کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی اثر سورن کی یرکگور با ترجمه صالح نجفی از نشر مرکز

«راست آن است که عشق به تکرار یگانه عشق شادکام است». سورن کی یرکگور در کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی، به موضوع اخلاق و ارتباط آن با ایمان می‌پردازد. راوی این اثر، تلاش می‌کند تا امکان تکرار تجارب گذشته را از طریق آزمایش‌های مختلفی با جوانی بی‌نام که برخی جنبه‌های زندگی و تجربه‌های شخصی سورن کی یرکگور را بازتاب می‌دهد، بیازماید و در خلال این روایت، نقش ایمان و شور را در زندگی انسان بررسی می‌کند.

درباره‌ی کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی

کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی (Repetition: A Venture in Experimental Psychology) که سورن کی یرکگور (Soren Kierkegaard)، فیلسوف بزرگ دانمارکی و پدر فلسفه‌ی اگزیستانسیالیسم، آن را با نام مستعار کنستانتین کنستانتیوس تالیف کرده، یکی از مهم‌ترین آثار فلسفه غرب و مکتب اگزیستانسیالیسم محسوب می‌شود. دلیل انتخاب این نام مستعار عجیب توسط نویسنده، ارتباط آن با مفهوم تکرار است؛ نام «کنستانتین» در نام «کنستانتیوس» تکرار شده و بازتاب‌دهنده‌ی موضوع رساله‌ی حاضر است.

سورن کی یرکگور، کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی را برای بررسی و پاسخ به یک سوال اساسی به نگارش درآورده است: آیا می‌توان اتفاقی را که در گذشته رخ داده، یا چیزی را که از دست رفته، واقعاً تکرار کرد، یا این تکرار، ناگزیر به تقلیدی ناقص می‌انجامد؟ نویسنده برای پاسخ به این پرسش، دو شخصیت خیالی را خلق می‌کند؛ کنستانتین کنستانتیوس، و مرد جوانی بی‌نام که در نقش بیمار، تحت درمان او قرار می‌گیرد.

کتاب تکرار؛ بازتاب مصائب عاطفی نویسنده

مرد جوان کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی، بازتابی از خود سورن کی یرکگور است؛ جوانی که پس از جلب رضایت دختر موردعلاقه‌اش، از ازدواج با او منصرف می‌شود. اطرافیانش او را به‌خاطر بازی با احساسات زن شماتت می‌کنند، اما مسئله‌ی اصلی مرد، افکار و احساسات ضد و نقیضی است که این تجربه در او ایجاد کرده است.

مشکلی که مرد جوان در کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی با آن روبه‌رو شده، بحرانی عمیقاً اخلاقی است: اگر بخواهد با احساسات خود صادق باشد، باید به تعهد خود نسبت به زن پشت کند و اگر بخواهد به این تعهد پایدار بماند، باید احساسات و شخصیت خودش را زیر پا بگذارد. سورن کی یرکگور از این بحران نتیجه می‌گیرد که حقیقت زندگی انسان، ثابت نیست و انسان نیاز دارد تا آگاهانه، ارزش‌هایی مثل صداقت و اصالت را انتخاب کند.

آیا می‌توان گذشته را دوباره تکرار کرد؟

در همین حال، کنستانتین کنستانتیوس برای بازسازی تجربیات خود و آزمایش شبهاتش، به برلین رفته و سعی می‌کند خاطرات خوب گذشته را عین به عین تکرار کند. او به همان هتل قدیمی رفته، همان نمایش قبلی را تماشا می‌کند و در همان رستوران غذا می‌خورد، اما خیلی زود سرخورده شده و درمی‌یابد که بازسازی شرایط بیرونی، نمی‌تواند باعث تکرار تجربه‌ی قدیمی و حس اصلی آن شود.

نویسنده در کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی، مفهوم شور را به عنوان متغیری تاثیرگذار در تجربیات انسانی پیش می‌کشد و معتقد است که برخلاف سنت‌های فلسفی انتزاعی، زندگی بشر صرفاً با استدلال و منطق قابل درک نیست. شور، محرک اصلی بشر برای تعهد است؛ اگر کسی حقیقتی را بداند، ولی به آن تعهد و شوری نداشته باشد، آن حقیقت را هنوز وارد زندگی خود نکرده است.

