کتاب میان ناز و نیاز: راهی به سوی روابط سالم

مریم زینالی و صدیقه گوزل در کتاب میان ناز و نیاز نگاهی روان‌شناختی به روابطی دارند که در ظاهر عاشقانه و صمیمی‌اند، اما در حقیقت بر پایه‌ی وابستگی، ترس از طرد شدن و نابرابری عاطفی شکل گرفته‌اند. این کتاب مخاطب را دعوت می‌کند تا به‌جای مقصر دانستن دیگران، نقش خود را در چرخه‌ی رابطه‌ی ناسالم و ناپخته شناسایی کند و با آگاهی از فرق رابطه‌ی سالم و ناسالم، تجربه‌های امن‌تری در روابط خود بسازد.

درباره‌ی کتاب میان ناز و نیاز

دکتر مریم زینالی و دکتر صدیقه گوزل با تکیه بر تجربه‌های درمانی و رویکردهایی مانند طرحواره درمانی، نظریه‌ی دلبستگی و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، نشان می‌دهند چگونه برخی الگوهای آموخته‌شده در کودکی، مانند طرحواره‌ی دلبستگی اضطرابی، به روابطی فرساینده در بزرگسالی تبدیل می‌شوند. البته کتاب میان ناز و نیاز با زبانی ساده و روان به مباحث تخصصی و نظری اشاره می‌کند و خیلی زود به سراغ راهکارهای ارتباط موثر می‌رود.

فاصله‌ی دورِ میان ناز و نیاز

کتاب میان ناز و نیاز، فاصله‌ی معنایی دو واژه‌ی «ناز» و «نیاز» را از زاویه‌ای متفاوت بررسی می‌کند: ناز همیشه نشانه‌ی درخواست محبت یا صمیمیت نیست؛ گاهی راهی برای فرار از مسئولیت، جلب توجه ناسالم یا کنترل رابطه است. در مقابل نیاز هم اگر درست و شفاف بیان نشود، به مطالبه‌ای پایان‌ناپذیر در جریان مشاجرات تبدیل می‌شود. مریم زینالی و صدیقه گوزل با زبانی روان و مثال‌های آشنا نشان می‌دهند چگونه این دو الگو، رابطه را از مسیر رشد خارج می‌کنند و یکی را در نقش کودک و دیگری را در نقش والد نگه می‌دارند.

نویسندگان این اثر تنها به توصیف آسیب‌های روابط نمی‌پردازند، و به‌جای ارائه‌ی توصیه‌های کلی یا نسخه‌های انگیزشی، مخاطب را به تامل درباره‌ی مرزهای شخصی، مسئولیت‌پذیری هیجانی و شیوه‌ی بیان نیازها دعوت می‌کنند. اگر می‌خواهید ریشه‌ی وابستگی‌های عاطفی و تکرار الگوهای فرساینده را بهتر بشناسید، خرید کتاب میان ناز و نیاز نشر وانیا می‌تواند نقطه‌ی شروعی برای نگاهی عمیق‌تر به خودتان در رابطه با دیگران باشد.

کتاب میان ناز و نیاز برای شما مناسب است اگر

• بارها وارد روابط عاطفی ناسالم و مشابه شده‌اید یا در حال تجربه‌ی احساس شکست عاطفی هستید.
• احساس می‌کنید همیشه بیشتر از طرف مقابل برای رابطه تلاش می‌کنید.
• به مباحث خودشناسی، طرحواره درمانی و نظریه‌ی دلبستگی علاقه‌مندید.
• در تلاش برای شروع یک رابطه‌ی سالم هستید و به دنبال شناخت نشانه‌های رابطه‌ی سالم و ناسالم‌اید.

در بخشی از کتاب میان ناز و نیاز: راهی به سوی روابط سالم می‌خوانیم

خودآگاهی در روابط ناپخته، صرفا دانستن این نیست که «من وابسته‌ام» یا «او فرارکننده است». خودآگاهی یعنی دیدن چرخه‌ای که بارها و بارها تکرار شده، حتی وقتی نیت شما خوب بوده است. بسیاری از آدم‌ها، از جمله سعید، سال‌ها درباره‌ی رابطه حرف می‌زنند، تحلیل می‌کنند، شکایت می‌کنند، اما یک سوال را عقب می‌اندازند: «من دقیقاا چه کار می‌کنم که این رابطه به این‌جا می‌رسد؟»

در شروع درمان، سعید بیشتر از دیگران می‌گفت؛ از این‌که آن‌ها نفهمیده‌اند، کنار کشیده‌اند یا سرد شده‌اند. این مرحله طبیعی است. ذهن برای بقا، اول تقصیر را بیرون می‌گذارد. خودآگاهی واقعی زمانی شروع شد که توانست ببیند در همه‌ی روابطش، یک الگو تکرار می‌شود: نزدیکی سریع، انتظار بالا، حساسیت به فاصله، دلخوری خاموش و عقب‌نشینی. این دیدن، ساده نبود؛ همراه با مقاومت، انکار و حتی خشم بود. اما همان‌جا، درمان آغاز شد.

برای شما هم، خودآگاهی یعنی شناسایی الگوی غالب رابطه‌ای خودتان. این‌که وقتی نزدیک می‌شوید چه می‌کنید، وقتی ناراحت می‌شوید چه واکنشی دارید و وقتی احساس ناامنی می‌کنید چگونه فاصله می‌گیرید. خودآگاهی یعنی بفهمید ناز شما کی فعال می‌شود، قهر شما کِی شروع می‌شود و سکوت شما کی جای گفتن را می‌گیرد. این مرحله اغلب با درد همراه است، چون تصویر «منِ خوب و منطقی» را به چالش می‌کشد، اما بدون آن، تغییر سطحی می‌ماند.

نکته‌ی مهم این است که خودآگاهی با خودسرزنشی فرق دارد. خودسرزنشی شما را در چرخه‌ی شرم نگه می‌دارد، اما خودآگاهی شما را به مسئولیت می‌رساند. سعید وقتی از «من خرابم» به «من این الگو را دارم» رسید، توانست حرکت کند. شما هم اگر قرار است از ناپختگی عبور کنید، باید از قضاوت خودتان دست بکشید و به مشاهده‌ی دقیق برسید.

خودآگاهی در روابط ناپخته، لحظه‌ای است که شما از تمرکز وسواس‌گونه بر رفتارِ دیگری دست می‌کشید و برای اولین‌بار، چراغ را به سمت خودتان می‌گیرید. نه برای این‌که خودتان را مقصر بدانید و نه برای این‌که بار همه‌چیز را به دوش بگیرید، بلکه برای این‌که بفهمید چگونه ناخواسته در تداوم رابطه‌ای که آزارتان می‌دهد، نقش داشته‌اید. این لحظه معمولاً آرام نیست؛ اغلب با مقاومت، انکار و حتی خشم همراه است، چون تصویر آشنایی را که سال‌ها از خود ساخته‌اید، به چالش می‌کشد.