کتاب کافکا: به سوی ادبیات اقلیت

کتاب کافکا: به سوی ادبیات اقلیت نوشته‌ی ژیل دلوز و فلیکس گتاری باورهای مرسوم نسبت به فرانتس کافکا، نویسنده بزرگ آلمانی را در قرن بیستم به چالش می‌کشد و به بررسی ابعاد تازه‌ای از شخصیت او و آثارش می‌پردازد.

درباره‌ی کتاب کافکا: به سوی ادبیات اقلیت (Kafka: Toward a Minor Literature):

منظور از ادبیات اقلیت در این کتاب، تغییری است که یک گروه کوچک در زبان و فرهنگ اکثریت ایجاد می‌کنند. نخستین ویژگی ادبیات اقلیت این است که در آن، زبان از قلمرو زدایی تاثیر می‌پذیرد. دومین ویژگی ادبیات اقلیت این است که در همه‌چیز سیاسی است. برعکس در ادبیات‌های «بزرگ»، همیشه ماجرایی فردی در جریان است که به ماجراهای فردی دیگری متصل می‌شود و محیط اجتماعی، صرفاً نقش بستر و پس‌زمینه را بازی می‌کند. سومین ویژگی ادبیات اقلیت این است که در آن همه‌چیز ارزشی جمعی به‌ خود می‌گیرد. در حقیقت، از آن جا که در ادبیات اقلیت استعدادهای شاخص فراوانی وجود ندارد، شرایط مناسب برای بیان فردی هم فراهم نیست و کسی نمی‌تواند نظریه‌های خاص خودش را منتشر کند. با این حال کمبود استعدادها باعث به وجود آمدن تفکرات جدید و مبتکرانه می‌شود.

درباره‌ی کافکا:

فرانتس کافکا (Franz Kafka)، نویسنده‌ی آلمانی زبان اهل پراگ از تأثیرگذارترین افراد بر ادبیات قرن بیستم می‌باشد. او سبک نوینی از نوشتار را ارائه داده است که گابریل گارسیا مارکز در این‌باره می‌گوید: خواندن آثار کافکا سبب شد متوجه شوم می‌توان به شیوه‌ای متفاوت نوشت. فرانتس کافکا دچار افسردگی شدید و پریشانی‌های روحی بود و همیشه از اینکه دیگران به ضعف‌های جسمی و روحی‌اش پی ببرند مضطرب و نگران بود.

تعداد بسیار کمی از داستان‌های کوتاه کافکا در زمان حیاتش منتشر شد. او بیش از نود درصد از آثارش را سوزانده است. وی همچنین به ''ماکس برود'' نزدیک‌ترین دوستش وصیت کرد که تمام دست‌نوشته‌هایش اعم از داستان، نامه و خاطرات را ناخوانده از بین ببرد، اما برود به این وصیت عمل نکرد و تا زمان حیاتش به جمع‌آوری و انتشار آثار کافکا پرداخت. کافکا در سال 1924 بر اثر عوارض ناشی از بیماری سل از دنیا رفت.

با ژیل دلوز (Gilles Deleuze) بیشتر آشنا شویم:

این فیلسوف فرانسوی در سال 1925 در پاریس متولد شد. او در دانشگاه سوربن در رشته فلسفه درس خواند و بعد از فارغ التحصیل شدن به تدریس فلسفه و برگزرای نشست‌های مختلف در این زمینه پرداخت. از دیگر فعالیت‌های او می‌توان به عضویت در مرکز پژوهش‌های علمی فرانسه اشاره کرد. او در دوران فعالیتش در این مرکز با میشل فوکو آشنا شد و به اتفاق یکدیگر کتاب نیچه و فلسفه را نوشتند.

