کتاب پرسه زن اثر یوسف آتیلگان؛ نشر چشمه

کتاب پرسه زن نوشته‌ی یوسف آتیلگان، رمانی روان‌شناختی و متفاوت درباره‌ی مردی تنهاست که بخش زیادی از زندگی‌اش را در خیابان‌های استانبول، سینماها و میان آدم‌های شهر می‌گذراند. آتیلگان از خلال زندگی و افکار این شخصیت، سراغ موضوعاتی مثل عشق، تنهایی، آزادی، رابطه‌ی انسان با جامعه و جست‌وجوی هویت می‌رود. اگر به ادبیات مدرن ترکیه و داستان‌هایی با شخصیت‌های پیچیده علاقه دارید، این رمان می‌تواند انتخابی خواندنی باشد.

درباره‌ی کتاب پرسه زن

کتاب پرسه زن (Aylak Adam) نوشته‌ی یوسف آتیلگان (Yusuf Atılgan)، نخستین رمان این نویسنده و یکی از آثار مهم ادبیات مدرن ترکیه است که اولین‌بار در سال 1959 منتشر شد. آتیلگان که خود سابقه‌ی زندان به اتهام فعالیت کمونیستی را در کارنامه داشت، در این رمان سراغ مردی ثروتمند و تحصیل‌کرده می‌رود که زندگی‌اش را با قدم زدن در خیابان‌های استانبول، رفتن به سینما، نشستن در کافه‌ها و تماشای آدم‌ها می‌گذراند. او شغل مشخصی ندارد و بخش زیادی از وقتش را صرف فکر کردن به آدم‌ها، روابط و شکل زندگی خودش می‌کند.

قهرمان رمان با آدم‌های اطرافش فاصله دارد. او به عادت‌های روزمره، رابطه‌های ازپیش‌تعریف‌شده و تصویری که جامعه از یک زندگی معمولی ارائه می‌دهد، حساس است و مدام دنبال چیزی متفاوت می‌گردد. در میان همه‌ی این جست‌وجوها، عشق برایش اهمیت ویژه‌ای دارد. او دنبال زنی است که بتواند با او رابطه‌ای واقعی و صمیمی داشته باشد؛ رابطه‌ای که در آن هر دو نفر خودشان باشند و نقش‌هایی را که جامعه برایشان تعیین کرده‌اند بازی نکنند. همین جست‌وجو، او را به خیابان‌های شهر و میان آدم‌های مختلف می‌کشاند.

استانبول در کتاب پرسه زن یوسف آتیلگان حضوری جدی دارد. خیابان‌ها، رستوران‌ها، کافه‌ها، سینماها و ساختمان‌های شهر از فیلتر نگاه مرد دیده می‌شوند و هر گوشه‌ای می‌تواند خاطره یا فکری را در ذهن او زنده کند. به همین دلیل، پرسه‌زدن‌های او بیشتر از یک عادت روزانه‌اند و درواقع راهی هستند برای فکر کردن، دیدن و پیدا کردن معنایی برای زندگی.

شهر مدرن و تنهایی انسان معاصر در داستان پرسه‌زن

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب پرسه زن ترجمه عین‌له غریب، شیوه‌ی روایت یوسف آتیلگان است. در این اثر اتفاق‌های بیرونی ساده‌اند، اما ذهن قهرمان داستان مدام میان زمان حال، خاطرات، خیال و برداشت‌های شخصی‌اش حرکت می‌کند. خواننده کم‌کم با مردی آشنا می‌شود که در ظاهر زندگی راحتی دارد، اما در درونش پرسش‌های زیادی درباره‌ی عشق، آزادی، تنهایی و جایگاه خودش میان دیگران شکل گرفته است.

مرد تنهای داستان هم‌زمان هم منتقد نظم موجود است و هم در برابر زندگی‌ای که می‌خواهد تجربه کند ناتوان می‌ماند. از یک سو از آدم‌های عادی، عادت‌ها و قواعد پذیرفته‌شده فاصله می‌گیرد و از سوی دیگر، همین فاصله او را بیشتر به انزوا می‌کشاند. او مدام با خودش در این کشمکش است که اگر تمام زندگی‌اش را صرف فرار از آنچه دیگران برایش تعیین کرده‌اند کند، آیا سرانجام می‌تواند به آن شکل از زندگی که خودش می‌خواهد، برسد؟

سینما جایگاه مهمی در زندگی کاراکتر اصلی دارد. سالن سینما برای او فضایی است که می‌تواند برای مدتی از زندگی روزمره فاصله بگیرد و آدم‌ها و جهان دیگری را تماشا کند. یوسف آتیلگان از همین علاقه استفاده می‌کند تا رابطه‌ی انسان شهری با تصویر، خیال و زندگی واقعی را بررسی کند.

