کتاب آلیس پای آتش اثر یون فوسه؛ اثر نویسنده برنده نوبل ادبیات

کتاب آلیس پای آتش اثری از برنده‌ی نوبل ادبیات 2023، یون فوسه و شاهکاری وهم‌انگیز درباره‌ی عشق، فقدان و سرنوشت انسان است. سیگنه در خانه‌ای قدیمی، به شبی بازمی‌گردد که همسرش برای همیشه ناپدید شد و از دل این خاطرات، روایتی شاعرانه از عشق، فقدان و تنهایی شکل می‌گیرد. نثر سیال و فضای هذیان‌گونه‌ی فوسه، خواننده را به جهانی می‌برد که در آن مردگان هنوز حضور دارند.

درباره‌ی کتاب آلیس پای آتش

بعضی فقدان‌ها با گذشت سال‌ها شکل عوض می‌کنند و در لایه‌های دیگری از زندگی ادامه می‌یابند؛ کتاب آلیس پای آتش (Aliss at the Fire) اثر یون فوسه (Jon Fosse) از همین تجربه آغاز می‌شود؛ از زنی به نام سیگنه که بیست‌وسه سال پس از ناپدید شدن همسرش، به شبی بازمی‌گردد که آسله سوار قایق شد، به آب زد و دیگر هرگز بازنگشت.

گذشته‌ای که در آلیس زنده می‌شود

سیگنه در عمارت قدیمی‌اش کنار آبدره دراز کشیده و خاطراتش آرام‌آرام گسترده می‌شوند. یک شب، یک خانه و یک غیبت، دریچه‌ای به گذشته‌ای طولانی باز می‌کنند؛ به زندگی مشترک او و آسله، به روابط خانوادگی و حتی نسل‌هایی که پیش از آن‌ها زیسته‌اند. در جهان کتاب آلیس پای آتش یون فوسه، زمان حال و گذشته در کنار یکدیگر در جریان است و آدم‌های مرده همچنان در حافظه‌ی زندگان حضور دارند. آبدره، خانه، آتش و تاریکی نیز به بخشی از این جهان ذهنی تبدیل می‌شوند و فضای داستان را شکل می‌دهند.

یون فوسه برای روایت این خاطرات، ذهن سیگنه را با همان ریتمی دنبال می‌کند که خاطره در ذهن انسان حرکت می‌کند: یک تصویر، تصویر دیگری را به یاد می‌آورد؛ جمله‌ای به جمله‌ای پیشین بازمی‌گردد و یک لحظه، لحظه‌ای از دست رفته را بار دیگر زنده می‌سازد. تکرار، مکث و موسیقی جملات در داستان اهمیت ویژه‌ای دارند و نثر فوسه را به تجربه‌ای نزدیک به جریان ذهن تبدیل می‌کنند.

موسیقی تکرار در نثر یون فوسه

در کتاب آلیس پای آتش ترجمه‌ی حسام امامی، عشق در کنار اضطراب و تنهایی شکل می‌گیرد و گذشته همچون نیرویی زنده بر زندگی شخصیت‌ها اثر می‌گذارد. خاطرات شخصی سیگنه به تاریخ خانواده پیوند می‌خورند و داستان، از یک فقدان فردی به تاملی گسترده‌تر درباره‌ی زندگی، مرگ، پیوندهای خانوادگی و سرنوشت انسان تبدیل می‌شود.

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های این اثر، فضای هذیان‌گون و شاعرانه‌ی آن است. یون فوسه به‌جای توضیح مستقیم احساسات، آن‌ها را در ریتم روایت، تکرار واژه‌ها، سکوت‌ها و تصاویر داستان جاری می‌کند. به همین دلیل، خواندن داستان بیش از دنبال کردن یک ماجرای معمولی، شبیه ورود به ذهن و خاطرات زنی است که گذشته را دوباره زندگی می‌کند.

