کتاب معرکه

کتاب معرکه رمانی مشهور به نویسندگی لویی فردینان سلین، روایتی مستند‌گونه در رابطه با جنگ است که داستان سربازی را بازگو می‌کند که داوطلبانه در هفدهمین لشکر سواره‌ نظام ثبت نام می‌کند.

داستان معرکه (Casse pipe) از نیمه شبی آغاز می‌شود که سربازی هنگام گشت‌زنی شبانه به قرارگاه می‌رسد. لوئی فردینان سلین (Louis Ferdinand Celine) زبان بریده بریده و بی‌منطق یک افسر جزء بسیار عصبانی را که از سر خشم دست به کارهای خنده‌دار می‌زند، به‌ طور شگفت‌انگیزی بازپروری کرده است. او هیچ گاه در هنر فحش و ناسزا غرق نشده، همان‌گونه که در اغراق هم افراط نکرده است، چرا که همه می‌دانید در باب اصطبل و فحش‌های مربوط به این فضا، اغراق حرف نخست را خواهد زد. در حقیقت در این رمان سربازخانه‌ی قشون هفدهم توصیف نشده، بلکه حاضر و نمایان است.

سلین از معدود نویسندگانی محسوب می‌شود که مخاطب را به حیرت می‌اندازد. شما با خواندن هر سطر از اثرش دچار هیجان می‌شوید و احساسات ضد و نقیضی در مغزتان رسوخ می‌کند که حتی نمی‌فهمید چرا ولی کتاب را که شروع می‌کنید، یک نفس تا آخر می‌خوانید. این کتاب نیز ارزش و اهمیت بسیاری دارد، چون به‌ نظر اتوبیوگرافیک است.

با آن‌که این رمان در مقایسه با دیگر آثار سلین از حجم کمتری برخوردار است، اما بحث و اختلاف نظر پیرامونش کم نیست. تعدادی از منتقدان عقیده دارند که این رمان ناتمام مانده و آتش‌سوزی که پس از مرگ سلین در آپارتمانش رخ داد، مابقی اثر را از بین برده است. تعدادی دیگر بر این باورند که سلین قصد داشته ادامه‌ی این رمان را بنویسد، اما عمداً آن را ناتمام رها کرده است.

ولی نکته‌ی جالب این است که گروه سومی هم وجود دارد. به نظر این عده، سلین رمان را از نیمه شبی که سرباز داوطلب پا به سربازخانه می‌گذارد، آغاز کرده و پا‌ به پای سرباز، اولین شب ورود او به ارتش را به صبح رسانده است. یعنی کار سلین با طلوع آفتاب و پایان شب اول سربازی، در کمال صحت و سلامت به اتمام رسیده است.

بحث دیگر در باب این کتاب، اسم آن است. عنوان رمان، Casse pipe همزمان چند معنی را با خود یدک می‌کشد. معنی تحت‌اللفظی این عنوان، چپق شکسته است، در زبان فرانسه برای تازه درگذشته، به اصطلاح می‌گویند چپقش شکست. سربازانی که به جنگ اعزام می‌شدند نیز بین خودشان می‌گفتند که به چپق شکنی می‌روند. در فرهنگ لغت هم این عبارت به معنای جنگ آمده است. اما نکته جالب توجه در رمان معرکه آن است که جنگی اتفاق نمی‌افتد.

معرکه بهترین نامی است که می‌توان بر این اثر گذاشت؛ زیرا هم فضا، فضای جنگ است، هم سربازانی که می‌خواهند به چپق شکنی بروند، اعضای اصلی این رمان هستند و هم اتفاق‌ها و حوادث اثر به این نام نزدیک‌تر است.

در بخشی از کتاب معرکه می‌خوانیم:

بازم رفت سراغ دفتر بایگانی، دوباره شروع کرد به ورق زدن و زیر و رو کردن صفحه‌های دفتر. کلاه کپی‌شو برداشت... کله‌شو خاروند... موی زیادی تو سرش نمونده بود... دوتا شیوید چسبیده بود بالای گوش چپش... بازم افتاد به جون صندوقچه‌ها و جعبه‌ها... مرغش یه پا داشت...

بی‌شرف لجن!... عجب گرفتاری‌یی! اه! عوضی! ادعاشم می‌شه که من مست نیستم! شما درجه‌هاتونو به گند کشیدین، سرجوخه! باید همه چی رو گزارش کنین! باید نتیجه‌ی این کثافت کاری رو ببینین! دارم دیوونه می‌شم! واقعاً که! پدرتونو درمی‌آرن! به شرفم قسم می‌خورم! باید فکر این جاهاشم می‌کردین!

حالا دیگه موهو بی‌سر و صدا رو لبه‌ی تخته‌ها چمباتمه زده بود، داشت با پلک چشمش ور می‌رفت، بعد شروع کرد به کندن بید لباسش. انگار این افتضاحی که پدر همه رو درآورده بود دیگه بهش دخلی نداره، سرش حسابی با بیدایی که پیدا می‌کرد گرم شده بود، با آشغالایی که زیر ناخوناش جمع شده بود و می‌جوید.

افسر درجه‌دار یهو از جاش پرید. باز تشنگی بیخ گلوشو فشار می‌داد.