کتاب آتش‌ها در آینه

وقتی مرگ یک کودک، جهان را به آتش می‌کشد؛ آنا دیور اسمیت در کتاب آتش‌ها در آینه، نمایشنامه‌ای را به رشته‌ی تحریر درآورده که ریشه در واقعیت دارد. این نمایشنامه مستند که از مصاحبه‌ی نویسنده با افراد واقعی تشکیل شده، ماجرای اعتراض سیاه‌پوستان به کشته شدن یک کودک سیاه‌پوست در رژه‌ی یهودیان را روایت می‌کند.

درباره‌ی کتاب آتش‌ها در آینه

اگر ماجرای یک حادثه را از زبان ده‌ها نفر، با باورها و پیشینه‌های متفاوت بشنوید، حقیقت چه شکلی پیدا می‌کند؟ آنا دیور اسمیت (Anna Deavere Smith) که از اسامی برجسته در حوزه‌ی ادبیات نمایشی آمریکاست، این سوال را به صورت ضمنی در کتاب آتش‌ها در آینه (Fires in the Mirror) مطرح کرده است. این کتاب نمایشنامه‌ای بر پایه‌ی واقعیت است که نه تنها در روایت و داستان‌گویی، که در فرم و نحوه‌ی ارائه نیز منحصربه‌فرد عمل کرده است.

برای پرداختن به آنچه کتاب آتش‌ها در آینه انتشارات افراز را خواندنی و ارزشمند کرده، باید ابتدا به سراغ داستان برویم. هسته‌ی اصلی مونولوگ‌های این کتاب، درمورد ماجرای آشوبی است که در سال 1991 در کرون هایتس به وجود آمد. در آن روز یک رژه‌ی تمام عیار یهودی در جریان بود؛ صف سه-ماشینه‌ای خاخامِ اعظمِ فرقه‌ی حَسیدی‌های لوباویچ (رهبرِ معنوی یهودیان) را همراهی می‌کردند، تا آنکه ماشینی به سمت پیاده‌رو منحرف شد و یک کودک سیاه‌پوست را به قتل رساند.

آتش‌ها در آینه؛ نزاع میان سیاه‌پوستان و یهودیان

در نمایشنامه‌ی آتش‌ها در آینه می‌خوانیم که مرگ آن کودک تنها جرقه‌ی شعله‌ور شدن آتش خشم سیاهان نبود؛ آمبولانسی که به صحنه‌ی حادثه رسید، بی‌توجه به کودک غرق خون به سراغ راننده‌ی یهودی ماشین و دیگر مسافرانش رفت و آن‌ها را به سمت بیمارستان برد. این تبعیض نژادی چنان برای سیاه‌پوستان منطقه دردناک بود که تنها چند ساعت بعد، یک یهودی سفیدپوست 29 ساله را در نزدیکی محل حادثه با ضربات چاقو به قتل رساندند.

در ادامه‌ی کتاب آتش‌ها در آینه می‌خوانیم که بعد از آن اتفاق، سیل اعتراضات خشونت‌بار یهودیان بالا گرفت و سیاهان نیز به تبع آن، دست به خشونت‌های بسیار زدند. عملکرد نیروهای پلیس، شهردار منطقه و همچنین قاضی دادگاه قتل آن مرد یهودی برای هیچ‌یک از طرفین دعوا قابل‌قبول نبود و آن‌ها در فرو نشاندن خشم مردم معترض ناتوان شده بودند.

خلق یک نمایشنامه‌ی مستند بی‌طرف

گرچه این داستان به تنهایی غم‌انگیز و متأثرکننده است، اما آنچه نمایشنامه‌ی آتش‌ها در آینه را به اثری هنرمندانه تبدیل می‌کند، نحوه‌ی روایت آنا دیویر اسمیت است. او تلاش نمی‌کند روایتی سوگیرانه در این باره ارائه دهد و اصطلاحاً به جای شما فکر کند. در عوض، او با افراد مختلفی که به طرق مختلف با این حادثه مرتبط بودند مصاحبه کرده و محتوای صحبتشان را به فرم یک نمایشنامه‌ی مبتنی بر مونولوگ درآورده است. برای حفظ لحن انسانی و قالب مصاحبه‌ای مبتنی بر واقعیت، تمامی مکث‌ها، لحن، نوع بیان و حتی خطاهای گفتاری مصاحبه‌شوندگان در این نمایشنامه حفظ شده است.

