کتاب زندگی بعد از ناامیدی اثر ورنا کاست؛ نگاهی یونگی به بحران میانسالی

قله مهم است یا مسیر؟ مسئله این است! کتاب زندگی بعد از ناامیدی اثر ورنا کاست از نگاه روانشناسی یونگی به اسطوره‌ی سیزیف نگاه می‌کند و از این رهگذر به مفاهیم تکرار، امید، شکست و بحران میانسالی می‌پردازد. این کتاب، یک داستان اسطوره‌ای را به روانشناسی بحران میانسالی و تجربه‌های زندگی پیوند می‌دهد تا به ما کمک کند دریابیم چه زمانی باید ادامه دهیم و چه زمانی لازم است مسیر دیگری را انتخاب کنیم.

درباره‌ی کتاب زندگی بعد از ناامیدی

آیا شما هم احساس می‌کنید در یک چرخه‌ی تکراری به دام افتاده‌اید؟ مسئله‌ای را حل می‌کنید و دوباره همان مسئله با چهره‌ی تازه‌ای برمی‌گردد؟ در روابطتان الگوهای قدیمی را تکرار می‌کنید و همه چیز مثل راه رفتن روی تردمیلی است که قرار نیست هرگز به جایی برسد؟ خب اگر هر روز همان سنگ قدیمی را بلند می‌کنید، اما دیگر مطمئن نیستید چرا؟ ورنا کاست (Verena Kast) در کتاب زندگی بعد از ناامیدی (Sisyphus: A Jungian Approach to Midlife Crisis) به یادتان می‌اندازد که شاید وقتش رسیده باشد داستان سیزیف را از نو بخوانید.

فرقی نمی‌کند در اوج جوانی در مسیر محل کار باشیم یا در کنج خانه با بحران میانسالی دست‌وپنجه نرم کنیم، چون در هر زمانی ممکن است این سؤال، محکم توی صورتمان بخورد: «آخرش که چه؟». هر چقدر هم تلاش کنیم این پرسش بنیادین را در پس ذهنمان پنهان کنیم، بالاخره یک روز سر برمی‌آورد و گرفتارمان می‌کند. درست در همین نقطه است که سیزیف از دل اسطوره‌های یونان بیرون می‌آید و وسط روزمرگی‌هایمان می‌ایستد.

اسطوره‌ی سیزیف از نگاه روانشناسی یونگی

کتاب زندگی بعد از ناامیدی قرار است تا دوباره به اسطوره‌ی سیزیف نگاه کند؛ مردی که محکوم شده سنگ عظیمی را به بالای کوه برساند، اما پیش از رسیدن به قله، سنگ فرو می‌غلتد و سیزیف ناچار است دوباره آن را به سمت قله هل بدهد. در نگاه اول، اغلب ما آن را داستانی سرشار از شکست، بیهودگی و رنج می‌بینیم اما ورنا کاست، روانشناس و تحلیلگر یونگی با یک سؤال متفاوت ورق را برمی‌گرداند؛ اینکه اگر مسئله فقط رسیدن به قله نباشد چه؟

با این پرسش می‌توانیم به زوایای تازه‌ای از این داستان اسطوره‌ای نگاه کنیم و دریابیم شاید سیزیف قرار نیست به جایی برسد. شاید قرار است چیزی را در مسیر بفهمد!

اینجاست که اسطوره‌ی سیزیف تبدیل به آیینه‌ی زندگی می‌شود. آن سنگی که سیزیف مدام بالا می‌برد و هر بار به پایین می‌لغزد، در واقع همان خانه‌ای است که مرتب می‌کنیم و دوباره به هم می‌ریزد، تعارضی در رابطه است که به حل شدن نزدیک می‌شود، اما دوباره سر بر می‌آورد. درمان روان‌کاوانه‌ای است که ما را مدام با زخم‌ها و الگوهای تکراری مواجه می‌کند.

