کتاب حرف من دوتاست! اثر جولیان بارنز با ترجمه محمدرضا ترک‌تتاری از نشر چشمه

کتاب حرف من دوتاست! جستارهای جولیان بارنز درباره‌ی یکی از تجربیات آشنای ذهنی ماست؛ تغییر باورها و قضاوت‌ها در گذر زمان. بارنز در پنج جستار به سراغ حافظه، زبان، سیاست، کتاب‌ها و مفهوم زمان می‌رود و از تجربیات شخصی خود به پرسش‌هایی درباره‌ی شناخت، هویت و ثبات فکری می‌رسد. این کتاب برای علاقه‌مندان به جستارنویسی، ادبیات و تامل درباره‌ی سازوکار شکل‌گیری دیدگاه‌ها، خواندنی است.

درباره‌ی کتاب حرف من دوتاست!

کتاب حرف من دوتاست! (Changing My Mind) در ساده‌ترین شکل، جمله‌ای است که تغییر یک باور یا قضاوت را اعلام می‌کند؛ اما جولیان بارنز (Julian Barnes) همین جمله‌ی روزمره را به موضوعی برای بررسی سازوکار ذهن تبدیل می‌کند. مسئله‌ی اصلی کتاب برای او خودِ تغییر نظر است: چه چیز باعث می‌شود درک ما از یک موضوع دگرگون شود، این تغییر چه نسبتی با تجربه و گذر زمان دارد و تا چه اندازه می‌توانیم به تصویری که از ثبات فکری خود ساخته‌ایم اعتماد کنیم.

پنج جستار درباره‌ی خاطرات، کلمات، سیاست و زمان

کتاب حرف من دوتاست جولیان بارنز پنج جستار را دربرمی‌گیرد که حول «خاطرات»، «کلمات»، «سیاست»، «کتاب‌ها» و «عمر و زمان» شکل گرفته‌اند. این موضوعات در ظاهر از یکدیگر فاصله دارند، اما بارنز آن‌ها را از طریق مفهوم تغییر به یکدیگر مرتبط می‌کند. در جستار مربوط به خاطرات، حافظه به‌عنوان فرایندی پویا و بازسازی‌شونده بررسی می‌شود.

در بحث زبان، خودِ کلمات و تغییر معنای آن‌ها در طول زمان اهمیت پیدا می‌کنند و در بخش سیاست، تجربه و شرایط تاریخی به عواملی تبدیل می‌شوند که می‌توانند مواضع فکری فرد را جابه‌جا کنند.

بازتعریف رابطه با خود در کتاب حرف من دوتاست!

اهمیت کتاب حرف من دوتاست! در همین پیوند میان تجربیات شخصی و پرسش‌های معرفت‌شناختی است. جولیان بارنز از خاطرات، کتاب‌هایی که خوانده، نویسندگان و تجربیاتش استفاده می‌کند تا درباره‌ی مسئله‌ای بحث کند که در زندگی روزمره معمولا بدیهی تلقی می‌شود؛ اینکه وقتی می‌گوییم «حرف من دوتاست!»، آیا واقعا تصمیم گرفته‌ایم نظرمان را تغییر دهیم، یا ذهن ما در مواجهه با تجربیات تازه به تدریج موضع دیگری پیدا کرده است؟

از این منظر، تغییر نظر، بخشی از فرایندی است که طی آن رابطه‌ی ما با گذشته، زبان، دیگران و خودمان بازتنظیم می‌شود.

مفهوم تغییر عقیده و شناخت خود در کتاب حرف من دوتاست!

جولیان بارنز همچنین در کتاب حرف من دوتاست به رابطه‌ی میان تغییر عقیده و مفهوم ثبات نیز می‌پردازد. انسان معمولا تمایل دارد میان گذشته و حال خود پیوستگی برقرار کند و تصویری نسبتا منسجم از شخصیت و باورهایش داشته باشد. خاطرات، روایت‌هایی که از گذشته می‌سازیم و حتی برداشت‌مان از کتاب‌هایی که سال‌ها پیش خوانده‌ایم، در ایجاد همین تداوم نقش دارند.

تغییر نظر از این زاویه، مسئله‌ای درباره‌ی هویت نیز هست؛ یعنی دقت به این موضوع که اگر در طول زمان بارها درباره‌ی چیزهای مهمی تجدیدنظر کرده‌ایم، چه چیزی در ما ثابت مانده است؟

خرید کتاب حرف من دوتاست برای علاقه‌مندان به آثار جولیان بارنز، جستارنویسی و کتاب‌هایی درباره‌ی ذهن و شکل‌گیری باورها، می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. اگر به موضوعاتی مانند حافظه، تغییر عقیده، زبان و تاثیر تجربه بر نگاه ما به جهان علاقه دارید، این کتاب فرصت خوبی برای مواجهه با یکی از شخصی‌ترین و در عین حال عمیق‌ترین آثار بارنز فراهم می‌کند. این اثر با ترجمه‌ی محمدرضا ترک‌تتاری از نشر چشمه به انتشار رسیده و در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

نکوداشت‌های کتاب حرف من دوتاست!

