کتاب احساس بی‌معنایی: چالشی برای روان درمانی و فلسفه

کتاب احساس بی‌معنایی اثر ویکتور فرانکل یک اثر روان‌شناسی است که ابتدا دلایل بی‌هدفی و بی‌انگیزگی انسان‌ها در زندگی را شرح می‌دهد و سپس می‌کوشد با معرفی روش معنادرمانی، ما را به سمتی هدایت کند که بتوانیم برای ادامه دادن به زندگی خود دلیلی معنادار پیدا کنیم؛ دلیلی که به ما کمک کند رنج‌ها و دشواری‌های زندگی را تاب بیاوریم و با انگیزه‌ای روشن‌تر به مسیر خود ادامه دهیم.

درباره‌ی کتاب احساس بی‌معنایی

ما می‌دانیم غریزه‌ی ما الزاماً جهت درستی را نشان نمی‌دهد و بسیاری از اوقات فرمان‌هایی که از سوی غریزه به ما می‌رسد، نادرست هستند. از سوی دیگر، باورها و اعتقادات نیاکانمان نیز از زندگی ما رخت بربسته و سنت‌ها نیز دیگر نمی‌توانند ارزش‌های خود را برای ما درونی‌سازی کنند. در این شرایط بشر باید به چه چیز معتقد باشد؟ به کدام سو برود؟ چه چیزی را خوب یا بد بداند؟ کتاب احساس بی‌معنایی (The Feeling of Meaninglessness: A Challenge to Psychotherapy and Philosophy) برای ما شرح می‌دهد که انسان در چنین شرایطی به حس پوچی و نهیلیسم دچار می‌شود و نمی‌تواند برای زنده ماندن خود دلیلی پیدا کند.

ویکتور فرانکل (Viktor E. Frankl) در کتاب احساس بی‌معنایی به ما نشان می‌دهد که معنا، موجودی گم و پنهان‌شده در لابه‌لای کتاب‌ها و اندیشه‌ی فیلسوفان نیست، بلکه همچون یک نیاز شخصی است که هر فرد خود باید آن را در زندگی‌اش پیدا کند. بشری که در سده‌های پیشین می‌دانست برای چه کاری صبح‌ها از خواب بیدار می‌شود و چرا نباید بمیرد، حالا هیچ‌چیز جز حجمی خالی را در درون و اطراف خود حس نمی‌کند و بزرگ‌ترین هدفش، غلبه بر احساس پوچی است.

چگونه معنای زندگی خود را پیدا کنیم؟

در کتاب احساس بی‌معنایی با سرگذشت مختصری از ویکتور فرانکل آشنا می‌شویم. او یکی از افرادی است که در اردوگاه‌های کار اجباری آلمان نازی زندانی بوده و سه سال از عمر خود را در شرایط فجیعی گذرانده است. این تجربه‌ی سه‌ساله به فرانکل کمک کرد تا بر روی مقوله‌ی میزان درد و رنج و ارتباط آن با حس انگیزه‌ی انسان به زنده ماندن یا مرگ، تحقیق کند. او پس از مدت‌ها مشاهده و مطالعه به این نتیجه رسید که رنج بیشتر، به معنای مرگ زودتر نیست و بقای انسان‌ها بیش از اینکه به زندگی تلخ و رنج‌آورشان مرتبط باشد، به انگیزه و هدفمندی آن‌ها ارتباط دارد.

کتاب احساس بی‌معنایی با توجه به نتایج همین تحقیق به ما نشان می‌دهد که بشر برای زنده ماندن و خوب زندگی کردن، به دلیل و دلخوشی نیاز دارد و هیچ‌کس جز خود فرد نمی‌تواند برای او، انگیزه و دلخوشی به‌وجود آورد. نام ایده و روشی که ویکتور فرانکل برای درمان افراد بی‌انگیزه ابداع کرده، معنادرمانی یا به عبارت دیگر، لوگوتراپی است. این روان‌شناس، قدرت و لذت را عامل حال خوب و دلخوشی انسان نمی‌داند، بلکه معتقد است اگر بشر بتواند دلیل و هدفی برای زیست خود پیدا کند، غلبه بر ناامیدی را نیز محقق خواهد کرد.