اما پاسخ کتاب زندگی بعد از ناامیدی در برابر همه‌ی تکرارهای سیزیفی یک پاسخ ساده دارد: تکرار همیشه به معنای ایستایی و درجا زدن نیست.

کشف معنای زندگی از دل تکرار

درست است که ما در زندگی ممکن است یک مسئله را دوباره تجربه کنیم، اما نمی‌توانیم انکار کنیم که در این مواجهه‌ی دوباره همان آدم قبلی نیستیم. چراکه زاویه‌ی نگاهمان تغییر کرده، آگاهی‌مان رشد یافته و انتخاب‌هایمان متفاوت‌تر شده است. مثل نقاشی که بارها یک تصویر را بر بوم نقش می‌زند. شاید او هم هنوز به طرح ایدئال خود نرسیده باشد اما هر بار چیز تازه‌ای را کشف می‌کند.

کتاب زندگی بعد از ناامیدی انتشارات بنیاد فرهنگ زندگی که با ترجمه‌ی روان شیوا ابراهیمی پیش رویتان قرار گرفته، بیش از آن که ما را با جملات انگیزشی در سطح نگه دارد، تلاش می‌کند تا این درک را در ما تقویت کند که ما سیزیفی هستیم که گاهی می‌توانیم سنگمان را زمین بگذاریم و راه دیگری را امتحان کنیم. به این ترتیب کتاب از یک تفسیر ساده‌ی اسطوره‌ای به پرسشی در باب معنای زندگی بدل می‌شود: چه زمانی باید ادامه بدهیم؟ چه زمانی باید رها کنیم؟ و از این طریق تفاوت میان امید و انتظار را برایمان شرح می‌دهد.

روش ورنا کاست برای رویارویی با بحران میانسالی

ورنا کاست با تکیه بر اندیشه‌های آلبر کامو، در تلاشی جذاب، روانشناسی یونگی، اسطوره‌های یونانی، داستان‌های عامیانه، تجربه‌های حرفه‌ای و نمونه‌های روان‌درمانی را با هم می‌آمیزد و از این مسیر، سیزیف را از یک قهرمان محکوم به پوچی به انسانی بدل می‌کند که می‌تواند در دل شکست و تکرار به امکان تغییر دست یابد. به این ترتیب با کتاب زندگی بعد از ناامیدی، معنای امید در نگاهمان نیز تغییر می‌کند و درمی‌یابیم گاهی امید فقط این است که هنوز توان دوباره آغاز کردن را در خودمان پیدا کنیم.

کتاب به طور ویژه بر بحران میانسالی تمرکز دارد؛ دوره‌ای که فاصله‌ی میان رؤیاهای جوانی و واقعیت زندگی آشکارتر می‌شود و انسان دیگر نمی‌تواند با امید به آینده، محدودیت‌های زندگی را نادیده بگیرد. با این حال این کتاب روانشناسی برای تمام زمان‌هایی است که سنگ زندگی سنگین شده، قله دور به نظر می‌رسد و دیگر نمی‌دانید باید ادامه بدهید یا رها کنید.

پس اگر سنگ زندگی هر بار از دستتان پایین می‌افتد و فکر می‌کنید دوباره شروع کردن دیگر فایده‌ای ندارد، با خرید کتاب زندگی بعد از ناامیدی درخواهید یافت که چرا آن را حمل می‌کنید و چه چیزی در مسیر تغییر کرده است. کتابی که یادمان می‌اندازد شاید معنای زندگی، برخلاف آنچه همیشه به ما گفته‌اند، فقط در رسیدن نباشد؛ گاهی در شهامتِ دوباره آغاز کردن است.

