کتاب دگرگونی

برای آنکه تقدس جنگ و جنگیدن را زیر پا له می‌کند! ارنست تولر در کتاب دگرگونی، نمایشنامه‌ای اکسپرسیونیستی را ارائه داده که ماهیت تلخ جنگ را با تمام زشتی‌هایش به تصویر می‌کشد. این نمایشنامه، داستان مرد جوانی را روایت می‌کند که برای پیدا کردن هویت و جایگاه راهی میدان جنگ می‌شود، اما جز خشونت و مرگ و نیستی چیزی نصیبش نمی‌شود...

درباره‌ی کتاب دگرگونی

شاید نام ارنست تولر (Ernst Toller) در میان دیگر نویسندگان آلمانی‌تبار کمتر شنیده شده باشد، اما او نویسنده‌ای است که داستان زندگی خودش نیز کم از یک درام سیاسی تمام‌عیار ندارد. او سیاستمداری چپ‌گرا و عامل اعتصاب کارگران کارخانه‌ی اسلحه‌سازی مونیخ بود؛ جرمی که بعدها به خاطرش به زندان افتاد و نگارش نمایشنامه‌ی دگرگونی (Die Wandlung) را نیز در همان زندان به پایان رساند. نوشتن این نمایشنامه در سال 1917، سومین سال کشتار معترضان آلمانی آغاز و در فوریه‌ی سال 1918 در زندان نظامی پایان یافت و در مجموعه‌ی هفت نمایشنامه (Seven Plays) به چاپ رسید.

کتاب دگرگونی انتشارات افراز یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های تئاتر اکسپرسیونیستی است؛ اثری که با زبانی نمادین و فضایی تأثیرگذار، مخاطب را به سفری درونی میان مفاهیمی مانند هویت، آزادی، مرگ و معنای زندگی می‌برد. ارنست تولر که خود تجربه‌ی حضور در جنگ جهانی اول را داشته، توانسته رنج‌ها و بحران‌های انسان پس از جنگ را با نگاهی عمیق و هنرمندانه به تصویر بکشد.

تقابل جنگ و انسانیت

داستان نمایشنامه دگرگونی درباره‌ی مردی به نام «فردریش» است؛ کسی که برای پیدا کردن جایگاهش در جامعه و اثبات هویت و شایستگی‌اش راهی میدان جنگ می‌شود، اما آنچه تجربه می‌کند تمام باورهایش در زندگی را زیر سوال می‌برد. لمس نزدیک خشونت و مرگ و ویرانی فردریش را مسافر سفری درونی می‌کند، سفری که بیش از هرچیز، مکاشفه‌ای برای یافتن معنای زندگی و حقیقت انسان است. همین دیدگاه عمیق و پرمعنی باعث شده تا این کتاب در شمار بهترین نمونه‌های نمایشنامه‌ی فلسفی قرار بگیرد.

در کنار مضامین فلسفی، کتاب دگرگونی یک نمایشنامه سیاسی نیز به شمار می‌رود. ارنست تولر با نگاهی انتقادی عواقب ملی‌گرایی افراطی، ساختارهای قدرت و تأثیر ایدئولوژی بر سرنوشت انسان را به تصویر می‌کشد. نویسنده در این اثر تلاش نکرده تا تنها روایتی تاریخی را ارائه کند؛ بلکه سعی کرده این موضوع را نشان دهد که جنگ چگونه می‌تواند ارزش‌های انسانی را دگرگون کند و آدمیزاد را از هویت انسانی‌اش دور کند.

کتاب دگرگونی، جایگاه ویژه‌ای در ژانر ادبیات ضدجنگ دارد. ارنست تولر با روایت رنج سربازان، خانواده‌ها و قربانیان جنگ، تصویری واقعی و تلخ از پیامدهای خشونت ارائه می‌دهد. در این نمایشنامه، جنگ نه قهرمان می‌آفریند و نه افتخار؛ بلکه انسان‌هایی را به تصویر می‌کشد که در میان ترس، رنج و نابودی، در جست‌وجوی معنا و امید هستند.

دگرگونی؛ فراتر از یک نمایشنامه

از نظر ساختار، کتاب دگرگونی نمونه‌ای شاخص از تئاتر اکسپرسیونیستی محسوب می‌شود. استفاده از شخصیت‌های نمادین، صحنه‌های خیال‌انگیز، گفت‌وگوهای شاعرانه و فضاسازی متفاوت، تجربه‌ای کاملاً متمایز از یک نمایشنامه‌ی واقع‌گرا برای مخاطب خلق می‌کند. به همین دلیل، این کتاب می‌تواند برای دانشجویان تئاتر و هنرمندان این رشته نیز اثری جالب توجه باشد.

