گاه چنان ظریف و خیال‌انگیزند که به عالم اسطوره و افسانه‌ها سر می‌زنند و از روزگار طیور و وحوش می‌گویند. کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول نیز پر است از این دست داستان‌ها و از این حیث با آثاری مانند کلیله و دمنه مقایسه می‌شود. در باب دوم از این کتاب داستان روباه با بط را می‌شنویم و در باب پنجم به ماجرای نیک مرد و هدهد سر می‌زنیم.

کتاب مرزبان نامه چندین بار دست‌به‌دست چرخیده و بازنویسی شده و امروزه دیگر از نسخه‌ی طبری کتاب چیزی باقی نمانده است. نسخه‌های بعدی آن با تغییراتی همراه بوده و از آن‌جایی که در دوران سعدالدین وراوینی زبان تازی میان فارسی‌زبانان گسترش بسیاری داشته، در کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول نیز با زبانی مصنوع و متکلف روبه‌رو هستیم و در بخش‌های مختلف آن با اشعاری عربی مواجه می‌شویم. برای همین است که مرور این کتاب را باید مأموریتی مهم برای پیوند میان زبان امروز با گذشتگان دانست؛ کسانی که آثار کلاسیک ادبیات فارسی را دنبال می‌کنند وارثان پیامی هستند که از نسل‌های گذشته به ما رسیده و باید همیشه زنده بماند. پیشنهاد می‌کنیم شما نیز روح خود را با جرعه‌ای از تاریخ ادبیات ایران تازه کنید.

کتاب مرزبان نامه با تلاش نشر صوتی اکوپیا و روایت محمد ولیان به دست شما رسیده است.

کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول برای شما مناسب است اگر

• به مطالعه‌ی ادبیات کهن فارسی و داستان‌های حکمت‌آموز قدیمی علاقه دارید.
• می‌خواهید با مرور یکی از قدیمی‌ترین مجموعه داستان‌های به‌جامانده به زبان فارسی، راه ارتباطی با زبان و تاریخ و فرهنگ کشور خود بسازید.

در بخشی از کتاب صوتی مرزبان نامه - دفتر اول: باب یکم تا پنجم می‌شنویم

ملک زاده گفت: شنیدم که در عهد ضحاک که دو مار از هر دو کتف او برآمده بود و هر روز تازه جوانی بگرفتندی و از مغز سرش طعمه آن دو مار ساختندی. زنی بود هنبوی نام، روزی قرعه قضای بد بر پسر و شوهر و برادر او آمد. هر سه را باز داشتند تا آن بیداد معهود بر ایشان برانند. زن به درگاه ضحاک رفت، خاک تظلم بر سرکنان نوحه دردآمیز در گرفته که رسم هر روز از خانه مردی بود، امروز بر خانه من سه مرد متوجه چگونه آمد؟ آواز فریاد او در ایوان ضحاک افتاد، بشیند و از آن حال پرسید. واقعه چنانک بود آن‌ها کردند. فرمود که او را مخیر کنند تا یکی ازین سه گانه که او خواهد معاف بگذراند و بدو باز دهند. هنبوی را به در زندان‌سرای بردند. اول چشمش بر شوهر افتاد مهر مؤالفت و موافقت در نهاد او بجنبید و شفقت ازدواج در ضمیر او اختلاج کرد، خواست که او را اختیار کند؛ باز نظرش بر پسر افتاد، نزدیک بود که دست در جگر خویش برد و به‌جای پسر جگر گوشه خویشتن را در مخلب عقاب آفت اندازد و او را بسلامت بیرون برد؛ همی ناگاه برادر را دید در همان قید اسار گرفتار، سر در پیش افکند خوناب حسرت بر رخسار ریزان، با خود اندیشید که هر چند در وره ورطه حیرت فرو مانده‌ام، نمی‌دانم که از نور دیده و آرامش دل و آرایش زندگانی کدام اختیار کنم و دل بی‌قرار را بر چه قرار دهم، اما چه کنم که قطع پیوند برادری دل به‌هیچ تأویل رخصت نمی‌دهد.

فهرست مطالب کتاب صوتی