کتاب زندگی بعد از ناامیدی برای شما مناسب است اگر

• در عرصه‌های روانشناسی، روان‌کاوی و مشاوره فعالیت می‌کنید و در تلاش هستید تا با روانشناسی یونگی بیشتر آشنا شوید.
• در میانسالی یا در آستانه‌ی بحران میانسالی قرار دارید و درباره‌ی مسیر زندگی‌تان دچار تردید شده‌اید.
• فکر می‌کنید در چرخه‌ای از تکرار، شکست و شروع‌های دوباره قرار گرفته‌اید و از درک معنای زندگی درمانده‌اید.
• از مطالعه‌ی کتابی درباره‌ی روانشناسی بحران میانسالی و پیوند میان علم روانشناسی با فلسفه و اسطوره‌شناسی لذت می‌برید.

در بخشی از کتاب زندگی بعد از ناامیدی: چگونه در دل رنج و تکرار مسیر تازه‌ای برای زیستن پیدا کنیم می‌خوانیم

اگر سیزیف را از دید اگزیستانسیالیسم، الگوی انسان قهرمان بدانیم (آن‌گونه که بولنو پیشنهاد می‌کند)، تصویر اسطوره‌ای او هم قدرت و هم ضعف این فلسفه را آشکار می‌سازد. قدرت این فلسفه در روی پای خود ایستادن و هرگز تسلیم نشدن است. در اینکه انسان سرنوشت خویش را به دست گیرد، به جای اینکه دائماً اجازه دهد خدا یا شخص دیگری نمایندۀ او باشد. پذیرش مسئولیت در قبال خویشتن، حتی بدون امید به موفقیت، کاملاً مشهود است. مهم نیست تقدیر انسان چه باشد، او می‌تواند با انجام هر آنچه که امکان‌پذیر است، تحول ایجاد کند.

این نگاه، به‌ویژه برای روان‌درمانگرها، بسیار مهم است. ما اغلب با بیمارانی مواجه می‌شویم که کم‌کم در می‌یابند که رفتار کنونی‌شان چقدر با تجربه‌های دوران کودکی آن‌ها مرتبط است. آن‌ها مدام پدر، مادر یا سرنوشت را «مسئول» مشکلات امروز خود می‌دانند، راهبردی که صرفاً اصل مسئولیت‌پذیری در قبال خویشتن را بیش‌ازپیش به حاشیه می‌راند. در چنین مواردی، مضمون مسئولیت‌پذیری در فلسفۀ اگزیستانسیالیسم می‌تواند همچون یک اصلاح‌کننده عمل کند: ما باید هر آنچه در توان داریم را به کار ببریم تا زندگی‌مان را تغییر دهیم.

ضعف اگزیستانسیالیسم را عنصر غایب در این مدل آشکار می‌کند. اسطورۀ سیزیف کاملاً فاقد غریزۀ شهوت و قلمروی عشق و ارتباط با دیگران است. همچنین در این داستان، فقدان توانایی رها کردن در زندگی، اعتماد کردن به چیزی غیر از قدرت و ارادۀ خویشتن و خود را وقف آن نمودن احساس می‌شود.

با در نظر گرفتن تمام آن چیزی که در اسطورۀ سیزیف کامو غایب است، ما باید فکر هر گونه امید یا متافیزیکی را نیز کنار بگذاریم. این صرفاً یک تصادف نیست که تقریباً در همان زمانی که کامو اسطورۀ سیزیف را چاپ کرد، گابریل مارسل فلسفۀ امید را منتشر نمود. برخلاف اصرار ویژۀ کامو بر «اینجا و اکنون» و بر قابلیت ارادۀ بشر، مارسل بر ایمان داشتن، امید ورزیدن و راز عشق تأکید می‌کند. بنابراین امید به قطب مخالف تکبر و سرکشی تبدیل می‌شود. کامو و مارسل دو جنبۀ متفاوت از سرشت بشر را به ما نشان می‌دهند. هر کدام از این نگرش‌ها در یک موقعیت خاص می‌تواند حیاتی باشد. به نظر من ترکیب این دو نگرش و تنشی که میانشان وجود دارد، وضعیت بشر را تعریف می‌کند.