کتاب بازشناختی از سازماندهی اطلاعات و دانش

کتاب بازشناختی از سازماندهی اطلاعات و دانش نوشته‌ی امیر ریسمانباف و رحمت الله فتاحی از مجموعه بازشناختی از دانش شناسی، جهت تسهیل فرایند تبدیل اطلاعات به دانش، وضعیت طراحی مجدد فهرست کتابخانه‌ای و سابقه کتاب شناختی را مورد بررسی قرار می‌دهد.

مجموعه‌ی چند جلدی کتاب‌های بازشناختی از دانش‌شناسی چاپ جدید اثری است که قبلا با همین اسم منتشر شد، حال برای درک بهتر مطالب کتاب اصلی و صرف هزینه‌ی کمتر برای دوستداران، قسمت‌های متفاوت در چند جلد کتاب جدا از هم نوشته شده است.

در این جلد از مجموعه حاضر سعی شده تا جهت‌گیری‌هایی که به وسیله‌ی آن، فهرست‌های کتابخانه‌ای می‌توانند مدل‌های مفهومی مرتبط با روابط کتاب شناختی را برای سازماندهی بهتر جهان کتاب‌شناختی پیاده‌سازی کنند، معرفی شود. هدف نهایی این اثر، ارائه راهکار‌هایی نو در راستای ساختار مجدد پیشینه‌های کتاب شناختی‌ برای طراحی و توسعه فهرست‌های دانش‌محور است.

از مهم‌ترین سرفصل‌های این اثر عبارت‌اند از: از اطلاعات به دانش: فراپیشینه‌ها و چالش‌های پیش رو در سازماندهی و نمایش جهان کتاب شناختی، فهرست و رفتار جستجوی اطلاعات، باز تعریف و باز طراحی پیشینه‌های کتاب شناختی و فهرست‌های کتابخانه‌ای، رویکرد فراپیشینه، نظریه‌های سازماندهی دانش- نظریه‌های دانش، سازماندهی اطلاعات یا سازماندهی دانش، مفهوم سازماندهی دانش، رویکردهای شناختی به سازماندهی دانش، سازماندهی دانش در ابزارهای موضوعی، زبان در سازماندهی دانش، سازماندهی دانش در نظام‌های رده‌بندی و آینده سازماندهی دانش.

رحمت الله فتاحی و امیر ریسمانباف را بیشتر بشناسیم:

دکتر رحمت الله فتاحی، جزو نویسندگان و پژوهشگران شناخته شده‌ی دنیا محسوب شده و کتب مختلفی در رابطه با تنظیم اطلاعات به چاپ رسانیده است. امیر ریسمانباف نیز رئیس مرکز اطلاع‌رسانی شرکت برق منطقه‌ای استان خوزستان بوده و سابقه‌ی زیادی در حوزه‌ی مدیریت دانش دارد.

در بخشی از کتاب بازشناختی از سازماندهی اطلاعات و دانش می‌خوانیم:

دستیابی محتوایی به مدارک از دیرباز همواره مورد توجه کاربران بوده و هست. به همین دلیل، در حرفه کتابداری و اطلاع‌رسانی، اصول، قواعد، و ابزارهایی برای مدیریت محتوایی و موضوعی مدارک تدوین شده است. از جمله این موارد، سرعنوان‌های موضوعی، اصطلاحنامه‌ها و هستی‌شناسی‌ها است. ساختار و محتوای این ابزارها در واقع بازنمون موضوعی گسترۀ دانش و ارتباط سلسله مراتبی و یا شبکه‌ای میان مفاهیم به شمار می‌رود. به بیان دیگر، در این ابزارها، دانش مفهومی از طریق قالب‌های زبانی (بیشتر زبان کنترل شده و در مواردی زبان طبیعی) به ضابطه درآمده است.

به لحاظ تاریخی، ابتدا سرعنوان‌های موضوعی توسط کتابداران، آن هم با رویکردی کلی و عمومی (تمرکز بر اصطلاح‌ها و مفاهیم کلی) شکل گرفت؛ اما با گذشت زمان و بسط محتوایی و تخصصی مدارک، این ابزارها به تدریج چه به لحاظ ساختاری و چه به لحاظ محتوایی رو به توسعه و تکامل گذاشت. آشکار است که هدف این تحول، تلاش برای بازنمون بهتر و عمیق‌تر دانش موضوعی مدارک بود. برای نمونه، تحلیل و شناسایی روابط میان مفاهیم در قالب سرعنوان‌های اعم، اخص، مرتبط، مترادف و مانند آن‌ها و قرار دادن آن‌ها در ساختار مشخصی که نوع رابطه‌ها را نشان دهد، یک رویکرد دانش‌مدار به شمار می‌رود. این رویکرد می‌تواند نه تنها به فهرست‌نویس در بازنمون معنایی بهتر مدارک کمک کند؛ بلکه از این طریق کاربران نیز قادر خواهند بود شناخت بهتری دربارۀ محتوای مدارک و ارتباط آن با موضوع‌های کلی‌تر، تخصصی‌تر و مرتبط کسب کنند و بر دانش خود بیفزایند.