کتاب خاطرات ماندگار از دو نواندیش دینی معاصر

داود علی بابایی در کتاب خاطرات ماندگار از دو نواندیش دینی معاصر، به بیان گفته‌ها و شنیده‌های مرحوم آیت‌الله نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی و مرحوم آیت‌الله العظمی دکتر محمد صادقی تهرانی که از اوایل دهه 60 با آن‌ها ارتباط داشته، پرداخته است.

همه می‌دانند که این دو نواندیش دینی، واقعاً آزادی و حریت در اندیشه داشتند و از حرف دیگران ترسی نداشتند و آن چه خود از دین و باورهای دینی آموخته بودند را بیان می‌کردند.

این دو نواندیش دینی در حال حاضر آنچنان در میان جوانان و قشر تحصیل کرده جا باز کرده‌اند که زبانزد خاص و عام شده‌اند. مثلاً مرحوم صالحی نجف آبادی با کتاب شهید جاوید قیام امام حسین (ع) را آنچنان در میان مردم جا انداخت که همه شیفته‌ی او و کتابش شدند و نیز رساله‌ی توضیح‌المسائل نوین مرحوم صادقی تهرانی یک دگرگونی در فقه به وجود آورد و فقه پویا و گویا را مطرح نمود و فقه سنتی را زیر سوال برد و هر دوی این نواندیشان مبنای آثار و نوشته‌هایشان را قرآن قرار دادند.

با اینکه آن‌ها زجر و اذیت بسیاری در دوران قبل از انقلاب و بعد از انقلاب متحمل شدند ولیکن سرانجام رستگار شدند و آثارشان ده‌ها سال است که دست به دست می‌گردد و مردم و قشر دین باور از نوشته‌های آنان بهره‌ها می‌برند و خاطرات آن‌ها می‌تواند در میان قشر دین باور و کسانی که طرفدار فقه پویا بر مبنای قرآن می‌باشند مورد خوشایند قرار گیرد و آن‌ها را بیشتر به مطالعه افکار و آثار آنان راغب نمایند.

در بخشی از کتاب خاطرات ماندگار از دو نواندیش دینی معاصر می‌خوانیم:

آزادی در اندیشه از خصایص انسان‌های نیک و مردان مومن و خداپرست می‌باشد که بدون پروا و در پناه خدای تعالی حقایق دینی را برای قشر روشنفکر و تحصیل کرده و دانش پژوه بازگو می‌کنند و به بررسی و موشکافی مسائل حساسّ دینی، مذهبی، سیاسی و اجتماعی می‌پردازند بدون این که از مدح و ذمّ دیگران بهراسند و رعب و ترس و وحشتی به خود راه دهند.

کسانی مانند سید جمال‌الدین اسد آبادی و شیخ محمد عبده که روحانیانی روشنفکر و اهل نظر و هوشمند بوده‌اند و همیشه سعی نموده‌اند که اسلام را در یک کشور خاص زندانی ننمایند و افکار و اندیشه‌ها و آرای خود را به اقصی نقاط دنیا منتقل نمایند و در جهت احقاق حقوق مردم مسلمان جهان از هیچ اقدامی دریغ ننمایند و آنقدر آزادی و حریت در اندیشه از خود نشان می‌دهند که همه جا مطرود و منفور افراد سبک مغز و متعصب و متحجر و منجمدالفکر می‌گردند و نمی‌توانند در هیچ جای این کره خاکی در رفاه و آرامش زندگی کنند و نیز آیت‌الله سید محمد باقر در چه‌ای که حدود 150 سال پیش پا به عرصه وجود نهاد و در طول عمر هشتاد ساله‌ی خود، همیشه کوشید که اسلام راستین و حقیقی را به شاگردان و طلاب و مردم زمان خود تعلیم دهد و آن‌ها را از خرافات دینی و مسائل دست و پاگیر کذب مذهبی نجات دهد و آنچنان بر عقاید خود پایبند و استوار بوده است که گاهی شاگردانش در مسلمان بودن او شک به خود راه می‌دادند و در مؤمن بودن او تردید داشتند ولی او آنقدر آزادی در اندیشه و فکر داشته که به این مسائل و موضوعات اهمیتی نداده و همیشه در برابر ظلم و ستم و نسبت‌های کذبی که به مذهب و دین می‌داده‌اند، مقاومت می‌کرده و آنقدر در استدلال قوی بوده است که کسی نمی‌شده استدلال او را گوش کند و باز لب به سخن بگشاید.

آیت‌الله درچه‌ای با این که بیش از صد تن از علما و مراجع و آیات عظام از شاگردانش بوده‌اند ولیکن شخص منحصر به فردی بوده که برخلاف عرف متداول زمان خود، گفته‌های حقیقی را بر زبان آورده و از مدح و ذمّ علمای دیگر نمی‌هراسیده و او کسی بوده که در محضرش کسانی مانند آیت‌الله حاج آقا حسین بروجردی و سید حسن مدرس و آقانجفی قوچانی و حاج آقارحیم ارباب و آیت‌الله اشرفی اصفهانی و استاد جلاالدین همایی تلمذ نموده‌اند و از دانش او سود جسته‌اند.