کتاب اومانیسم اثر تونی دیویس؛ درآمدی بر انسان‌گرایی (نشر مرکز)

با کتاب اومانیسم نوشته‌ی تونی دیویس با یکی از پیچیده‌ترین مفاهیم تاریخ اندیشه آشنا می‌شوید. این اثر با نگاهی انتقادی بررسی می‌کند که چگونه ایده‌ی انسان‌گرایی و انسان‌محوری از رنسانس تا دوران معاصر تغییر کرده و از این رهگذر نگاه تازه‌ای به آزادی، عقل و حقوق بشر ارائه می‌دهد. با روایت جذاب کتاب درمی‌یابید چگونه اومانیسم به مرور زمان تغییر کرده و چه تناقض‌هایی در مسیر دفاع از انسانیت بروز یافته است.

درباره‌ی کتاب اومانیسم

تا به حال ذهنتان با چنین پرسش‌هایی درگیر شده: اینکه انسان چیست؟ ارزش انسان از کجا می‌آید‌؟ و آیا چیزهایی که به اسم انسانیت معرفی شده‌اند، در خدمت همه‌ی انسان‌ها بوده؟ اگر این‌طور است، پس کتاب اومانیسم (Humanism) برای شماست؛ تونی دیویس (Tony Davies) در این کتاب فلسفی سراغ تاریخ ایده‌ای می‌رود که در عین وعده‌ی رهایی، گاهی خط پررنگی میان انسان‌ها کشیده است.

شما با این اثر تونی دیویس به روایتی از انسان‌گرایی قدم می‌گذارید تا این مکتب را نه به‌عنوان یک شعار تکراری، بلکه از زاویه‌ی مفهومی پرتنش و متناقض ببینید که همچنان چالش‌برانگیز و مسئله‌ساز است.

انسان‌گرایی در تاریخ اندیشه‌ی غرب

اگر بپرسید اومانیسم چیست؟ اغلب اوقات پاسخ‌هایی مشابه خواهید شنید که آن را انسان‌محوری و یا توجه به ارزش انسان تعریف می‌کنند. اما کتاب اومانیسم تونی دیویس فراتر از یک تعریف ساده یا مسیری مستقیم، مجموعه‌ای از صداها، دیدگاه‌ها و روایت‌های گوناگون در دوره‌های مختلف تاریخی را گرد آورده تا با رویکردی دقیق‌تر به این مکتب اثرگذار فلسفی نظر بیندازد.

این کتاب شما را با دیدگاه اندیشمندان رنسانس ایتالیا آشنا می‌کند که انسان را در مرکز عالم قرار دادند و در ادامه از نظریات فیلسوفان روشنگری می‌گوید که عقل، آزادی و حقوق فردی را ارجح می‌دانستند. به این ترتیب به سفری در تاریخ فلسفه می‌روید و از کوچه‌های فلورانسِ دوران رنسانس تا کلاس‌های فلسفه‌ی مدرن و بحث‌های اندیشه‌ورزان پسامدرن پیش می‌روید.

طی این سفر مطالعاتی، مفهوم انسانیت را از نگاه گوته، هگل، مارکس، نیچه و فوکو می‌بینید و درمی‌یابید هر یک از این فیلسوفان جایگاه انسان در جهان را چگونه می‌دیدند.

نقد اومانیسم از نگاه تونی دیویس

کتاب اومانیسم نشر مرکز که عباس مخبر آن را به فارسی برگردانده است، از دریچه‌ی انتقادی نیز به این مکتب نگاه می‌کند و نشان می‌دهد در شرایط ویژه، حتی مفاهیمی مانند فرهنگ، تمدن و انسان نیز می‌توانند مورد تحریف و سوءاستفاده‌ی قدرت‌ها قرار بگیرند. همچنین از جریان‌های افراطی‌ای می‌گوید که چنین ایده‌های ارزشمندی را از مسیر اصلی خود منحرف کرده‌اند.

با این حال، تونی دیویس اصراری ندارد که خط قرمزی بر مکتب اومانیسم بکشد، بلکه تلاش دارد با درک عمیق‌تر آن، گامی مؤثر در جهت رفع چالش‌های انسان در دنیای مدرن بردارد. زیرا معتقد است در هر زمانه‌ای آزادی بیان، کرامت فردی و حقوق انسان‌ها دور از چالش نخواهد بود و برخی از اشکال اومانیسم می‌توانند نیرویی علیه سرکوب و جزم‌اندیشی باشند.

