کتاب روانشناسی سلامتی و رفاه در تجمعات انبوه

کتاب روانشناسی سلامتی و رفاه در تجمعات انبوه نوشته‌ی نیک هاپکینز و استیو ریچر، به برسی تهدیداتی می‌پردازد که سلامتی افراد را هنگام گرد هم آمدن به خطر می‌اندازد.

تجمعات انبوه باعث قرارگیری تعداد زیادی از افراد در مجاورت یکدیگر می‌شود. معمولاً این نزدیکی فیزیکی منجر به از بین رفتن سلامتی می‌گردد (به عنوان مثال از طریق تحت استرس قرار گرفتن، تسهیل در انتقال آلودگی و عفونت). کتاب روانشناسی سلامتی و رفاه در تجمعات انبوه (The psychology of health and well-being in mass gatherings) بیان می‌کند که چگونه فرآیندهای روانشناسی اجتماعی می‌تواند منجر به خطر و مزیت برای سلامتی گردد.

سلامت یکی از مهم‌ترین جنبه‌هایی است که در تجمعات انبوه باید مورد توجه قرار گیرد. تجمعات انبوه، جمعیت‌های بزرگی هستند که با هدفی خاص در زمان و مکان مشخصی گرد هم می‌آیند. این چنین تجمعاتی چنانچه در مکانی مشخص تشکیل شوند با مخاطرات و تهدیدات ویژه‌ای همراه می‌شوند. به ویژه اگر افراد گرد آمده از ملیت‌ها و اقوام گوناگون باشند، می‌تواند مستعد حوادث و سوانح انسان ساخت، طبیعی و عمدی قرار گیرد. از این رو باید از قبل پیش‌بینی و اقدامات لازم صورت گیرد.

بررسی اینگونه تجمعات و گرد هم آمدن‌ها و توجه به جنبه‌های گوناگون سلامت این تجمعات انسانی همواره از دغدغه‌ی اصلی مدیران و برنامه‌ریزان حوزه‌ی سلامت محسوب می‌شود. این کتاب مقاله‌ای علمی از نشریه‌ی معتبر «اپیدمیولوژی و بهداشت جهانی» در سال 2015 است که به شناخت آسیب‌های موجود در این زمینه می‌پردازد.

نیک هاپکینز (Nick Hopkins) و استیو ریچر (Stephen Reicher) در این اثر، با توجه به درک روانشناسی معاصر در زمینه‌ی فرآیند ازدحام، به بعد جدیدی در حوزه‌ی نوظهور پزشکی تجمعات انبوه دست یافته‌اند. آن‌ها چگونگی تأثیر این تغییرات بر سلامتی و تندرستی را بررسی می‌کنند و دستور کاری را برای تحقیقات آتی شناسایی می‌نمایند.

در بخشی از کتاب روانشناسی سلامتی و رفاه در تجمعات انبوه می‌خوانیم:

تحقیقات در زمینه اشتراک منابع و کارکردهای آن برای انتشار آلودگی باید اولویت مسیرهای پژوهشی آینده باشد. هر مطالعه‌ای باید نسبت به اشکال مختلف اشتراک‌گذاری که در رویدادهای مختلف رخ می‌دهد، حساس باشد. به عنوان مثال، در جشن‌های موسیقیایی، اشتراک رژ لب و سایر لوازم آرایشی زنانه می‌تواند ارتباط زیادی با انتقال آلودگی داشته باشد. در حج، حقایق سنتی بخصوصی وجود دارد، مثل اصلاح سر، که در آن اشتراک گذاشتن تیغ می‌تواند مشکل آلودگی جدی‌ای باشد. همچنین مسائلی در ارتباط با پاک کردن دندان پیش از عبادت وجود دارد که در حج خیلی‌ها وسایلی را برای این کار به اشتراک می‌گذارند.

علاوه بر چنین حساسیت‌های فرهنگی، توجه به جنبه‌های مختلف فرآیند اشتراک‌گذاری حائز اهمیت است. یعنی می‌بایست به این موضوع رسیدگی شود که چه وقتی افراد تمایل دارند منابع را به دیگران بدهند، چه وقتی افراد تمایل به دریافت منابع و وسایل از دیگران دارند، و چه وقتی منابع تعارف شده پذیرش نشده و ابراز بی‌میلی به دیگران دشوار خواهد بود. همچنین باید به مکانیزم‌های زیربنای چنین فرآیندهای اشتراک‌گذاری توجه شود. ما همدلی و اعتماد را به یکدیگر می‌دهیم، اما بعد دیگر انزجار است، عامل تعیین کننده این‌که چگونه به تماس فیزیکی با دیگران پاسخ دهیم و چه کسی تحت تأثیر دیگران قرار می‌گیرد، ما یا آن‌ها، دیده می‌شود.