کتاب گاوخونی اثر جعفر مدرس صادقی؛ در فهرست 100 رمان برتر ایرانی

کتاب گاوخونی به قلم ماندگار جعفر مدرس صادقی، داستان جوان بی‌نامی را روایت می‌کند که بیشتر از آن‌که زندگی کند، نظاره‌گر زندگی خویش است؛ روزهایی که مثل آب زاینده‌رودی که هر شب به خوابش می‌آید، بی‌وقفه از دستش می‌گذرند و او فقط تماشایشان می‌کند. اما نگاه او به آینده نیست؛ تمام ذهنش در گذشته‌ای گرفتار مانده که پدر بر آن سایه انداخته است و حالا، پس از مرگ او، نمی‌داند چگونه بدون این حضور سنگین، دوباره به جهان و واقعیت متصل شود.

درباره‌ی کتاب گاوخونی

رمان گاوخونی اثر جعفر مدرس صادقی را به حق یکی از بهترین کتاب‌های ایرانی می‌دانند و نویسنده بابت آن در سال 1377 برنده‌ی جایزه‌ی بیست سال ادبیات داستانی شد. این کتاب هم‌ردیف با شازده احتجاب هوشنگ گلشیری و بوف کور صادق هدایت، جریان سیال ذهن را در ذهن مخاطب آثار ادبیات معاصر ایران، شکل و شمایلی قابل‌احترام می‌بخشد و رمان روانشناختی ایرانی را یک سروگردن ارتقا می‌دهد.

جعفر مدرس صادقی در رمان کوتاه گاوخونی ما را با جوانی همراه می‌کند که شهر و زادگاهش در اصفهان را ترک کرده و به تهران آمده اما آسوده نیست؛ انگار رشته‌ای باشد از اصفهان تا تهران که دور گردنش گره خورده و کل شهر را برایش به جهنمی بی‌روح تبدیل می‌کند. نه تهران برایش خانه است و نه تحمل فضای سنتی اصفهان را دارد اما با مرگ پدر، بالاخره به آنجا بازمی‌گردد.

سوگ پدر و بحران هویت در رمان گاوخونی

تلخی فوت پدر برای این جوان ورای تحمل غم و اندوه است. کتاب گاوخونی جعفر مدرس صادقی را روایت‌های بی‌شمار پسر از خاطرات و کابوس‌هایی از پدرش پر کرده که هر روز صبحش را به آب‌تنی در زاینده‌رود می‌گذراند. یادش می‌آید که چطور برخلاف مخالفت‌های مادرش صبح به صبح به بهانه‌ی حمام راهی زاینده‌رود می‌شدند تا پدر تنی به آب بزند و او هم به نظاره بنشیند. پیوند بین این دو را رابطه‌ای عجیب شکل می‌داد که آمیخته با احترام و سکوت بود و سایه‌ی سنگین پدر چنان هویتش را تعریف می‌کرد که با مرگ او نه فقط پدرش را، بلکه بخش بزرگی از هویتش را از دست داد.

در کتاب گاوخونی جعفر مدرس صادقی، بازگشت شخصیت اصلی به اصفهان بحران‌های جدیدی را پیش پایش قرار می‌دهد. تحت فشار عمه برای ازدواج با دخترعمه‌اش ترغیب می‌شود و گمان می‌کند که لابد زندگی همین است و در نتیجه، به چنین تصمیم مهمی هم با همان انفعال همیشگی واکنش نشان می‌دهد. حال نه فقط خودش، بلکه دیگری را هم به ورطه‌ی باتلاقی از خواب و رؤیا کشانده که مرز بین واقعیت و خیال در آن کم‌رنگ است و روزبه‌روز هم کم‌رنگ‌تر می‌شود.

سبک روایی جعفر مدرس صادقی در گاوخونی

از یک جا به بعد، دیگر نمی‌دانیم که چقدر از روایت کتاب گاوخونی جعفر مدرس صادقی را کابوس‌های جوان می‌سازند و چه میزانی از آن را خاطراتش. از گذشته می‌نویسد یا از حال؟ خاطره‌ای را به یاد می‌آورد یا رؤیایی را؟ شاید این کتاب در نگاه اول روایتی ساده و سرراست داشته باشد؛ اما هر چه بیشتر بخوانید، داستان گاوخونی هم همچون تالاب آن شما را بیشتر و بیشتر در دل خود غرق می‌کند. تأثیرپذیری نویسنده از ادبیات غرب واضح است اما خود را وام‌دار آثار کلاسیک نثر کهن فارسی می‌بیند و با تلفیق این دو به الگویی رسیده که خاص خودش باشد.