این رمان کوتاه، فشرده و سرشار از لایه‌های معنایی است؛ اثری درباره‌ی عشقی که در حافظه ادامه پیدا می‌کند، فقدانی که زندگی را تغییر می‌دهد و آدم‌هایی که گذشته‌ی خود را با خود حمل می‌کنند. خرید کتاب آلیس پای آتش نشر چشمه فرصتی است برای خواندن جهانی که یون فوسه در آن آتش، آب، تاریکی و خاطره را به یکدیگر پیوند می‌زند تا برای همیشه در ذهن خواننده باقی بماند.

نکوداشت‌های کتاب آلیس پای آتش

• یون فوسه یکی از نویسندگان بزرگ اروپاست. (کارل اووه کناسگور، نویسنده‌)
• فوسه توانسته، همچون معدود نویسندگان دیگر، فرم ادبی ویژه و منحصربه‌فرد خودش را در داستان آلیس پای آتش خلق کند. (هیئت داوران جایزه ادبی شورای نوردیک)
• یون فوسه ساموئل بکتِ قرن بیست‌ویکم است. (روزنامه Le Monde)

کتاب آلیس پای آتش برای شما مناسب است اگر

• به رمان‌های کوتاه، عمیق و ادبی درباره‌ی عشق، فقدان و تنهایی علاقه دارید.
• به آثار یون فوسه و ادبیات نروژ علاقه‌مندید.
• رمان‌های جریان سیال ذهن و روایت‌های متفاوت و غیرخطی را می‌پسندید.
• به داستان‌های روان‌شناختی درباره‌ی حافظه، مرگ، خانواده و تأثیر گذشته بر زندگی انسان علاقه دارید.

در بخشی از کتاب آلیس پای آتش می‌خوانیم

و در را می‌کشد طرف خودش، می‌رود بیرون، انگار می‌خواهد برگردد رو به او و چیزی به‌اش بگوید، ولی در را پشت‌سرش می‌بندد و سیگنَه با خودش می‌گوید حرفی برای گفتن نیست و با خودش می‌گوید همین الآن در را باز کرده و رفته بیرون ولی باز هم مشکلی بین‌شان نیست، اوضاع مرتب است، واقعاً صمیمی‌ترین زوجی هستند که در تصورش می‌گنجد، هر دوی‌شان، هیچ‌وقت چیزی نمی‌گویند که دیگری را آزرده کند و با خودش می‌گوید آسله احتمالاً اصلاً نمی‌داند چه تأثیر خوبی رویش دارد، گاهی پیش می‌آید آسله خیلی از خودش نامطمئن شود، نداند چه بگوید و چه بکند، ولی هیچ رنجشی از سیگنَه به دل ندارد، سیگنَه با خودش می‌گوید او که هیچ‌وقتِ خدا متوجه چیزی نشده، ولی باز چرا آسله باید بخواهد مدام بزند به دل فیورد؟ توی آن قایق کوچکی که برای خودش دست‌وپا کرده، با خودش می‌گوید قایق چوبی کوچک، قایق پارویی، و همین‌طور که آن‌جا روی کاناپه دراز کشیده خودش را می‌بیند که وسط اتاق ایستاده و بعد خودش را می‌بیند که جلوِ پنجره ایستاده، حالا هوا روشن‌ترین حالت این موقع سالش را دارد، آن‌قدر روشن شده که می‌شود آسمان را با لباس خاکستری و سیاهش دید،

با خودش می‌گوید خاکستریِ محوِ کوهِ آن طرفِ فیورد را هم می‌بینی، ولی آن ته جاده‌ی بزرگ، چی دارد آن‌جا برق می‌زند؟ کی آن‌جا ایستاده؟ کیست؟ و آن‌هایی که آن‌جا قدم می‌زنند کی‌اند؟ نکند خودش است آن پایین؟ به قیافه‌اش هم می‌خورد ترسیده باشد؟ مستأصل باشد؟ انگار حل شده و دارد بالکل غیب می‌شود؟ با خودش می‌گوید واقعاً قیافه‌اش همین‌طوری است؟ با خودش می‌گوید کیست، ولی نه، او همان جا ایستاده، جلوِ پنجره، همین جا ایستاده و بیرون را نگاه می‌کند، پس چرا این خیالات را به ذهن خودش راه داده که آن‌جا ته جاده‌ی بزرگ ایستاده، انگار حل شده باشد؟