کتاب تاریخچه‌ای عمومی از بی‌عدالتی و شرارت

کتاب تاریخچه‌ای عمومی از بی‌عدالتی و شرارت نوشته خورخه لوئیس بورخس از مجموعه «هزارتوی بورخس» منتشر شده، مجموعه‌ای که به راستی شامل داستان‌ها و نوشته‌هایی است که خواننده را وارد هزارتویی معنایی و تصویری می‌کند.

صفحات کتاب از چوبه‌دار مجازات شدگان و تبهکاران و دزدان دریایی انباشته شده و واژه بی‌عدالتی و شرارت در عنوان کتاب، ترس و هیبت برمی‌انگیزد، اما زیر این همه طوفان و تندر، هیچی و پوچی است.

خورخه لوئیس بورخس (Jorge Luis Borges) کتاب تاریخچه‌ای عمومی از بی‌عدالتی و شرارت (Collected Fiction) را از خواندن و بازخواندن استیونسون و چسترون، و از دیدن اولین فیلم‌های فون اشترنبرگ و از زندگی‌نامه شاعر آرژانتینی، اواریستو کارییگو الهام گرفته است. او نویسنده، شاعر و ادیب آرژانتینی و یکی از برجسته‌ترین نویسندگان آمریکای لاتین بوده است. شهرت او بیشتر به خاطر نوشتن داستان کوتاه است. بسیاری از منتقدین از وی به عنوان نویسنده‌ای پست مدرن نام برده‌اند. بورخس که در سال‌های پایانی عمر به مرور بینایی خود را از دست می‌داد، قبل از مرگ کاملا نابینا شد.

بورخس تمایل زیادی به نوشتن رمان نداشت و بیش از همه برای داستان‌های کوتاهش به چهره‌ای مطرح در ادبیات جهان تبدیل شد؛ نویسنده‌ای که بارها کاندیدای دریافت جایزه ادبی نوبل هم شد، اما هیچگاه نتوانست به این افتخار دست پیدا کند.

جهانی بودن بورخس، تنها به دلیل فوران استعداد ذاتی‌اش نیست و این صفت به خواندن‌ها و نوشتن‌های مدام او برمی‌گردد. گونزالو اگیلار، منتقد ادبی و هنری خوب آرژانتینی معتقد است که جهانی بودن بورخس مدیون پذیرش نوعی بی‌مکانی و بی‌زمانی اوست.

مطلب جالب توجه در مورد بورخس، کم‌کاری وی در قرن بیستم بود. هر چند از بنیان‌گذاران اولترائیسم بود اما ترجیح می‌داد برخلاف دیگر دوستانش ادبیات مدرن را بر پایه متون کلاسیک تحریر کند. دیگر اینکه او خود مدگرا نبود، و در اصل مد می‌ساخت و صاحب سبک بود و خودش مد شد، به خصوص در مقالات و تحلیل‌هایش همواره منازعه برپا می‌کرد.

در بخشی از کتاب تاریخچه‌ای عمومی از بی‌عدالتی و شرارت می‌خوانید:

الاسحاق، تاریخ‌دان عرب، داستان این واقعه را چنین روایت می‌کند: «از مردانی قابل‌ اطمینان (اگر چه فقط خداوند، دانای کل و قادر مطلق و بخشاینده و همیشه بیدار است) روایت شده که مردی از اهالی قاهره، مال فراوان و ثروتی کلان داشت؛ اما او چنان سخاوتمند و بلند نظر بود که همۀ دارایی‌اش‌ جز خانۀ پدری ‌ را از دست داد، بخت از او برگشت و سخت تهی‌دست شد، چنانکه جز با عرق جبین و کد یمین، نمی‌توانست معاش خود را تأمین کند.

یک‌ شب، خسته‌ و کوفته و افسرده‌ خاطر، زیر درخت انجیری در باغچۀ خانه‌اش خوابیده بود. در خواب دید یک‌ نفر که خیس بود و آب از او می‌چکید، از دهانش یک سکۀ طلا درآورد و به او گفت: «به‌ درستی که بخت تو در ایران و در اصفهان است، پس به جست‌ و جویش برخیز و به‌ دستش آور.» پس او به ایران سفر کرد و در راه با همۀ خطرهای صحرا رو به‌ رو شد و با همۀ خطرهای دریا و کشتی‌ها دزدان‌ دریایی، مشرکان و بت‌پرستان، رودخانه‌ها، جانوران وحشی، و هم‌چنین با همۀ خطرات انسان‌ها. سرانجام، وقتی به اصفهان رسید، شب شده بود و در مسجدی خوابید. اینک، دیوار به‌ دیوارِ مسجد خانه‌ای بود، و چون خداوند (تبارک‌ و تعالی!) مقدر فرموده بود، دسته‌ای از دزدان وارد مسجد شدند و از طریق مسجد به آن خانه راه بردند، و ساکنان خانه که از سر و صدای دزدان بیدار شده بودند، فریادشان بلند شد. همسایه‌ها هم داد و فریاد راه انداختند که بر اثر آن، «والی» شهر همراه با افرادش به داد آن‌ها رسید و دزدان از راه پشت‌بام گریختند. آن‌گاه والی وارد مسجد شد و مرد قاهره‌ای را در آن‌جا خفته یافت. پس بند بر او نهاد و با چوب و چماق تا سر حد مرگ کتکش زد و به زندان انداخت. آن مرد سه روز در زندان ماند تا این‌که والی احضارش کرد و پرسید: «از کدام مملکت می‌آیی؟» او جواب داد: «از قاهره.» والی گفت: «دلیل آمدنت به ایران چه بوده است؟» او جواب داد: «در خواب شخصی را دیدم که به من گفت: به‌ درستی که بخت تو در اصفهان است، پس به آن رجوع کن. وقتی به این‌جا آمدم، دانستم که بخت من همان ضربه‌های چوب‌ و چماق بود که از جناب‌عالی دریافت کردم.»