جهش ایمانی، کلید فلسفه سورن کی یرکگور

اصطلاح جهش ایمانی، یکی از مهم‌ترین مفاهیم مربوط به فلسفه‌ی سورن کی یرکگور است که در کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی نیز به آن اشاره می‌شود. این اصطلاح، به حرکت دوگانه‌ی ایمان دلالت دارد؛ یعنی حرکت انسان به سمت خدا، نه تنها او را از جهان مادی دور نمی‌کند، بلکه به قلب زندگی، عشق، سازندگی و مسئولیت‌های انسانی می‌آورد.

خرید تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی تکرار نشر مرکز را به تمامی دوستداران فلسفه قاره‌ای و مکتب اگزیستانسیالیسم پیشنهاد می‌کنیم. برگردان فارسی این اثر برعهده‌ی صالح نجفی بوده است.

کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی برای شما مناسب است اگر

• به مکتب اگزیستانسیالیسم و فلسفه‌ی قاره‌ای علاقه داشته و می‌خواهید یکی از آثار مهم این جریان را مطالعه کنید.
• اندیشه‌ها و قلم سورن کی یرکگور برایتان جذاب است و قصد دارید تا آرای او را درباره‌ی مضامینی چون شور، ایمان و اخلاق بدانید.

در بخشی از کتاب تکرار: جستاری در روان‌شناسی تجربی می‌خوانیم

ماجرا فقط دغدغۀ خاطر مرد جوانی نبود که مرا به طراحی این نقشه واداشت، آخر نمی‌توانم انکار کنم که رفته‌رفته من نیز به بانوی دلدار او بددل می‌شدم. چراکه توجه دختر به هیچ چیز در این میان جلب نمی‌شد، چراکه او هیچ متوجه رنج پسر و دلایل محتمل آن نبود، چراکه هیچ کاری نمی‌کرد، هیچ تلاش نمی‌کرد با دادن آن‌چه پسر نیاز داشت و فقط دختر می‌توانست به او بدهد او را نجات دهد، یعنی آزادی پسر را، که دقیقاً اگر آن را از دست دلدارش می‌گرفت نجات می‌یافت؛ چرا که با این عمل بلندهمتانه بر پسر تفوق می‌یافت و دیگر احساس کوچک شدن و سرافکندگی نمی‌کرد. من هر چیز دیگری را که بگویید می‌توانم بر یک دختر ببخشایم، ولی هرگز نمی‌توانم خطا و بدفهمی‌اش را در مورد وظیفۀ عاشقی ببخشایم. وقتی عشق دختری از جنس ایثار و از خود گذشتن نیست، او نه زن بلکه تمثالی مردانه است و بدین سان من همیشه کیف می‌کنم از نظارۀ این صحنۀ دردناک که او قربانی انتقام یا اسباب ریشخند گردد. و چه دست‌مایۀ محشری برای شاعری کمدی‌پرداز است دختری چنین عاشق دل‌خسته که ابتدا به سان خون‌آشامی بی‌رحم خون عاشق خویش را می‌مکیده تا آن‌که مرد عاشق از فرط دل‌تنگی و نومیدی با او به هم می‌زند دختری گرفتار عشق که در هیئت الویرایی به صحنه می‌آید که خویشان و دوستان به حالش مویه می‌کنند، الویرایی که بانوی اول همسراییِ دوشیزگان فریب‌خورده است و می‌تواند به آهنگی اثرگذار دربارۀ بی‌وفاییِ مردان داد سخن دهد، انگار که این بی‌وفایی به بهای جانش تمام خواهد شد، الویرایی که این همه را با چنان اعتماد و اتکای به نفسی اجرا می‌کند که حتی لحظه‌ای هم به خاطرش خطور نمی‌کند وفاداری‌اش برای گرفتن جان عاشقش در نظر گرفته شده بود. وفاداری زنان عظیم است، خاصه زمانی که دست رد به سینه‌شان بخورد؛ و در همه حال، دست‌نیافتنی و اسرارآمیز است.