اثر پیش رو، کتابی بود که جعفر مدرس صادقی را به شهرت رساند؛ به‌طوری که حتی به زبان‌های انگلیسی، عربی و کردی هم ترجمه شده است. علاقه‌مندان به رمان‌های ایرانی که به دنبال آشنایی با بهترین نویسندگان فارسی زبان هستند، بدون شک از مطالعه و خرید کتاب گاوخونی نشر مرکز بسیار لذت برده و غرق شدن در داستان مالیخولیایی آن برایشان فراموش‌نشدنی خواهد بود.

نکوداشت‌های کتاب گاوخونی

• این رمان اجتماعی را بهتر از هر چیزی می‌توان با این جمله‌ی معروف باشو، شاعر ژاپنی، معرفی کرد: «قدم جای قدم‌های شاعران گذشته نگذار؛ به دنبال آن چیزی باش که آن‌ها در پی آن بوده‌اند». (دیک دیویس، شاعر، نویسنده و استاد ادبیات فارسی دانشگاه اوهایو)

اقتباس سینمایی از کتاب گاوخونی اثر جعفر مدرس صادقی

بهروز افخمی، کارگردان مطرح سینمای ایران، در سال 1381 فیلمنامه‌ی اقتباسی خود از کتاب گاوخونی را با بازی بهرام رادان و استاد عزت‌الله انتظامی به روی پرده‌ی سینما برد. فیلم گاوخونی موفقیت قابل‌توجهی را برای وی به ارمغان آورد و در بیست و دومین جشنواره‌ی فیلم فجر، هشتمین دوره‌ی جشن حافظ، جشنواره فیلم بویزبین، جشنواره فیلم کن و... جوایز و افتخاراتی را نصیب او کرد.

کتاب گاوخونی برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات معاصر ایران علاقه دارید و از مطالعه‌ی داستان‌هایی با روایت جریان سیال ذهن لذت می‌برید.
• تحلیل‌های روانشناختی و داستان‌هایی با تم موضوعی بحران هویت، مواجهه با گذشته و کشمکش‌های درونی انسان برایتان جذاب است.
• از مطالعه‌ی داستان‌های کوتاه و نمادینی که لایه‌هایی مستتر از نقد اجتماعی را در خود دارند، لذت می‌برید.

در بخشی از کتاب گاوخونی می‌خوانیم

همان طور که به پدر و مادرِ زنم (عمّه و شوهرعمّه‌ی سابقم) قول داده بودم، تصمیم گرفتم مغازه‌ی پدرم را رو به ‌راه کنم. امّا خودم چندان دل به کار نمی‌دادم. برادرزنم (پسرعمّه‌ی سابقم) که او هم بی‌کار بود، همه‌ی کارها را کرد. او وارد هم بود و آشنا هم داشت و توانست ظرفِ چند هفته مغازه را رو به ‌راه کند. اوّل قرار بود همان خیّاطی باشد، امّا بعد قرار شد خرّازی باشد. خیّاطی صرف نداشت.

(دیگر کمتر کسی حوصله‌ی خیّاطی داشت. سالها بود که بیشترِ مردم خودشان را از این دردِ سر خلاص کرده بودند: حاضر و آماده می‌فروختند و حاضر و آماده می‌خریدند.) تازه، خرّازی دستِ آدم را بیشتر باز می‌گذاشت، امّا خیّاطی فقط خیّاطی بود. قرار شد زنم لباسِ زنانه هم بدوزد و توی خرّازی بفروشند. توی خرّازی همه‌ چی می‌شد فروخت. به پیشنهادِ من، اسمِ این مغازه‌ی خرّازی را گذاشتیم «زاینده‌رود». این اسم را من به یادِ پدرم پیشنهاد کردم. با این که محلِّ مغازه آن ‌قدر از رودخانه دور بود که این اسم اسمِ بی‌مسمّایی به نظر می‌آمد.

این مغازه، چه پیش از این که خرّازی بشود و چه بعد از آن، من را به یادِ پدرم می‌انداخت. برای همین بود که سعی می‌کردم هر چه کمتر به آنجا بروم. برادرزنم مغازه را به ‌کلّی تغییرِ شکل داد. به جای میزِ چوبیِ پدرم که دیگر پوسیده شده بود، میزِ شیشه‌ییِ تازه‌ای گذاشته شد. ویترین (که قبلن وجود نداشت) و قفسه‌بندی‌های شیشه‌یی که خرت و پرت‌های توش از بیرون پیدا بود و خرت و پرت‌های دیگری که از در و دیوار و سقفِ مغازه آویزان بود و آینه‌هایی که این‌ ور و آن ‌ور نصب شده بود تا مغازه را بزرگ‌تر نشان بدهد، همه‌ی اینها، جلوه‌ی تازه‌ای به آنجا می‌داد.