کتاب نظریهی حرکت جوهری نوشته صادق نیک پور، جهت آشنایی دانشجویان علاقهمند به مبانی یکی از بزرگترین نظریات هستیشناسی جمعآوری شده است.
ابتکار بزرگ فلسفی ملاصدرا در ارائه نظریه حرکت جوهری در فلسفه اسلامی نقطه عطف بزرگی در ارائه نگرش فلسفی گردید، و فلسفه وزین اسلامی را بر استدلالهای مستحکم جانی تازه داد که قدرت بیهمتای آن و نور درخشاناش هنوز پرفروغ در بین اندیشمندان روشنایی بخش است.
فلسفه حرکت جوهری ملاصدرای کبیر میگوید که تحول دائم و شدنها اضطرابی ناآرام در نهاد هستی جای داده و تمام وجود غیر واجب را دربر گرفته است و حرکت بنیادی اساسی و زمان زیبا نهفتهای در آن است که سلسلهوار فهماش تا معراج عرش پیش میرود.
ملاصدرا در چهار قرن پیش زمان را بعدی از ابعاد جسم معرفی کرد و در کنار سه بعد دیگر شناخته شده عموم نشاند و امروز با مروری بر نظریات علامه طباطبایی، شهید مطهری، ملا هادی سبزواری بر حکمت متعالیه صدرایی و شرح و تفسیر آرای آن فیلسوف بزرگ اسلامی عظمت بنیانی را که ملاصدرا پی افکنده است بر ما بیشتر روشن میگردد.
در فلسفه حرکت جوهری، آن گونه که ملاصدرا در اسفار میفرماید که «شی دارای دو امتداد است یکی امتداد ابعاد سه گانه و امتداد دیگر زمان» و در این تقسیمبندی، زمان به تنهایی برابری با سه بعد دیگر میکند یعنی آن سه بعد طول و عرض و ارتفاع را در یک جایگاه قرار داده و زمان را هم وزن آنها در جایگاه دیگر و ملاصدرا نگفت که جسم دارای چهار امتداد است.
تصویر حرکت و زمان در میان اندیشمندان غرب و اسلامی، تصویر پرفراز و نشیبی بوده است. از مقام الوهیت و خدایی گرفته تا توهم صرف را به دست آورده و نزد برخی کم و از نظر گروهی دیگر کیف و حالتی تلقی شده است. آنچه مسلم است در میان این دیدگاههای متعدد برخی درست و برخی نادرستاند. ولی علی رغم تعدد و تنوع دیدگاهها، مشابهتها و هماهنگیهای قابل توجهی نیز در میان آنها وجود دارد.
در بخشی از کتاب نظریهی حرکت جوهری (Doctrine of substantial motion) میخوانید:
بنابراین زمان یک واقعیت عینی جدا از ذات اشیا نیست بلکه امر انتزاعی است که به وجود منشا انتزاع خود در خارج مربوط است بنابراین همه موجودات زمانی با زمان یکی میشوند و زمان به عنوان بعد چهارم برای آنها محسوب میشود که بدون آن قابل تصور نخواهند بود.
بله























