کتاب الگوواره نوین طبقه بندی علوم در ترسیم نقشه جامع علمی کشور

تنظیم مدلی برای ارزیابی و بهینه‌سازی وضعیت فعلی علوم، راهی است که دیر یا زود، برای رفع نیازمندی‌ها و معضلات جوامع بشری و دستیابی به اصلاحات، باید پیموده شود؛ زیرا نه برای جمهوری اسلامی ایران امکان پذیر است که بر مبنای مدل سرپرستی غرب برنامه‌ریزی کند (به دلیل ناهماهنگی آن با نظام ارزشی اسلام) و نه روش‌های موجود می‌تواند پذیرای نظام ارزشی اسلام باشد. پیشنهاد رهبر معظم انقلاب اسلامی مبنی بر حرکت بنیادی در عرصه علم و جنبش نرم‌افزاری حاکی از یک خلأ تئوریک است. به این جهت، نظریه‌ای که بتواند تکامل انسان را هدف قرار دهد و بر مبنای دین، جایگاه علوم محض و علوم انسانی را از مرحله تکوین تا اجتماع به شکلی کارآمد و قاعده‌مند تبیین کند، برای جامعه علمی به خصوص کشورهای اسلامی ضرورتی تام دارد؛ چنانکه امروز در سایر علوم کاربردی نیز ضرورت کارآمدی همراه با فلسفه در هماهنگ‌سازی عینی اثبات شده است.

در این پژوهش به دلیل چند بعدی بودن موضوع آن، از ترکیب چند روش پژوهشی متفاوت استفاده شده است. روش تحقیق در این موضوع، روش کتابخانه‌ای است که عبارت است از گردآوری اطلاعات لازم درباره ریز موضوعات تحقیق با مطالعه کتابها، مقالات و دیگر آثار مکتوب که در کتابخانه‌ها موجود است. این پژوهش با توجه به گونه‌های تحقیقی نوین، به اعتبار نوع و هدف، تحقیقی بنیادی-تاریخی است؛ گاه به گونه علمی، به حل مساله و مشکلی در این موضوع پرداخته است (تحقیق علمی)؛ گاه به توصیف و تحلیل پرداخته که به شناخت و تدوین قضایایی کلی منجر شده است (تحقیق توصیفی-تحلیلی) و بدین سان از دستاوردهای آن در دیگر گرایشها نیز استفاده می‌شود (تحقیق کابردی).

نقشه جامع علمی کشور باید به این سؤال اساسی پاسخ گوید که در بازه چشم اندازهای پیش رو باید چه علمی به چه میزان تولید شود تا بسترهای لازم برای ساخت تمدن نوین اسلامی فراهم شود. بدیهی است برای ساخت چنین تمدنی باید علوم مورد نیاز به صورت جامع و متعادل مبتنی بر آموزه‌های فرهنگ اسلامی تولید شده باشد. الگویی نو از دسته بندی و طبقه بندی علوم لازمه ترسیم چنین نقشه‌ای می‌باشد. مدیریت راهبردی و کلان نظام تولید علم و فن آوری نیز مستلزم وجود نقشه جامع علمی کشور است.

پژوهش حاضر در تلاش است که الگویی از طبقه بندی علوم سازگار با فرهنگ اسلامی ارائه نماید. کاستی‌های چنین پژوهشی که از پیچیدگی فراوان برخوردار است جز با عنایت و راهنمایی اندیشمندان و صاحبنظران متعهد به انقلاب اسلامی جبران نخواهد شد.