کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات: شناختی تاریخی

معرفی کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات: شناختی تاریخی

کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات، پژوهشی در باب پیشینه‌ی تاریخی و نظری دانش مدیریت مدارک است. امیر ریسمانباف و اعظم صنعت جو، با رویکردی تاریخی و تحلیلی، روند شکل‌گیری و تحول علم اطلاعات را از دل جنبش‌های مدارک‌پردازی واکاوی کرده‌اند. آشنایی با جنبش دکومانتاسیون، شیوه‌های پژوهش، تحلیل مفهومی و تجزیه‌‌و‌تحلیل یافته‌ها از دستاوردهای مطالعه‌ی این کتاب مرجع شناسی است.

درباره‌ی کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات

کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات، کاوشی درباره‌ی پیوندهای تاریخی و نظریِ جنبش مدارک‌پردازی است. امیر ریسمانباف و اعظم صنعت جو، با نگاهی تاریخی و پژوهشی، ریشه‌های دکومانتاسیون را بررسی کرده‌اند. مطالعه‌ی این بررسی‌ها، شما را با بسترهای شکل‌گیری مفاهیم بنیادین این حوزه آشنا می‌کند.

دکومانتاسیون، جنبشِ شکل‌دهنده‌ی علم اطلاعات است. واکاوی کاملِ جنبش از زوایای گوناگونِ تاریخی، نظری و گفتمانی را در کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات، می‌خوانید. شرایط کلیِ فکری، فرهنگی، علمی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و تکنولوژی‌های اروپا در واپسین سال‌های دهه‌ی پایانی سده‌ی نوزدهم، زمینه‌ای برای ایجاد جنبش مدارک‌پردازی فراهم کرد. در آن زمان، پیشینه‌نویسیِ متداول در پژوهش‌های کمی با تمرکز بر هدف‌ها، روش‌ها، دامنه‌ها و نتیجه انجام می‌شد.

این رویکرد پس از آغاز جنبش دکومانتاسیون دستخوش تغییرات بنیادینی شد و به سمتِ نظام‌مندسازی، تحلیلِ مفهومی و توجه به ساختارهای دانشِ اطلاعات حرکت کرد. کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات، با بازخوانی این روند تاریخی، نشان می‌دهد که چگونه تغییرات فکری و روش‌شناختی، زمینه‌ساز شکل‌گیری پارادایم نوین علم اطلاعات شد. آگاهی از این زمینه‌سازی به شما کمک می‌کند تا پیوند میان گذشته‌ و حالِ علم اطلاعات را بهتر درک کنید و از این رهگذر، به بازاندیشی مفاهیم، روش‌ها و کارکردهای علم اطلاعات در بستر دانش نوین مدارک‌پردازی مشغول شوید.

جنبش مدارک‌پردازی در آیینه‌ی تاریخ

امیر ریسمانباف و اعظم صنعت جو، دستاوردهای نظری، علمی و حرفه‌ای جنبش مدارک‌پردازی را در کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات، به‌تفصیل و با استناد به منابع تاریخی و نظری معتبر تحلیل کرده‌اند. بنیادهای معرفت‌شناسیِ این جنبش در پوزیتیوسم، بوروکراسی و صنعتی‌گرایی ریشه دارند. امیر ریسمانباف و اعظم صنعت جو با واکاوی ریشه‌های این نهضت‌ها، تصویری روشن از بسترهای فکری و اجتماعیِ پیدایش و تحیل جنبش مدارک‌پردازی به دست می‌دهند.

بررسی پیامدهای ممکن از حاکمیت عقلانیت انتقادی در فضای حرفه‌ی و بازتحلیلی درباره‌ی محتوامداری، مفاهیم پایانی کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات را تشکیل می‌دهند. با مطالعه‌ی این کتاب مرجع شناسی، اطلاعاتی جامع از چگونگیِ تاثیرگذاری جنبش مدارک‌پردازی بر شکل‌گیری علم اطلاعات پیدا می‌کنید.

با خرید کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات، به منبعی معتبر و مستند دسترسی پیدا می‌کنید که مسیر تحول علم اطلاعات را از جنبش مدارک‌پردازی، تا به امروز، با نگاهی تحلیلی و پژوهشی پیش روی شما قرار می‌دهد. انتشارات کتابدار، با چاپ این کتاب قدمی ارزشمند برای غنای منابع نظری و تاریخی حوزه‌ی علم اطلاعات برداشته است.

کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات برای شما مناسب است اگر

• دانشجو یا پژوهشگر حوزه‌ی علم اطلاعات و کتابداری هستید و می‌خواهید ریشه‌های تاریخی و نظریِ جنبش دکومانتاسیون را عمیق‌تر کنید.
• به تاریخِ شکل‌گیریِ جنبش‌های علمی و فکریِ مؤثر بر رشته‌های دانش‌محور، علاقه دارید.
• به دنبال منبعی معتبر و مستند برای آشنایی با مفاهیم بنیادینِ علم اطلاعات و پیوند آن با مدارک‌پردازی هستید.
• مدرس یا پژوهشگر هستید و به مرجعی تاریخی - تحلیلی برای تدریس یا مطالعه‌ی تطبیقی در حوزه‌ی علم اطلاعات نیاز دارید.

در بخشی از کتاب از دکومانتاسیون تا علم اطلاعات: شناختی تاریخی می‌خوانیم

در ابتدای این بحث لازم است بازمروری بر دلایلی که ضرورت این رویکرد انتقادی را طلب می‌کند، به دست داده شود. پیشتر و به ویژه در فصل دوم به این موضوع پرداخته شد که علم اطلاعات در همان آغاز پیدایش به دلایل گوناگون نظیر فناوری‌زدگی و ضعف نظری، دست‌خوش نوعی اعوجاج نظری شد که این اعوجاج فکری اولیه، نوعی التقاط‌گرایی را در رشته دامن زد. ترکیب این دو، به معنای التزام به معرفت‌شناسی‌ها و کاربست نظریه‌ها، مفاهیم، روش‌شناسی‌ها، ابزارها، و فنون، با پس‌زمینه‌های مختلف و گاه بدون تدقیق بوده که اغلب نوعی آشفتگی مفهومی، چالش‌برانگیزیِ کار نظری در رشته، و در نهایت تشدید و تعمیق فقر نظری را بار آورده است. در واقع علم اطلاعاتِ برآمده از دکومانتاسیون آمریکایی را می‌توان محصول تغییری گفتمانی خواند که در کلان‌ترین منظر، این دگرگونی شامل تغییر از «تمرکز بر مدرک» به «تمرکز بر اطلاعات» به عنوان مفهوم مرکزی رشته بوده است.

لیکن از آن‌جا که در ضمن این تغییر گفتمانی، اعوجاجی نظری رخ داد و نظریه‌ای – نظریۀ شانون- مبنا قرار گرفت که اساسا با سرشت حتی علم نوپدید هم از جهات بسیاری سازگاری نداشت، علم اطلاعات را نمی‌توان به تمامی در امتداد میراث فکری دکومانتاسیون دانست. موضع علم اطلاعات از جهات گوناگون متفاوت از دکومانتاسیون است. به عنوان نمونه، این تفاوت‌ها را می‌توان در تغییرِ ثقلِ گفتمانی و موضوع کانونی (جایگزینی اطلاعات به جای مدرک)، تغییر رویکرد دربارۀ فناوری (تنگاتنگ دیدن فناوری در پیوند با محتوا در بافت دکومانتاسیون در مقابل گرایش علم نوپدید اطلاعات به فناوری به عنوان اصلی‌ترین عنصر در شبه‌پارادایم حاکم؛ و یا به تعبیری نگرش به فناوری به عنوان ابزار دستکاری محتوا در برابر نگرش به فناوری به عنوان ابزار دستکاری داده)، و حتی تغییر در جهت‌گیریِ غایت‌شناسانه (از تمرکز بر چالش‌های مدرنیته، اصلاحات اجتماعی، و کمک به تحقق صلح بین‌الملل – ولو با مضمون پنهان استیلاجویی- در بافت دکومانتاسیون به آشکارسازی مضمون پنهان مزبور و تمرکز آشکار بر بعد قدرت و امنیت ملی در بافت علم نوپدید اطلاعات) یافت.