درمان حس پوچی با معنادرمانی ویکتور فرانکل

شاید جمله‌ی «انسان با امید زنده است»، کمی کلیشه‌ای به‌نظر برسد، اما واقعاً انسان با کمک حس امیدواری و آن افق روشنی که در آینده می‌بیند، زنده می‌ماند و به فعالیت‌های روزمره‌ی خود ادامه می‌دهد. اگر این کورسوی روشن و تنها امید زندگی‌مان از بین برود، واقعاً دیگر چه دلیلی داریم که این جهان مملو از مشکل و ظلم را تحمل کنیم؟ ویکتور فرانکل علاوه‌بر اینکه از ما می‌خواهد تا برای ادامه‌ی زیست خود معنا و مفهوم پیدا کنیم، در فرایند معنادرمانی به ما کمک می‌کند و راهکارهای از بین بردن حس پوچی را در کتاب احساس بی‌معنایی بازگو می‌کند.

یکی از موضوعات مهمی که در کتاب احساس بی‌معنایی انتشارات سیوان شرح داده می‌شود، تفاوت معنادرمانی با روانکاوی است. در روانکاوی، بیمار باید گذشته‌ی خود را بازگو و در لایه‌های پنهان شخصیتی‌اش جست‌وجو کند، اما در معنادرمانی، درمانگر صرفاً روی آینده و اهدافی که مراجع باید آن‌ها را به‌عنوان مقاصد خود برای رسیدن در نظر بگیرد، تمرکز می‌کند. هدف معنادرمانی، از بین بردن حس بی‌هدفی است و ما را از سیاه‌چاله‌ی پوچی نجات می‌دهد.

اکثر ما در جهان فعلی واقعاً هیچ هدف خاصی نداریم و می‌دانیم که در انتهای تلاش کردن، چیز ارزشمندی در انتظارمان نیست؛ اما با این حال با خرید کتاب احساس بی‌معنایی اثر ویکتور فرانکل راه‌های هدف‌سازی و پیدا کردن انگیزه برای زنده بودن و نحوه‌ی اجرای لوگوتراپی یا معنادرمانی در زندگی روزمره خود را خواهید آموخت.

کتاب احساس بی‌معنایی برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌هایی علاقه دارید که می‌توانند حس پوچی و بی‌انگیزگی را در وجود شما کمرنگ کنند و از بین ببرند.
• می‌خواهید کتاب‌های ویکتور فرانکل را مطالعه کنید، با مفهوم معنادرمانی آشنا شوید و برای زندگی خود غایت و مفهومی را جست‌وجو کنید.
• به دنبال کتاب‌های روانشناسی هستید که بتواند حال روحی و روانی شما را بهتر کند و تکنیک‌های معنادرمانی را آموزش دهد.

در بخشی از کتاب احساس بی‌معنایی: چالشی برای روان درمانی و فلسفه می‌خوانیم

هیچ مفهومی از جهان کافی نخواهد بود تا زمانی که آن را صرفاً نوعی فرافکنی از درون انسان یا نوعی ابراز وجود درک کنیم. اگر معنایی که قرار است توسط انسان در جهان محقق شود و ارزش‌هایی که قرار است توسط او تحقق یابد، در واقع چیزی بیش از «عقل‌گرایی ثانویه، تصعیدها و واکنش‌های وارونه» او نباشد، هیچ‌کس حق ندارد انتظار داشته باشد که انسان به تعهدات خود عمل کند.

در واقع، چنین چیزهایی شبه‌ارزشی می‌شوند که کاملاً فاقد هرگونه ویژگی الزام‌آور هستند، و در نتیجه الزامی برای پایبندی به آن‌ها وجود نخواهد داشت. زمانی که آن‌ها صرفاً به عنوان بازتابی از فرایندهای غیرشخصی در فرد پیش می‌روند یا صرفاً به عنوان پیش‌بینی‌ها و بیان ساختار درونی موضوع مورد نظر درک می‌شوند.

جهان باید به عنوان چیزی اساساً بیشتر از آن دیده شود. ما باید عینیت جهان را در نظر بگیریم که به‌تنهایی چالشی واقعی برای سوژه ایجاد می‌کند. اما، این کافی نیست که صرفاً از در نظر گرفتن جهان و اشیا آن - از جمله ارزش‌ها و معانی و چالش آن‌ها برای ما - به عنوان نوعی ابراز وجود خودداری کنیم؛ بلکه ما همچنین باید مراقب باشیم که جهان را به عنوان ابزاری صرفاً در خدمت اهداف خودمان، ابزاری برای ارضای غرایز، برای بازگرداندن تعادل درونی، برای بازگرداندن تعادل حیاتی، یا وسیله‌ای برای رسیدن به خودشکوفایی در نظر نگیریم.