فلیکس گتاری را بیشتر بشناسیم:

پیر فلیکس گتاری (Pierre-Felix Guattari) روانشناس، نویسنده و فیلسوف در سال 1930 در پاریس متولد شد. بخشی از شهرت او به خاطر پروژه‌های مشترکش با ژیل دلوز است. او تحت نظر ژاک لاکان روانکاو شهیر فرانسوی تعلیم دید و در درمانگاه روان پزشکی که زیر نظر شاگران لاکان اداره می‌شد، مشغول به کار شد. هم چنین او در زمینه ویراستاری و نوشتن مقالات برای نشریات مختلف نیز فعالیت داشت.

مطالعه کتاب کافکا: به سوی ادبیات اقلیت مناسب چه کسانی است؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان آثار کافکا و دیگر ادیبان بزرگ معاصر پیشنهاد می‌شود.

در بخشی از کتاب کافکا: به سوی ادبیات اقلیت می‌خوانیم:

هر زبانی، فقیر یا غنی، همواره نیازمند نوعی قلمروزدایی دهان، زبان و دندان‌هاست. دهان، زبان و دندان نیز به‌نوبۀ خود، قلمرو آغازین خود را در غذا پیدا می‌کنند. و به تبع قلمروزدایی آن‌ها مصادف است با درگیرشدن‌شان در فراگویی اصوات. به این ترتیب، بین خوردن و حرف‌زدن، نوعی انفصال وجود دارد و همچنین، به‌رغم ظاهر قضیه، چنین انفصالی میان خوردن و نوشتن هم هست: البته شکی نیست که نوشتن به‌هنگام خوردن، بارها آسان‌تر از حرف ‌زدن به ‌هنگام خوردن است؛ اما در ادامه، نوشتن یک گام جلوتر هم می‌رود؛ یعنی کلمات را به‌چیزی تبدیل می‌کند که می‌توانند با غذا رقابت کنند. و این همان انفصال میان محتوا و بیان است. حرف‌زدن، و مهم‌تر از آن نوشتن، روزه‌گرفتن است. کافکا وسواسی دائمی نسبت به غذا دارد، و مهم‌تر نسبت به نوع اعلای غذا، که همان غذای حیوانی یا دقیق‌تر همان گوشت است، و نسبت به دهان، و دندان‌ها، و دندان‌های بزرگ، و دندان‌های پوسیده یا دندان‌های روکش‌دار طلا.

مشکل اساسی او با فلیسه هم دقیقاً همین است. گرسنگی یکی از مضامین ثابت نوشته‌های کافکاست و به‌این‌معنا، نوشته‌های او نوعی تاریخ طویل روزه‌داری است. قهرمان گرسنگی، که تحت مراقبت قصاب‌هاست، کارش را کنار جانورانی به ‌پایان می‌رساند که گوشت خام می‌خورند، و راه‌حلی آزاردهنده را پیش  روی بیننده‌ها می‌گذارد. و همین‌طور در پژوهش‌های یک سگ، آن جا که سگ‌ها سعی می‌کنند دهان سگ پژوهشگر را با چپاندن غذا مشغول کنند تا دیگر سؤال نپرسد، اینجا هم باز با همان راه‌حل آزاردهنده روبه‌رو می‌شویم: «چرا ردم نمی‌کردند بروم و نگذارند دیگر سؤال بپرسم؟ نه، این چیزی نبود که می‌خواستند؛ قطعاً هیچ تمایلی به شنیدن سؤالاتم نداشتند، اما با این حال، به خاطر همین سؤال‌هایم بود که ردم نمی‌کردند.» سگ پژوهش‌ها بین دو علم در نوسان است: علم غذا، که همان علم زمین و علم سرِ افتاده است ( «پس کی زمین این غذا را مهیا خواهد کرد؟» ) و علم موسیقی که علم «هوا» است و علم سرِ بالاگرفته؛ این‌چیزی است که هفت سگ موزیسین ابتدای قصه و سگ آوازخوان انتهای قصه به‌خوبی نشان می‌دهند: و با این حال، بین این‌ دو، چیزی مشترک هست، زیرا غذا می‌تواند از بالا برسد و علم غذا از طریقی جز گرسنگی به ‌دست نمی‌آید، درست همان‌طور که موسیقی به‌شکل غریبی خاموش است.