کتاب ما گربه هستیم اثر ناتسومه سوسه کی با ترجمه احد علیقلیان از نشر مرکز

کتاب ما گربه هستیم اثر ناتسومه سوسه کی، یکی از آثار برجسته‌ی ادبیات داستانی ژاپن و نمونه‌ای درخشان از یک رمان طنز اجتماعی و انتقادی است. این داستان از زبان گربه روایت می‌شود؛ گربه‌ای بی‌نام که در خانه‌ی یک معلم انگلیسی زندگی می‌کند و با نگاهی تیزبین، کنجکاو و گاه بی‌رحمانه، زندگی انسان‌ها را زیر نظر می‌گیرد. نویسنده در این رمان از زبان گربه، تصویری متفاوت از غرور، خودنمایی، جاه‌طلبی، روابط اجتماعی و تناقض‌های انسان‌ها ارائه می‌دهد.

درباره‌ی کتاب ما گربه هستیم

کتاب ما گربه هستیم (I Am a Cat) نخستین بار به صورت پاورقی در مجله‌ی ادبی هوتوتوگیسو منتشر شد و انتشار آن تا سال 1906 ادامه یافت. ناتسومه سوسه کی (Natsume Sōseki) در ابتدا قصد داشت داستانی کوتاه بنویسد، اما استقبال خوانندگان باعث شد روایت را گسترش دهد. داستان سرانجام در قالب سه جلد منتشر و به یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار این نویسنده تبدیل شد.

راوی کتاب ما گربه هستیم، گربه‌ای بی‌نام است که در خانه‌ی یک معلم انگلیسی زندگی می‌کند. او نه قهرمان معمول یک رمان است و نه حیوانی دوست‌داشتنی که صرفا قرار باشد فضای داستان را شیرین کند؛ بلکه مشاهده‌گری دقیق است که از گوشه‌وکنار خانه و محله، رفتار انسان‌ها را تماشا می‌کند و درباره‌ی آن‌ها قضاوت‌هایی عجیب، هوشمندانه و اغلب خنده‌دار دارد. در واقع، این رمان از زبان گربه فرصتی فراهم می‌کند تا انسان‌ها را از بیرون نگاه کنیم؛ درست همان‌طور که شاید خودمان هرگز نتوانیم.

ناتسومه سوسه کی با انتخاب چنین راوی نامتعارفی، فاصله‌ای طنزآمیز میان انسان و رفتارهایش ایجاد می‌کند. گربه به زندگی روزمره‌ی صاحبش، دوستانش و دیگر اهالی اطراف نگاه می‌کند و از گفت‌وگوها، عادت‌ها، جاه‌طلبی‌ها و ادعاهای آن‌ها تصویری می‌سازد که گاهی مضحک و گاهی تامل‌برانگیز است. آنچه در نگاه انسان‌ها عادی و جدی به نظر می‌رسد، از دید این گربه می‌تواند کاملا بی‌معنا یا حتی خنده‌دار باشد. همین نگاه طنز به رفتار انسان‌ها، یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های کتاب ما گربه هستیم است.

سبک نویسندگی ناتسومه سوسه کی در کتاب ما گربه هستیم

در کتاب ما گربه هستیم، ناتسومه سوسه کی از طنز، کنایه، گفت‌وگوهای طولانی و مشاهده‌ی جزئیات زندگی روزمره برای ساختن تصویری انتقادی از جامعه‌ی دوران میجی استفاده می‌کند. این دوره، زمان دگرگونی‌های گسترده‌ی ژاپن و مواجهه‌ی آن با فرهنگ و اندیشه‌های غربی بود و نویسنده بسیاری از تنش‌های این دوران را در روابط و رفتار شخصیت‌هایش بازتاب می‌دهد.

سبک ناتسومه سوسه کی در کتاب ما گربه هستیم تنها به خنداندن مخاطب محدود نمی‌شود. او از زبان راوی گربه، به روشنفکران، مناسبات اجتماعی، ظاهرگرایی و ادعاهای انسان‌ها می‌پردازد و نشان می‌دهد فاصله‌ی میان آنچه آدم‌ها درباره‌ی خود تصور می‌کنند و آنچه واقعا هستند، گاهی چقدر زیاد است.

یکی از ظرافت‌های اثر، لحن راوی است. گربه از ضمیری ژاپنی با لحنی رسمی و متکلف استفاده می‌کند؛ لحنی که برای چنین حیوانی عمدا نامتناسب و مضحک به نظر می‌رسد. همین تضاد میان جایگاه گربه و زبان پرطمطراق او، به طنز اثر عمق بیشتری می‌دهد و نشان می‌دهد ناتسومه سوسه کی چگونه از زبان برای ساختن شخصیت و کنایه بهره می‌گیرد. احد علیقلیان نیز با وفاداری به این ویژگی، لحن متمایز راوی را در برگردان فارسی کتاب منعکس کرده است.

