کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان

معرفی کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان

صدای چکمه‌های فاشیسم به گوش می‌رسد. کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان اثر هاینریش هاینه ما را به قرن نوزدهم می‌برد؛ زمانی که فیلسوفان نشانه های فروپاشی اجتماعی را نظاره می‌کردند و برای مقابله با آن، مقاله می‌نوشتند و شعر می‌سرودند. در این کتاب با هاینریش هاینه که در عین شاعر بودن، فلسفه و تاریخ را نیز به‌خوبی شرح می‌دهد، آشنا می‌شوید و تأثیر دین و فلسفه و ادبیات را بر یکدیگر مطالعه خواهید کرد.

درباره‌ی کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان

فلسفه پیش‌بینی تاریخ است. می‌توان از فلسفه‌ی یک سرزمین، فردا و آینده‌ی آن را حدس زد. آنچه در قرن بیستم بر سر آلمان آمد و نازیسم را روی کار اورد، نتیجه‌ی فلسفه‌های به نتیجه نرسیده و انقلاب‌های شکست خورده بود. تشخیص اینکه قرار است در آلمان یک فاجعه رقم بخورد، برای فیلسوفانی چون هگل و مارکس کار سختی نبود. آن‌ها نوشتند و ایده‌پردازی کردند تا جهان روزهای بهتری را تجربه کند، اما هیچ‌چیز آن‌طور که باید پیش نرفت. کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان (On the History of Religion and Philosophy in Germany and Other Writings) مهم‌ترین اثر از میان کتاب‌های هاینریش هاینه (Heinrich Heine) است؛ او که بدون تردید، ادیبی فیلسوف و تاریخ‌نگار است.

هاینریش هاینه از دوستان صمیمی کارل مارکس بود و می‌توان او را یکی از نزدیک‌ترین افراد، به مرکز خلق و شکل‌گیری فلسفه‌ی قرن نوزدهم آلمان دانست. هاینه به درستی می‌دانست که فلسفه تنها در کتاب‌ها نوشته و به فراموشی سپرده نمی‌شود؛ بلکه آینه‌ای از ماهیت و چیستی مردم یک سرزمین و راهنمایی برای سیاستمداران و نظامیان و... است.

کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان ترجمه‌ی سامان مرادخانی ما را به مهد فلسفه‌ی جهان در قرن 18 و 19 می‌برد؛ به آلمان. سرزمینی که تاریخش «صفر و یک» است و ناگهان از اوج اندیشه به ورطه‌ی فاشیسم سقوط می‌کند و از کمال نظامی‌گری، به سرزمینی دو نیم شده تبدیل می‌شد. به هر روی، این کشور جایی است که بدون تردید مهم‌ترین ایده‌های فلسفی و اجتماعی 300 سال اخیر در آنجا خلق شده‌اند.

ارتباط فلسفه و ادبیات در کتاب هاینریش هاینه

هاینه یهودی بود. او نیز مثل سایر یهودیان آلمان، خود را از جامعه و باقی مردم جدا و متمایز می‌دید. البته او روشنفکر و متمایل به سوسیالیسم بود و به همین دو دلیل، با فرهنگ سنتی و تغییرناپذیر یهودی - آلمانی سازگاری نداشت. بیگانگی و جداافتادگی، عناصر واضح و نمایان در اشعار او هستند که نشان می‌دهند جامعه‌ی آلمان مملو از تضادها و تناقض‌هاست؛ تضادهایی که کمتر از 80 سال بعد، به اوج رسید و شعله‌اش جهان را سوزاند. هاینه در کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان بروز این وقایع را هشدار داده بود.

نمی‌توان هاینریش هاینه را یک سوسیالیست تمام و کمال دانست. او او با وجود اینکه به سرمایه‌داری انتقادات بی‌شماری داشت و از سنت‌های اشرافی آلمان بیزار بود، نسبت به سوسیالیسم نیز مشکوک و مردد بود، با این حال افکار و نوشته‌های او نشان می‌دهد همدلی و هم‌فکری بسیاری بین او و مارکس و ایده‌های مارکسیسم وجود داشت؛ شاید بتوانیم او را معتقد به فلسفه هگل بدانیم با این تفاوت که او برخلاف «هگلی‌های جوان» ایده‌ی مدون فلسفی مربوط به خود را ارائه نکرده است.