فهرست مطالب کتاب

پیش‌گفتار
فصل اول: معرفی پژوهش
1-1- مقدمه
1-2- بیان مساله
1-3- هدف تحقیق
1-3-1- هدف کلی تحقیق
1-3-2- اهداف جزیی تحقیق
1-4- پرسش‌های تحقیق
1-4-3- چارچوب نظری پرسش‌های اول و دوم تحقیق
1-4-4- جنبش دکومانتاسیون، در چه زمینه‌های تاریخی در اروپا شکل گرفت؟
1-4-5- دستاوردهای نظری، عملی و حرفه‌ای جنبش دکومانتاسیون چه بوده است؟
1-4-6- چارچوب نظری پرسش‌های سوم و چهارم تحقیق
1-5- ضرورت پژوهش
1-5-1- ضرورت پژوهش به طور عام: چرا تحقیقات تاریخی؟
1-5-1-1- ضرورت کار نظری در رشته
1-5-1-2- باروری، بلوغ و توسعه رشته
1-5-1-3- ضرورت بازنمایی بی‌انضباطی‌های نظری در رشته
1-5-2- ضرورت پژوهش به طور خاص: چرا جنبش دکومانتاسیون؟
1-5-2-1- لزوم تنوع فکری در تحقیقات تاریخی و نظری
1-5-2-2- آشفتگی مفهومی در رشته
1-5-2-3- لزوم یکپارچگی در رشته
1-6-تعریف اصطلاحات
1-6-1- جنبش دکومانتاسیون
1-6-2- زمینه‌های تاریخی جنبش دکومانتاسیون
1-6-3- نئودکومانتالیست‌ها
1-6-4- پارادایم
1-6-5- گفتمان
1-6-6- مفهوم گفتمانی
1-6-7- واسازی
1-6-8- تاریخی‌گرایی
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینۀ پژوهش
2-1- مقدمه
2-2- مروری بر پیشینۀ جنبش دکومانتاسیون
2-2-1- عوامل پیدایش و برانگیزانندۀ جنبش دکومانتاسیون
2-2-1-1- پیدایش جنبش دکومانتاسیون همزمان با طلیعۀ انفجار اطلاعات
2-2-1-2- مدرنیته؛ الهام‌بخش فکری جنبش دکومانتاسیون
2-2-1-3- فناوری‌های نوپدید اطلاعاتی...
2-2-1-4- دغدغۀ صلح جهانی...
2-2-1-5- جمع‌بندی عوامل پیدایش و برانگیزانندۀ جنبش دکومانتاسیون
2-2-2- مروری بر دستاوردهای جنبش دکومانتاسیون
2-2-2-1- مروری بر دستاوردهای گفتمانی جنبش دکومانتاسیون...
2-2-2-2- مروری بر دستاوردهای نظری جنبش دکومانتاسیون
2-2-2-2-1- مروری بر دستاوردهای نظری دکومانتالیست‌ها...
2-2-2-2-2- مروری بر دستاوردهای نظری نئودکومانتالیست‌ها...
2-2-2-3- مروری بر دستاوردهای حرفه‌ای جنبش دکومانتاسیون
2-2-3- بازتاب جنبش دکومانتاسیون در دنیای کتابداری و حرفه‌های اطلاعاتی
2-2-3-1- بازتاب متفاوت دو مکتب اروپایی و آمریکایی...
2-2-4- افول جنبش دکومانتاسیون
2-3- مروری بر ادبیات تحقیق
2-3-1- جایگاه تحقیقات تاریخی در علم اطلاعات
2-3-2- گرایش‌های اخیر به پژوهش‌های تاریخی در علم اطلاعات
2-3-3- همزمانی گرایش به تحقیقات تاریخی و احیاء مفاهیم و سنت دکومانتاسیون در فضای پژوهشی...
2-3-4- مروری بر پژوهش‌های تاریخی دربارۀ جنبش دکومانتاسیون
2-3-5- دیدگاه‌ها دربارۀ نسبت میان علم اطلاعات و دکومانتاسیون
2-3-6- کاربست رویکرد واسازی در مطالعات و پژوهش‌های حوزۀ علم اطلاعات
2-4- جمع‌بندی نتایج حاصل از مرور ادبیات تحقیق
فصل سوم: روش پژوهش
3-1- مقدمه
3-1-1- زبان
3-1-2- متن
3-1-3- «بافت» و «زمینه‌گرایی»
3-1-4- وجه تاریخی معرفت
