کتاب نفرین طبقه گرسنه اثر سام شپارد؛ تراژدی خانوادگی از نویسنده برنده پولیتزر

کتاب نفرین طبقه گرسنه نوشته‌ی سام شپارد، نمایشنامه‌ای درباره‌ی خانواده‌ای است که خانه، زمین و پیوند میان اعضایش را هم‌زمان از دست می‌دهد. ماجرا در مزرعه‌ای فرسوده در غرب آمریکا می‌گذرد؛ جایی که بدهی، اعتیاد و رویای فرار، خانواده‌ی تیت را از درون می‌خورد. شپارد این فروپاشی را با طنزی سیاه در قالب یک تراژدی خانوادگی نشان می‌دهد که گاهی خنده‌دار است، اما هرگز آرامش‌بخش نیست. این نمایشنامه‌ی آمریکایی جایزه‌ی اوبی را در کارنامه دارد.

درباره‌ی کتاب نفرین طبقه گرسنه

نمایشنامه‌ی نفرین طبقه گرسنه (Curse of the Starving Class) اثر سام شپارد (Sam Shepard)، نخستین بخش از سه‌گانه‌ی خانوادگی او به شمار می‌رود. وستون، پدر الکلی خانواده، مزرعه را زیر بار بدهی برده و الا، همسرش، در فکر فروش خانه و رفتن است. وسلی می‌کوشد خانواده و زمین را حفظ کند و اِما دختر خانواده نیز آینده‌ای بیرون از این خانه می‌خواهد. ورود خریداران، طلبکاران و واسطه‌ها نشان می‌دهد که خطر فقط داخل خانواده نیست؛ بیرون از خانه هم کسانی آماده‌اند تا از درماندگی آن‌ها سود ببرند.

گرسنگی در عنوان نمایشنامه فقط به یخچال خالی اشاره ندارد. شخصیت‌ها برای امنیت، آزادی، مالکیت و داشتن آینده‌ای متفاوت گرسنه‌اند، اما هر تصمیم آن‌ها راه را برای فروپاشی بیشتر باز می‌کند. مزرعه در این میان صرفاً محل وقوع داستان نیست؛ آخرین تکه از هویت خانواده و تصویری رو به زوال از رویای آمریکایی است. کتاب نفرین طبقه گرسنه سام شپارد واقع‌گرایی خانوادگی را با نمادپردازی و موقعیت‌های نامتعارف درمی‌آمیزد و فضایی می‌سازد که میان تراژدی و کمدی سیاه حرکت می‌کند.

نقد رویای آمریکایی توسط سام شپارد

سم شپرد بحران اقتصادی را به موضوعی بیرون از خانه محدود نمی‌کند؛ بدهی و طمع خریداران زمین، مستقیماً شکل روابط خانواده‌ی تیت را تغییر می‌دهند. اعضای خانواده ظاهراً در پی نجات خود هستند، اما هرکدام با انتخاب‌هایشان دیگری را بیشتر در تنگنا می‌گذارند. همین پیوند میان فروپاشی خانواده و شکست رؤیای آمریکایی باعث شده نمایشنامه‌ی حاضر پس از چند دهه همچنان اثری تلخ، زنده و قابل‌بحث باشد.

اگر به تراژدی‌های خانوادگی، طنز سیاه و نمایشنامه‌هایی علاقه دارید که از دل یک خانه‌ی آشفته به بحران‌های اقتصادی و اجتماعی می‌رسند، خرید کتاب نفرین طبقه‌ی گرسنه انتشارات افراز انتخابی جدی و قابل‌تأمل است. منوچهر خاکسار هرسینی نمایشنامه را به فارسی ترجمه کرده است.

اقتباس‌های سینمایی و فرهنگی از کتاب نفرین طبقه گرسنه

• نخستین اجرای نمایشنامه 21 آوریل 1977 در تئاتر رویال کورت لندن و به کارگردانی نانسی مکلر روی صحنه رفت.
• نخستین اجرای آمریکایی آن نیز در سال 1978 به کارگردانی رابرت وودراف در پابلیک تئاتر نیویورک برگزار شد.
• در سال 1994 فیلم نفرین طبقه گرسنه به کارگردانی جی. مایکل مک‌کلری و براساس فیلم‌نامه‌ای از بروس برسفورد ساخته شد. جیمز وودز، کتی بیتس، هنری توماس و رندی کواید از بازیگران این اقتباس سینمایی هستند.

کتاب نفرین طبقه گرسنه برای شما مناسب است اگر

• نمایشنامه‌های تراژیک و درام خانوادگی را دنبال می‌کنید.
• به نقد رویای آمریکایی و فروپاشی خانواده علاقه دارید.
• ادبیات آمریکا را دنبال می‌کنید و می‌خواهید با یکی از نمایشنامه‌های سام شپرد آشنا شوید.

در بخشی از کتاب نفرین طبقه گرسنه می‌خوانیم

تیلور: من از جنگ تا حالا یه همچین احساسی نداشته‌م.

اِما: چه جنگی؟

تیلور فقط نگاه‌اش می‌کند. وسلی درحالی‌که بره‌ی زنده‌ای را حمل می‌کند، دوباره از راستِ صحنه وارد می‌شود. او بره را در میان قفس متحرکی که خودش آن را وسط صحنه باز کرده، می‌گذارد. همان‌طور که بره در داخل اتاقک به این‌سو و آن‌سو می‌رود، نگاه‌اش می‌کند.

[به وسلی]: چه‌ش شده؟

وسلی: [بره را نگاه می‌کند] «کرمِ حشره» گرفته.

اِما: نمی‌تونی بیرون نگهش داری؟ همه‌ی این‌جا رو به میکروب آلوده می‌کنه.

وسلی: [بره را نگاه می‌کند] تو اینو از مامان یاد گرفتی.

اِما: چی رو یاد گرفته‌م؟

وسلی: میکروب. ایده‌ی میکروب رو. میکروب‌های نامرئی به‌طور اسرارآمیزی توی هوای این‌جا غوطه‌ورن. یه حامل مستعد.

تیلور: [به وسلی] خب، به‌نظر می‌رسه اگه حیوونی کرم حشره گرفته باشه، نباید داخل آشپزخونه نزدیکِ مواد غذایی نگه‌داری بشه.

وسلی: ما هیچ مواد غذایی‌ای نداریم.

تیلور: اوه، خب وقتی مواد غذایی دارین، اونو این‌جا درست می‌کنین، مگه نه؟

اِما: این‌که چیزی نیست. برادرم درست همون‌جا، روی زمین خودشو جاری کرد.

تیلور: شما همیشه با غریبه‌ها این‌طوری حرف می‌زنین؟

اِما: نگا! درست اون‌جا روی زمین ریخت، رویِ نمودار من.

وسلی: [به‌سوی تیلور می‌چرخد] ببینم، اصلاً تو این‌جا چی‌کار داری؟