فلسفه در آلمان، رایج‌ترین راه برای ابراز اندیشه

هاینریش هاینه در کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان نشر لگا، ارتباط فلسفه و ادبیات را همچون رابطه‌ی دین و فلسفه، برملا کرده است. اندیشه‌های هاینریش نمایان‌گر تاریخ پر از شکست آلمان است. او ایده‌های فلسفی و روشنگری‌های خود را در قالب شعر و متن بازگو کرده است. قلم هاینه ترکیبی از طنز، شاعرانگی، خشم و فریاد اعتراض است.

با خرید کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان، فلسفه‌ی حاکم بر امروز را کشف خواهید کرد و همچون هاینریش هاینه، آینده را با کمک دانسته‌های تاریخی و فلسفی خود بهتر پیش‌بینی می‌کنید؛ امیدواریم که با کمک این پیش‌بینی بتوانید فردای بهتری را رقم بزنید، هاینه که نتوانست.

کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان برای شما مناسب است اگر

• ادبیات آلمان را دوست دارید و می‌خواهید با یکی از بهترین نویسندگان آلمان که پیش‌بینی‌ها و ایده‌هایش بعدها به‌وقوع پیوست، آشنا شوید.
• از خواندن کتاب‌های هاینریش هاینه لذت می‌برید.
• می‌خواهید با فلسفه غرب و ایده‌های بزرگانی چون هگل و مارکس آشنا شوید و تاریخچه‌ی فلسفه دین را مطالعه کنید.
• به دنبال یکی از کتاب‌های تاریخ فلسفه غرب هستید و می‌خواهید با سیر تحول فلسفه آلمان از قرون پیشین تا قرن نوزدهم مواجه شوید.

در بخشی از کتاب در باب تاریخ دین و فلسفه در آلمان می‌خوانیم

افسوس که چند سال بعد، جسم و جان من دستخوش تغییراتی شدند. چقدر از آن زمان تاکنون به داستان این پادشاه بابِلی فکر کرده‌ام، او که خود را خدا در ملکوت می‌پنداشت، اما با خواری و ذلت از عرشِ تکبرش به فرش فرو لغزید، همچو حیوانی چهار دست‌وپا روی زمین می‌چرید و علف می‌خورد (گرچه به‌احتمال زیاد کاهو بوده است).

این افسانه در کتاب باشکوه و پر هیبت دانیال جای گرفته و من خوانش آن را برای تهذیب‌نفس نه‌تنها به روگۀ نازنین، بلکه به دوست به‌مراتب خیره‌سرم مارکس، و البته به مسیو فوئرباخ، دامر، برونو باور، هنگستنبرگ و هر نام دیگری که این خودپرستانِ بی‌خدا دارند، توصیه می‌کنم.

ضمناً داستان‌های بسیار زیباتر و شایان‌توجهی نیز در کتاب مقدس یافت می‌شوند که شایسته عنایت آنان باشند؛ برای نمونه، درست در همان آغاز کتاب، داستان درخت ممنوعه در بهشت و مار، داستان آن مدرس دانشگاه کوچک، که شش هزار سال پیش از تولد شخص هگل، کل نظام فلسفی وی را عرضه کرد. این فاضله‌زنِ بی‌پا، کاملاً زیرکانه و موشکافانه، نشان می‌دهد که چگونه امر مطلق از وحدت هستی و دانش تشکیل شده، چگونه انسان از طریق دانش به خدا بدل می‌شود و یا به همین ترتیب، چگونه خداوند در انسان به خودآگاهی از خویش می‌رسد.

این عبارت به همان وضوح بیان متن اصلی نیست: «آن هنگام که از [میوۀ] درخت دانش چیزی به کام بکشید، شما هم همانند خدایان خواهید شد!» حوا تنها بخشی از تمام این نمایش را فهمیده بود و آن این بود که میوۀ درختْ ممنوعه است؛ و آن زنِ شریف میوه را خورد چون‌که ممنوعه بود. ولی هنوز چیزی از آن سیب فریبنده به نیش نکشیده بود که معصومیت‌اش را، نجابت بی‌تکلفش را ازدست‌رفته یافت و دید که برای کسی در مقام او، او که مادر اجدادی شاهان و امپراتوران آینده‌گان بود، زیادی برهنه بوده و به همین‌خاطر جامه‌ای طلب کرد.

فهرست مطالب کتاب

مختصر گزارشی از مترجم فارسی
پیشگفتار ویراستار انگلیسی
گاه‌شمار زندگیِ هاینه
یادداشت مترجم انگلیسی
در باب تاریخِ دین و فلسفه در آلمان
پیشگفتار چاپ نخست
پیشگفتار بر چاپ دوم
کتاب اول
کتاب دوم
کتاب سوم
نمایه