3-1-4-1- وجه تاریخی معرفت و نقد پوزیتیویسم
3-1-5- روایت و وجه روایی هستی و معرفت
3-1-6- سنت، پارادایم، گفتمان، و ایدئولوژی
3-1-6-1- سنت
3-1-6-2- پارادایم
3-1-6-3- گفتمان
3-1-6-4- ایدئولوژی
3-1-7- جمع‌بندی مفاهیم پایه در سپهر فکری پست‌مدرنیسم
3-2- نوع، رویکرد، و روش پژوهش
3-2-1- چرایی انتخاب رویکرد تاریخی به موضوع پژوهش
3-3- روش پژوهش در گردآوری و تحلیل داده‌ها
3-3-1- روش پژوهش در گردآوری داده‌ها
3-3-1-1- نمونه‌گیری
3-3-2- روش پژوهش در تحلیل داده‌ها
3-3-2-1- تحلیل مفهومی
3-3-2-1-1- چارچوب به کار رفته در کاربست روش تحلیل مفهومی
3-3-2-1-2- رمزگذاری (کدگذاری) و مقوله‌بندی مفهومی
3-3-2-2- رویکرد حاکم بر پژوهش در تحلیل داده‌ها...
3-3-2-2-1- مبانی نظری و مفروضات معرفت‌شناختی در رویکرد واسازی دریدا
3-3-2-2-1-1- چرایی تبیین مبانی و مبادی رویکرد واسازی
3-3-2-2-1-2- مفروضات معرفت‌شناختی دریدا در رویکرد واسازی
3-3-2-2-1-3- مفهوم «دیگری» در اندیشۀ دریدا و رویکرد واسازی
3-3-2-2-2- رهنمودهای دریدا و شارحان نظریات او...
3-3-2-2-3- پیامدهای کاربست رویکرد واسازی در خوانش متون
3-3-2-2-3-1- پیامدهای کاربست رویکرد واسازی در تحقیقات...
3-3-2-2-4- نقدهای وارده بر رویکرد واسازی و پاسخ به آن‌ها
3-4- هنجارهای علمی حاکم بر پژوهش
3-5- محدودیت‌ها و چالش‌های مطالعات و تحقیقات تاریخی
3-5-1- فقدان پشتوانه‌های محکم و منسجم نظری در رشته و آشفتگی مفهومی متعاقب آن
3-6- جمع‌بندی
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته‌ها
4-1- مقدمه
4-2- فهم جنبش دکومانتاسیون در بافت
4-2-1- مدرنیته و دسته‌بندی و شرح مولفه‌های مفهومی آن
4-2-1-1- دورۀ زمانی پدیداری و افول مدرنیته
4-2-1-2- مروری کلی بر دیدگاه‌ها دربارۀ مدرنیته در آینۀ متون
4-2-1-3- دسته‌بندی و تحلیل مولفه‌های مفهومی مدرنیته
4-2-1-3-1- عقلانیت
4-2-1-3-2- اومانیسم
4-2-1-3-3- تحولات عصر روشن‌گری
4-2-1-3-4- علم‌باوری
4-2-1-3-5- پوزیتیویسم
4-2-1-3-6- جهان‌شمولی (جهان‌روایی) 1683
4-2-1-3-7- استیلاجویی
4-2-1-3-8- اروپامحوری
4-2-1-3-9- استعمار
4-2-1-3-10- ملی‌گرایی1759 (ناسیونالیسم1760)
4-2-1-3-11- فراملی‌گرایی و جهان‌میهن‌گرایی (جهان‌میهنی)
4-2-1-3-12- سرمایه‌داری
4-2-1-3-13- انقلاب صنعتی و صنعتی‌گرایی
4-2-1-3-14- گرایش به فناوری و مقبولیت فن‌سالاری (تکنوکراسی) ‌
4-2-1-3-15- بوروکراسی و تخصص‌گرایی
4-2-1-4- جمع‌بندی تحلیل مفهومی مدرنیته
4-2-2- مدرنیسم و مولفه‌های مفهومی آن
4-2-2-1- بحران مدرنیته و سر بر آوردن مدرنیسم
4-2-2-2- مروری بر محتوا و مولفه‌های مفهومی مدرنیسم
4-2-3- شرایط و بافت اروپا در قرن نوزدهم میلادی
4-2-3-1- تحولات فکری و پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن در اروپای قرن نوزدهم
4-2-3-2- تحولات فناورانه در اروپای قرن نوزدهم