خرید کتاب پرسه زن نشر چشمه برای کسانی جذاب است که از رمان‌هایی با شخصیت‌های پیچیده و روایت‌های ذهنی لذت می‌برند؛ داستانی درباره‌ی مردی که در خیابان‌های استانبول راه می‌رود و در همان حال، مدام خودش، آدم‌ها و معنای زندگی را از پیش چشم می‌گذراند.

کتاب پرسه زن برای شما مناسب است اگر

• به رمان‌های روان‌شناختی و فلسفی علاقه دارید.
• از داستان‌هایی درباره‌ی تنهایی، عشق و بیگانگی انسان با جامعه لذت می‌برید.
• به ادبیات مدرن ترکیه علاقه‌مندید.
• روایت‌هایی را دوست دارید که بخش مهمی از آن در ذهن و دنیای درونی شخصیت اصلی اتفاق می‌افتد.
• از رمان‌هایی با فضای شهری، سینما و پرسه زدن در خیابان‌های استانبول لذت می‌برید.

در بخشی از کتاب پرسه زن می‌خوانیم

«سرکاری چیه؟ دروغ کدومه؟ چهار روز پیش، تا اون تابلو رو دیدم، کوچه‌ی دو یتیمان، خودم خودم رو استخدام کردم برای یه شغل بسیار مهم: تجمیع اسامی کلیه‌ی کوچه‌های شهر و تحقیق دقیق و عمیق در باب وجه تسمیه‌ی اون‌ها. جدی می‌گم. سند می‌خوای؟ بفرما.» دفترچه‌ی یادداشتی را از جیب کتش بیرون کشید و با انگشت چندبار زد روی جلد آن. «سه روزِ گذشته رو تماماً مشغول همین کار بودم اما دیروز ظهر استعفا دادم. تو هر کوچه‌ای که وارد می‌شدم اون هم اون‌جا بود، همون یارو یه‌وری، همون که یه دوشش افتاده! خلاصه این‌که از امروز برگشتم سرِ کارِ سابقم: پرسه‌زنی.» سرش را پایین انداخت و ساکت به کفشش خیره شد. خلاف انتظارش، کسی چیزی نگفت. «شاید شماها هم بارها از کوچه‌ی دو یتیمان رد شده باشین، هیچ دقت کرده‌ین همه‌ی خونه‌های اون کوچه دوطبقه و نوسازه اما بعضی از اون خونه‌ها که نوساز نشون می‌دن در اصل نوساز نیستن، و این کوچه با توصیفِ شارلو از ایزی استریت چه تشابه چشم‌گیری داره؟! اصلاً هیچ فکری شده‌ین که دو یتیمان یعنی چی؟ فقط این نیست که.

یه کوچه دیدم به اسم کیسه‌به‌دستان! که تنها هم‌وغم اهالیش این بود که یه وقت پیش همسایه از عزت‌واحترام‌شون کم نشه! وجه تسمیه‌ی این کوچه‌ها چیه؟ دو یتیمان دیگه یعنی چی؟ اصلاً کی بودن این‌ها؟ چی‌کار کردن که یه کوچه به اسم اون‌ها شده؟ چه‌جوری زندگی کردن که… خلاصه اون شب با این‌که مست نبودم، تکیه دادم به یه تیر چراغ‌برق. اگه از سمت جنوب وارد کوچه‌ی کیسه‌به‌دستان شدین و به هر دلیلی احساس کردین که لازمه به تیر چراغ‌برق تکیه بدین، من سومی رو توصیه می‌کنم. اون وقت درست برابرِ چشم‌هاتون البته اگه هم‌قد من باشین یه «آه» می‌بینین که به‌سختی با یه تیزی رو دیوار آجری حکاکی شده. دلم نمی‌خواست این آهِ زیبا از طرف گنده‌لات محل، اون هم فقط برای دختره‌ی ناخن‌دراز ساکن خونه‌ی مشرف به اون دیوار، خراشیده شده باشه.