• جولیان بارنز همیشه جستارنویسی جذاب و متقاعدکننده است. او از نگاه جدلی و یک‌سویه به موضوعات فاصله می‌گیرد و با دقت جنبه‌های مختلف یک موضوع را بررسی می‌کند. دامنه‌ی ارجاعات او، از دادائیست‌ها گرفته تا جان مینارد کینز، هر بار شگفت‌زده‌مان می‌کند. (بوک‌لیست)
• به‌نظر می‌رسد پرداختن جولین بارنز به موضوع کتاب حرف من دوتاست! از مسیر زندگی‌نامه و با روایت اول‌شخص، کاملا بجا و متناسب است. این شیوه‌ی روایت به تأملات دکارت بازمی‌گردد: معرفت‌شناسی در قالب خاطره. و بارنز نیز مانند دکارت، با سایه‌ی تردید نسبت به خود مواجه می‌شود. (کی‌یرن ستیا، آتلانتیک)
• تأملی شخصی و هوشمندانه درباره‌ی راه‌هایی که دائماً خودمان را متقاعد می‌کنیم انسان‌هایی باثبات و منسجم هستیم، نه علف‌های دریایی که موج‌ها به هر سو پرتابشان می‌کنند. (ران چارلز، واشنگتن پست)

کتاب حرف من دوتاست! برای شما مناسب است اگر

• به جستارهای فلسفی و تأمل‌برانگیز درباره‌ی ذهن و شناخت علاقه دارید.
• می‌خواهید درباره‌ی تغییر عقیده، شکل‌گیری باورها و بازنگری در دیدگاه‌های خود بیشتر فکر کنید.
• از نوشته‌های شخصی نویسندگان و پیوند زندگی‌نامه با پرسش‌های فلسفی لذت می‌برید.
• جستارنویسی جولیان بارنز و نثر دقیق، طنزآمیز و چندلایه‌ی او را می‌پسندید.

در بخشی از کتاب حرف من دوتاست! می‌خوانیم

مثال دومم در ارتباط با دو کلمه‌ی uninterested و disinterested است. غالباً این دو کلمه را شاهد می‌آورند تا نشان دهند چگونه دو کلمه‌ی اصیل و درست با معانی متمایز، بر اثر بی‌دقتی و سهل‌انگاری در کاربرد، به جای یکدیگر به کار رفته‌اند و معنای‌شان خلط شده است. طبق باور رایج uninterested یعنی «بی‌علاقه» و disinterested یعنی «بی‌طرف». این‌که کاری را با بی‌علاقگی انجام بدهید با آن‌که با بی‌طرفی انجامش بدهید فرقش زمین تا آسمان است. اما همان ساده‌لوحان زبانی که حرف‌شان رفت به‌تدریج disinterested را هم به معنای «بی‌علاقه» به کار بردند و معنای اصیل و صحیح disinterested به دست فراموشی سپرده شد و نتیجه‌اش شد این‌که ما سُر خوردیم و افتادیم ته همان سبد کذایی (یا شاید چرخ خرید) و داریم به اعماق جهنم سقوط می‌کنیم. راستش من خودم نوعی هم‌دلیِ غریزی با این شکایت دارم و ترجیح می‌دادم معانی این دو کلمه جدا و متمایز بماند. ولی اگر به شواهد تاریخی نگاه کنید، قضیه این‌قدر ساده و سرراست نیست. نخستین کاربرد uninterested در لغت‌نامه‌ی آکسفورد به معنای همان «بی‌طرف» آمده، یعنی همان معنای رایجِ disinterested؛ و نخستین کاربرد disinterested هم دقیقاً به معنای «بی‌علاقه»، یعنی همان معنای رایجِ uninterested. از این‌رو آن‌چه با آن مواجه‌ایم نه انحطاط زبان، که یک سردرگمی و درهم‌ریختگیِ زبانیِ چندصدساله است.

اندکی بعد از رها کردن کارم در آکسفورد، وقتی داستان‌نویسی را شروع کردم، همین عقاید را با خود به جهان ادبیات بردم. زبان انگلیسی هیولایی چندرگه است، همیشه بوده، و توانمندی و انعطاف و پویایی‌اش به نوعی از همین خصیصه نشئت می‌گیرد. رسوخ‌پذیری‌اش در برابر زبان‌ها و لهجه‌ها و گویش‌های دیگر کشورهای انگلیسی‌زبان به تزریق خون تازه‌ای می‌ماند که مرتب در رگ‌و‌پی‌اش جاری می‌شود. نویسنده‌ای که زبان مادری‌اش انگلیسی باشد بسیار خوش‌اقبال است: نه‌فقط به دلیل انبوه مخاطبان بالقوه، بلکه به سبب کلماتی که برای بازی بازی‌ای بسیار جدی در اختیار او قرار داده شده.