دگرگونی یک نمایشنامه کلاسیک ماندگار در قرن بیستم به شمار می‌رود؛ اثری که با وجود گذشت سال‌ها از نگارشش، همچنان دغدغه‌هایی را مطرح می‌کند که برای انسان امروز هم آشنا و ملموس هستند. اگر به دنبال نمایشنامه‌ای هستید که در کنار ارزش ادبی، نگاه تازه‌ای به مفاهیم جنگ، سیاست، انسان و جامعه ارائه دهد، خرید کتاب دگرگونی را پیشنهاد می‌کنیم. این کتاب با تلاش محمد حفاظی به فارسی ترجمه شده است.

کتاب دگرگونی برای شما مناسب است اگر

• به نمایشنامه‌های فلسفی و آثار اندیشه‌محور علاقه دارید.
• طرفدار تئاتر اکسپرسیونیستی هستید.
• مخاطب ادبیات ضدجنگ و روایت‌های انسانی از جنگ هستید.
• از خواندن نمایشنامه‌ای سیاسی با مضامین اجتماعی و انتقادی لذت می‌برید.

در بخشی از کتاب دگرگونی می‌خوانیم

ساعتی پیش از غروب، چاه آبی در بیابان.

سرباز اول: داره غروب می‌شه، اما هرم گرما مثل یک لایه‌ی سوزان افتاده روی این بیابون. فرمانده خوابیده؟

سرباز دوم: چرا نخوابه؟ وقتی چادر و پشه‌بند رو براش می‌زدیم دست‌هاش رو کرده بود توی جیبش و نگاه می‌کرد. حالا هم خوابیده.

سرباز اول: سربازها اگر دوست دارن می‌تونن آواز بخونن، من امروز به‌اندازه‌ی کافی خونده‌ام.

سرباز زخمی:‌ آب!

سرباز اول: بهش آب بده.

فردریش به او آب می‌دهد.

سرباز زخمی:‌ جسدها رو از اینجا دور کنین. هرجا می‌رم پر از جسده، می‌خواین پام رو قطع کنین؟ خیلی درد داره، باشه، اما می‌خواستم استاد رقص بشم؛ یک، دو سه... یک، دو سه. این ریتم رقص والسه.

فردریش: سعی کن بخوابی رفیق.

سرباز زخمی:‌ پس جسدها رو از این‌جا ببرین، خیال ندارم بهشون رقص یاد بدم. اونا... من رو... زجر می‌دن... گرچه به‌گمونم بهتره...

کسی نمی‌خواد برقصه؟ [ریتمیک می‌خواند] یک، دو سه؛ یک، دو سه، این ریتم رقص والسه.

فردریش: سعی کن بخوابی. دستت رو بده به من. اذیتت نمی‌کنم. یه پارچه‌ی خیس خنک می‌ذارم روی پیشونیت. اگر بخوابی، رؤیاها سراغت می‌آن و ازت می‌خوان برقصی؛ رویاهایی با حلقه‌های گل. اونا روی بته‌ها با تو می‌رقصن، تا دم خونه‌ات.

سرباز زخمی:‌ [ریتمیک می‌خواند] یک، دوسه... یک، دوسه.

فردریش: خدای من!

سرباز اول: چرا خدا رو وارد این ماجرا می‌کنی؟ خدای ما با خدای افسرایی که می‌خوان با آتش و کشتار کفار رو با ایمان کنن فرق داره. من نجات دهنده‌ام و از این‌ بابت خیلی خوشحال. بذار مغزت رو داغون کنن اون‌ وقت سعادت ابدی نصیبت می‌شه.

فردریش: باید این‌طور باشه، باید این‌طورباشه!

سرباز دوم: چی باید این‌طور باشه؟ آتش و کشتار؟ یا بیمارستان‌ها و دیوونه‌خونه‌ها؟

فردریش: به‌خاطر وطنمون.

سرباز اول: وطن؟ من چیز زیادی درباره‌ی وطن نمی‌دونم. اون‌چه می‌دونم بچه پولدارهاییه که مثل ریگ پول خرج می‌کنن و زحمت‌کشایی که عرق می‌ریزن تا بتونن کمی پس‌انداز کنن.