کتاب گوساله و دونده‌ی دو استقامت

کتاب گوساله و دونده‌ی دو استقامت اثر مو یان، نویسنده معاصر چینی است که در سال ۲۰۱۲ به خاطر رئالیسم خیره‌کننده‌ای که قصه‌های مردمی و تاریخ را با زمان حال پیوند می‌دهد، برنده جایزه نوبل شد. این کتاب که دربردارنده دو داستان بلند است، نخستین اثری است که از این نویسنده جهانی به فارسی ترجمه شده است.

کودکی، روستا، فقر، گرسنگی و آموزش نظامی تم‌های آشنایی دنیای داستانی مو یان (Mo Yan) هستند که از زندگی شخصی‌اش می‌آیند. او برخلاف نویسنده‌های نسل خود، فرصت تاثیر گرفتن از رمان‌های بزرگ کلاسیک را نداشت.

آثار او در روستای زادگاهش ریشه دارند و شاخ و برگ‌شان را حوادث سیاسی چین از انقلاب کمونیستی تا امروز تشکیل می‌دهند. «مو یان» با احیای میراث ادبی چین و سنت شفاهی آن، در نوشتار خود از زبان‌های محلی استفاده می‌کند و ترکیبی می‌سازد از خاطرات واقعی، تاریخ، سیاست و تخیل.

دو داستان بلند «گوساله» و «دونده‌ی دوی استقامت» در سال 1998 نوشته شده‌اند و سال 2012، توسط فرانسوا ساستورنه به فرانسه ترجمه شدند. کتاب حاضر از روی این نسخه به فارسی ترجمه شده است. از نظر منتقدان فرانسوی، این دو داستان، به دلیل دارا بودن بسیاری از ویژگی‌های سبک نوشتاری مو یان، مدخل خوبی برای ورود به دنیای داستانی او هستند.

مویان اولین نویسنده‌ی چینی است که جایزه ی نوبل ادبیات را در سال ۲۰١۲ به خود اختصاص داد. اما دریافت این جایزه، فقط نقدهای مخالفان رژیم را نسبت به او تندتر کرد و موقعیت او را به عنوان نویسنده‌ای که به رغم نظرات دوپهلو در قبال حکومت چین، راحت و مرفه زندگی می‌کند، تثبیت‌تر کرد. از نظر روشنفکرانی که مو یان را می‌شناسند، او با نوعی محافظه کاری نبوغ‌آمیز همیشه می‌تواند حساب زندگی‌اش را از آثارش جدا کند. مو یان طی سال‌ها هنر دور زدن سانسور را به خوبی فراگرفته و با توسل به چرخ دنده‌های نوشتار آن را خنثی می‌کند، البته مشورت‌های طولانی با ناشرها راجع به محتوی کتاب هایش و پادرمیانی آن‌ها هم در این امر موثر است. مو یان می‌گوید: «جاخالی دادن به سانسور مسئله‌ی ظریفی است و محدودیت‌هایی که سانسور به بار می‌آورد، راه‌های فوق‌العاده‌ای برای آفرینش ادبی پیش ما را روی ترسیم می‌کند.»

اگرچه منتقدان و کارشناسان ادبی آثار مویان را با رمان‌های دیکنز، فاکنر و مارکز مقایسه می‌کنند، اما می‌توان او را یک لا فونتن چینی هم به‌حساب آورد. چیزی که مویان از تشبیه، استعاره و اخلاق دنیای حیوانات برمی‌گیرد، نوشتارش را به رئالیسمی قوی و سرشار از ابتکار مجهز می‌کند؛ حکایت‌های مربوط به حیوانات، فانتزی، ابسورد، مضحکه، هجو و کمدی به سبک نوشتاری او غنا می‌بخشند و از بعضی جنبه‌ها منحصر به فردش می‌کنند.

در بخشی از گوساله و دونده‌ی دو استقامت می‌خوانیم:

به سه گوساله‌ی بیچاره نگاه کردم. آن‌ها هم نگاهم کردند. غم عمیقی در چشمان ترشان موج می‌زد. دیگر هیچ‌وقت نمی‌توانستند روی یک ماده بپرند. دوکوهانه کمی خوش‌شانس‌تر بود، تبار خوبی از خودش به‌جا می‌گذاشت، ولی لوکسی‌ها تباری نداشتند، نسل‌شان منقطع شده بود. نگاهشان را می‌خواندم، علاوه بر غم، درخشش نفرتی نسبت به نوع بشر را در نگاهشان حس می‌کردم. کمی می‌ترسیدم. با خودم می‌گفتم به‌رغم این‌که زخمی‌اند، باز هم می‌توانند یک‌دفعه از پشت بهم حمله‌ور شوند و نیمه‌جانم کنند. بهشان گفتم: «ببینین پسرها، نباید واسه امروز از دست من دلخور باشین. من، دوست شمام. زمستون پارسال، باهم با زمین و رودخونه‌های یخ‌زده دست و پنجه نرم کردیم. اگه دستمون بود، نمی‌ذاشتم شما رو اخته کنن...» برقِ درک را در نگاهشان می‌خواندم.