رمان ما گربه هستیم؛ یک شاهکار کلاسیک ژاپنی

کتاب ما گربه هستیم را می‌توان یکی از شاهکارهای ادبیات ژاپن دانست؛ نه فقط به دلیل ایده‌ی خلاقانه‌ی آن، بلکه به خاطر توانایی ناتسومه سوسه کی در پیوند دادن طنز، نقد اجتماعی و تامل درباره‌ی ماهیت انسان. در ظاهر با داستانی درباره‌ی یک گربه مواجهیم، اما هرچه بیشتر به جهان اثر وارد می‌شویم، روشن‌تر می‌شود که موضوع اصلی، خود انسان است: موجودی که خود را خردمند می‌داند، اما گرفتار غرور، حسادت، خودنمایی و تناقض‌های بی‌شمار است.

در این رمان با نگاه متفاوت به انسان، حتی مسائل ساده‌ی زندگی روزمره نیز می‌توانند به موضوعی برای اندیشیدن تبدیل شوند. ناتسومه سوسه کی به جای آنکه مستقیما درباره‌ی جامعه موعظه کند، آینه‌ای روبه‌روی انسان‌ها می‌گیرد و اجازه می‌دهد گربه‌ی بی‌نام آنچه را می‌بیند تعریف کند. نتیجه، داستانی سرگرم‌کننده است که پشت شوخی‌هایش پرسش‌هایی درباره‌ی هویت، جامعه، مدرنیته و رفتار آدم‌ها پنهان شده است.

اهمیت کتاب ما گربه هستیم در ادبیات ژاپن

اهمیت کتاب ما گربه هستیم تنها به محبوبیت آن محدود نیست؛ این اثر جایگاه مهمی در ادبیات کلاسیک ژاپن دارد و از نخستین آثار ناتسومه سوسه کی به شمار می‌رود. انتشار آن آغاز دوره‌ای مهم در فعالیت ادبی نویسنده‌ای بود که بعدها آثاری مانند کتاب باچان، کتاب سانشیرو و کتاب کوکورو را نوشت و به یکی از چهره‌های برجسته‌ی ادبیات کلاسیک ژاپن تبدیل شد.

اگر به ادبیات کلاسیک ژاپن علاقه دارید، رمان ما گربه هستیم انتخابی متفاوت و جذاب است؛ زیرا برخلاف بسیاری از رمان‌های متعارف، جهان داستان را از جایگاه یک حیوان روایت می‌کند. این رمان از زبان گربه، هم تصویری از جامعه‌ی ژاپن در دوره‌ی میجی ارائه می‌دهد و هم خواننده را وادار می‌کند برای لحظاتی جای خود را با موجودی عوض کند که انسان‌ها را از بیرون می‌بیند. شاید همین جابه‌جایی ساده‌ی زاویه‌ی دید باشد که اثر را پس از گذشت بیش از یک قرن همچنان خواندنی نگه داشته است.

با خرید کتاب ما گربه هستیم با ترجمه‌ی احد علیقلیان از نشر مرکز، می‌توانید به سراغ یکی از متفاوت‌ترین شاهکارهای ادبیات ژاپن بروید؛ رمانی که ناتسومه سوسه کی در آن با قرار دادن یک گربه در جایگاه راوی، آینه‌ای خنده‌دار و در عین حال تیزبین مقابل انسان‌ها می‌گیرد و شما را دعوت می‌کند هم بخندید و هم کمی بیشتر به رفتار خود و اطرافیانتان فکر کنید.

اقتباس‌های سینمایی و تصویری از کتاب ما گربه هستیم

نخستین اقتباس سینمایی این اثر در سال 1936 ساخته شد؛ فیلمی که با انتقال زمان داستان به سال‌های پایانی جنگ جهانی اول و تغییر پایان، از تلخی و نگاه بدبینانه‌ی رمان فاصله گرفت. سال‌ها بعد، کن ایچیکاوا با فیلمنامه‌ای از توشیو یاسومی، بار دیگر این شاهکار ناتسومه سوسه کی را به پرده‌ی سینما آورد و این فیلم در سال 1975 اکران شد. ما گربه هستیم در سال 1982 نیز در قالب یک ویژه‌برنامه‌ی تلویزیونی انیمه اقتباس شد و در سال 2010، چی‌رورو کوباتو نسخه‌ی مانگای آن را بازآفرینی کرد.