4-2-3-3- جایگاه استعمار و روند مستعمره‌سازی در اروپای قرن نوزدهم
4-2-4- شرایط و بافت بلژیک در قرن نوزدهم
4-2-4-1- شرایط صنعتی و اقتصادی بلژیک در قرن نوزدهم
4-2-4-2- شرایط اجتماعی بلژیک در قرن نوزدهم
4-2-4-3- شرایط فکری و فرهنگی بلژیک در قرن نوزدهم
4-2-4-4- شرایط سیاسی بلژیک در قرن نوزدهم
4-2-5- نگاهی به بافت فرهنگی و اجتماعی حلقۀ اتله
4-2-6- جمع‌بندی یافته‌های بافت‌مبنایِ تحقیق...
4-2-6-1- وام‌گیری جنبش دکومانتاسیون از انگاره‌ها و مبادی مدرنیته
4-2-6-2- تاثیرپذیری جنبش دکومانتاسیون از پوزیتیویسم
4-2-6-3- تاثیرپذیری جنبش دکومانتاسیون ازبوروکراسی و تخصص‌گرایی
4-2-6-4- تاثیرپذیری جنبش دکومانتاسیون از صنعتی‌گرایی
4-2-6-5- جنبش دکومانتاسیون در خدمت مناسبات تولید و سرمایه‌داری صنعتی2171
4-2-6-6- دغدغه‌مندی جنبش دکومانتاسیون دربارۀ صلح و نقد آن
4-2-6-7- ردیابی مفهوم استعمار در آرمان‌های جنبش دکومانتاسیون
4-2-6-8- بازتاب شرایط تاریخی و بافت بلژیک در جنبش دکومانتاسیون
4-2-6-9- نگرشی بر فرضیۀ باکلند و ریوارد...
4-2-6-10- تحلیلی دربارۀ چرایی افول جنبش دکومانتاسیون
4-2-6-11- مفاهیم گفتمانی جنبش دکومانتاسیون
فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها
5-1- مقدمه
5-2- واسازی ابعاد/مفاهیم گفتمانی جنبش دکومانتاسیون
5-2-1- مفهوم گفتمانی «دکومانتاسیون» در آثار اتله و برید
5-2-2- مفهوم گفتمانی مدرک در آثار اتله و برید
5-2-3- مفهوم گفتمانی فناوری در آثار اتله و برید
5-2-4- مفهوم گفتمانی صلح در آثار اتله و برید
5-3- جمع‌بندی: مروری بر نتایج تحقیق در پرتو پرسش‌های تحقیق
5-3-1- مروری بر یافته‌ها در پرتو پرسش اول تحقیق
5-3-1-1- دکومانتاسیون
5-3-1-2- مدرک
5-3-1-3- فناوری
5-3-1-4- صلح بین‌الملل
5-3-2- مروری بر یافته‌ها در پرتو پرسش دوم تحقیق
5-3-3- مروری بر یافته‌ها در پرتو پرسش سوم تحقیق
5-3-3-1- جنبش دکومانتاسیون در پرتو مدرنیته
5-3-3-2- جنبش دکومانتاسیون در پرتو تحولات اروپا در قرن نوزدهم
5-3-3-3- جنبش دکومانتاسیون در پرتو شرایط تاریخی بلژیک
5-3-3-4- جنبش دکومانتاسیون در پرتو بافت حلقۀ اتله
5-3-4- مروری بر یافته‌ها در پرتو پرسش چهارم تحقیق
5-3-4-1- مروری بر دستاوردهای جنبش دکومانتاسیون از حیث گفتمانی
5-3-4-2- مروری بر دستاوردهای جنبش دکومانتاسیون از حیث نظری
5-3-4-3- مروری بر دستاوردهای جنبش دکومانتاسیون از حیث عملی و حرفه‌ای
5-4- فراتحلیل
5-4-1- التزام به نگاه سیستمی...
5-4-2- بازتحلیلی بر اهمیت میراث تاریخی جنبش دکومانتاسیون
5-4-3- ضرورت عقلانیت انتقادی در فضای رشته و حرفه
5-4-4- برخی پیامدهای ممکن از حاکمیت عقلانیت انتقادی در فضای رشته و حرفه
5-4-5- بازتحلیلی دربارۀ محتوامداری
5-5- پیشنهاد برای پژوهش‌های بیشتر
فهرست منابع
پیوست (تصویرها)