پس اگر آماده‌اید تا با پرسش‌هایی مهم و از زوایای تازه‌ای به معنای انسان فکر کنید، با خرید کتاب اومانیسم، می‌توانید در این مسیر اندیشه‌ورزانه قدم بگذارید و پشت پرده‌ی یکی از تأثیرگذارترین مفاهیم جهان مدرن را بشناسید. اثری عمیق و چالش‌برانگیز که به ما یادآوری می‌کند هیچ تعریفی از انسانیت، بی‌طرفانه نیست و آنچه ارزش انسانی می‌نامیم، همواره در معرض بازنگری، پرسش و نقد قرار دارد.

کتاب اومانیسم برای شما مناسب است اگر

• به فلسفه و مرور تاریخ اندیشه‌ی غرب علاقه دارید و می‌خواهید با یکی از مهم‌ترین جریان‌های فکری جهان مدرن آشنا شوید.
• در پی کتابی هستید که به کمک آن مسیر تحول مکتب انسان‌گرایی را از رنسانس تا عصر حاضر مرور کنید.
• از مطالعه‌ی نظریه‌ی متفکران منتقد اندیشه‌ی مدرن نظیر نیچه، فوکو و مارکس استقبال می‌کنید.
• قصد دارید رابطه‌ی میان انسان، قدرت، سیاست و جامعه را واکاوی کنید و در این مسیر به تحلیل مفهوم انسان و استفاده‌های مختلف از این مفهوم بپردازید.

در بخشی از کتاب اومانیسم می‌خوانیم

یاکوب بورکهارت، سویسى آلمانى زبان که خود از فرزندانِ دلبسته این سنت بود، اومانیسم را «کشف جهان و انسان» تعریف مى‌کند. اما این اومانیسمى نبود که در یونان باستان و ینکلمان و همبولت ریشه داشت، بلکه از دولت شهرهاى قرن پانزدهم ایتالیا نشئت مى‌گرفت. پرسش تاریخى اصلى او که متفکران اجتماعى دیگر از قبیل کارل مارکس و ماکس وبر نیز مطرح کردند این بود که کدام شرایط باعث شد که انقلاب بورژوایى مدرنیته امکان‌پذیر یا اجتناب‌ناپذیر شود. پرسش آن‌ها این بود که چرا خصوصیات بارز سرمایه‌دارى لیبرال مدرن - پویایى، نوآورى، توسعه‌طلبى - در اروپا و امریکاى شمالى تکوین یافت، نه در جوامع باستانى آسیا و شرق که به لحاظ فرهنگ یا فن‌آورى چیزى کم نداشتند؟ مارکس این قضیه را با گسترش سرمایه تجارى و پیدایش طبقه‌اى از شهرنشینان بلندپرواز در شهرهاى اواخر قرون وسطا مرتبط مى‌داند. وبرعلت این امر را به اقتصاد خانگى صرفه‌جویانه و استقلال کالونیستى طبقات متوسط پروتستان در اروپاى دوران پس از اصلاحات نسبت مى‌دهد. از دیدگاه بورکهارت، این وضعیت در ارتباط متقابل و خاص میان ضرورت‌هاى سیاسى و نظامى شهرهاى مستقل ایتالیا و فردگرایى دنیوى شهروندان طبقه متوسط و فرمانروایان آن‌ها تبیین مى‌شد، و هر چند با دلبستگى اومانیستى به دوران باستان تغذیه مى‌شد، اما اساسا پدیده‌اى کاملاً جدید بود.

آلمان در زمان بورکهارت، با درد و رنج فراوان از یک مجموعه شاهزاده‌نشین کوچک به سمت تبدیل شدن به یک دولت ملى واحد حرکت مى‌کرد؛ اندکى از مطالب بخش اول کتاب او با عنوان «دولت به عنوان اثرى هنرى» از دلمشغولى‌هاى آن زمان به تشکیل دولت و وحدت ملى اختصاص یافته است. آلمانى که شکل مى‌گرفت بازتاب و الهام خود را در نوشته‌هاى مورخان، نظریه‌پردازان سیاسى و حقوقدانان دوران رنسانس - گویچاردینى، ماکیاولى، گروتیوس، و بودین - و دولت‌هاى غرق در مشکل اما کاملاً مستقلى از قبیل فلورانس و جنوا مى‌یافت که صاحب‌نظران مزبور در آن‌ها مى‌زیستند و درباره آن‌ها مى‌نوشتند. پشت همه اینها هنوز هم نمونه بى‌رقیب آتن پریکلس قرار داشت که الگوى اعلاى «دولت مبتنى بر فرهنگ» بود و بورکهارت با حسرت درباره‌اش مى‌نویسد، تنها شهر در تاریخ جهان که فاقد صفحات کسالت‌بار» است.