در نهایت، نمایشنامه‌ی آتش‌ها در آینه تلاش نمی‌کند به شما بگوید حق با چه کسی است؛ بلکه از شما دعوت می‌کند صدای همه را بشنوید و خودتان در این باره قضاوت کنید. اگر طرفدار تئاتر مستند باشید، خرید کتاب آتش‌ها در آینه به شما پیشنهاد می‌شود. این نمایشنامه آمریکایی توسط مهتاب پویامنش به فارسی ترجمه شده است.

جوایز و افتخارات کتاب آتش‌ها در آینه

در سال 1993، این اثر جایزه‌ی «Drama Desk» برای بهترین نمایش تک‌نفره را دریافت کرد. در سال 1994 نیز آنا دیویر اسمیت دوباره این جایزه را برای اثر «Twilight: Los Angeles, 1992» دریافت کرد؛ اثری دیگر از تئاتر وِرباتیم (Verbatim Theatre) که بر اساس شورش‌های لس‌آنجلس در سال 1992 ساخته شده بود.

اقتباس سینمایی و تلویزیونی از کتاب آتش‌ها در آینه

کتاب آتش‌ها در آینه برای شما مناسب است اگر

• به تئاتر مستند علاقه دارید.
• طرفدار موضوعات اجتماعی نظیر تبعیض نژادی هستید.
• دوست دارید درباره‌ی اعتراض سیاه‌پوستان نسبت به یهودیان در سال 1991 بیشتر بدانید.

در بخشی از کتاب آتش‌ها در آینه می‌خوانیم

آوریل 1992، صبح. یک کافه/رستوران. جزیره روزولت، نیویورک. ما در قسمتِ پُشتی نشسته‌ایم، در محوطه‌ای که با پنجره‌های شیشه‌ای از کف تا سقف احاطه شده است. آقای محمد به طرز بی‌عیب و نقصی کت و شلواری از پارچه‌ی شیک پوشیده است. او پیراهنِ آبی و یک پاپیون پوشیده است. کفش‌های ظریف و جوراب‌های طراحی‌شده به پا دارد، و ساعت فانتزی بزرگ و حلقه ازدواج به دست کرده است. موهای او کاملاً کوتاه شده است. قهوه سیاه می‌نوشد و از چند بسته شکر استفاده می‌کند. او همراه با مردِ دیگری در مسافرت است که او نیز مسلمان است، در لباسِ یک مسلمان، بی کم‌وکاست، که در پشت میزِ دیگری نشسته و ما را تماشا می‌کند.

وضعیت مردِ سیاه‌پوست در آمریکا امروز پاره پاره شده،

توسطِ شیطانیتی

که به مردم قفقاز اجازه داد

انسانیتمون رو از ما سلب کنه،

و ما رو در تنگنای بردگی قرار بده…

این واقعیت که ما – والدینِ سیاه ما

در واقع مثلِ چهارپا به کار گرفته می‌شدن

و مثلِ حیوانات

و در کشتی‌های بَرده‌ها

مثلِ ساردین

در بینِ مدفوع

و ادرار جمع‌آوری می‌شدن-

و رنج‌کشیدنِ مردمِ ما،

برای ماه‌ها،

در گذرگاهِ میانی-

به طوری که امروز

بعضی شبیهِ تو هستند

بعضی شبیهِ من هستند،

بعضی شبیهِ این برادر هستن…

(با اشاره به همراهش)

این یک جنایتِ بسیار بزرگ هست.

در حقیقت،

هیچ جنایتی در تاریخِ بشریت

قبل یا بعد از اون

با اون جنایت برابری نمی‌کنه.