نکوداشت‌های کتاب ما گربه هستیم

• رشته‌ای بی‌تکلف از حکایت‌ها و شوخی‌های هوشمندانه که از زبان موجودی بی‌نام روایت می‌شود؛ گربه‌ای که هرگز موشی نگرفته و چندان هم به درد کاری نمی‌خورد، جز اینکه بنشیند و انسان‌ها را در حال زندگی و رفتارشان تماشا کند. (The New Yorker)
• کتاب ما گربه هستیم اثر ناتسومه سوسه کی یکی از محبوب‌ترین کتاب‌های تمام عمر من و یک شاهکار کمیک است. داستان در توکیو و پیش از جنگ جهانی اول می‌گذرد و شخصیت اصلی آن گربه‌ی نویسنده است که در محله پرسه می‌زند، تکه‌هایی از گفت‌وگوهای مردم را می‌شنود و با نگاهی طنزآمیز، صاحب خود و رابطه‌ی او با همسر، همسایه‌ها و شاگردانش را به تصویر می‌کشد. واژه‌ها از توصیف میزان خنده‌دار و در عین حال تیزبینانه بودن این کتاب قاصرند؛ خواندنش لذتی ناب است. اگر قرار باشد پس از باچان تنها یک کتاب دیگر از سوسه کی بخوانید، حتما این کتاب را انتخاب کنید. (کاربر گودریدز)

کتاب ما گربه هستیم برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات داستانی ژاپن و رمان‌های معروف ادبیات ژاپن علاقه دارید.
• از رمان طنز اجتماعی و آثاری که نقد جامعه را با زبان شوخ و کنایه‌آمیز بیان می‌کنند لذت می‌برید.
• به داستان‌هایی با زاویه‌ی دید متفاوت علاقه‌مندید و دوست دارید انسان‌ها از نگاه یک گربه روایت شوند.
• به کتاب‌های ناتسومه سوسه کی علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب ما گربه هستیم می‌خوانیم

بیدار شدیم و احساس کردیم باد تندی در اطراف‌مان می‌وزد. باز وزش تند باد یک مشت گلبرگ را از نورگیر باز که زیر لبه‌ی بام است به درون می‌ریخت. در همان لحظه‌ی بیدارشدن‌مان چیزی مثل گلوله‌ای از تفنگ از گنجه بیرون آمد و باد وزان را برید و تند مثل برق با دندان‌های برّنده‌اش گوش چپ‌مان را محکم چسبید. چندان وقت نداشتیم بفهمیم که چه اتفاقی دارد می‌افتد که سایه‌ی سیاه دیگری از پشت سر در اطراف‌مان جنبید و آرواره‌هایش را روی دم‌مان قفل کرد. همه‌ی این‌ها در چشم‌به‌هم‌زدنی اتفاق افتاد. بی‌هیچ فکری، با عکس‌العملی ساده روی پاها‌مان جست می‌زنیم. همه‌ی قدرت‌مان را به رعشه‌ی لرزان پوست‌مان تبدیل می‌کنیم و سعی می‌کنیم این هیولاها را از خود‌مان دور کنیم. دیو روی گوش‌مان لنگر انداخت، وقتی به روی پاهامان جستیم پاهایش را یک‌دفعه کشید و کنار صورت‌مان آویزان شد. انتهای دمش که مثل لاستیک نرمیِ اسفنج‌گونه‌ای دارد ناگهان در دهان‌مان می‌افتد. این شی‌ء حیوان‌صفت را محکم در دهان گرفته‌ایم و با دندان‌های قفل‌شده روی آن سر‌مان را هرچه محکم‌تر از یک سو به‌سوی دیگر تکان می‌دهیم. دم در آرواره‌های‌مان کنده شد، درحالی‌که تن کوفته‌اش اول به دیوار پوشیده با روزنامه‌های کهنه خورد و بعد روی تخته‌های کف بالا و پایین پرید. درحالی‌که موش همچنان برای بازیافتن تعادل تقلا می‌کند، به‌سرعت برای استفاده از فرصت رویش می‌پریم اما مثل توپی که کمانه می‌کند ویژ از کنار پوزه‌ی در حال پایین آمدن ما می‌گذرد و در کمال شگفتی روی یکی از قفسه‌های بالایی فرود می‌آید. پاهایش را در شکمش جمع می‌کند و از لبه‌ی قفسه‌اش رو به پایین به ما خیره می‌شود. از کف چوبی رو به بالا به او زل می‌زنیم. فاصله‌ی میان ما حدود پنج پاست. مهتاب از نورگیر مانند شال سفید پهن زنی که در هوا کشیده شده کجکی بر تمام این فاصله می‌تابد.