کتاب گنجینه اقوام ایران: قوم لر

کتاب گنجینه اقوام ایران: قوم لر نوشته‌ی محسن رستمی و سعید سیدی، به بررسی آداب و رسوم، فرهنگ و جاذبه‌های نواحی لر نشین کشور می‌پردازد.

حدود سه هزار سال پیش، بخشی از آریایی‌ها، مادها و پارس‌ها بر کاسی‌ها غلبه کرده و حکومت خود را در غرب ایران برپا داشتند. از آن پس سلسله‌های شاهی در ایران شکل گرفتند که از آن‌ها، ساسانیان توجهی افزون‌تر به لرستان نشان دادند و بناهایی بسیار از دوران ایشان در این خطه باقی است. پس از اسلام، حاکمانی تابع خلفا بر آن فرمان راندند و سلجوقیان که از خلفا فرمانبردار بودند، لرستان را به دو بخش لر بزرگ (چهارمحال و کهگیلویه) و لر کوچک (لرستان اکنونی و ایلام) تقسیم کردند که حاکمان هر دو بخش، اتابکان لر بودند.

در بخشی از کتاب گنجینه اقوام ایران: قوم لر می‌خوانیم:

بسیاری از افراد گمان می‌کنند که بهترین روغن حیوانی متعلق به کرمانشاه است، در حالی که روغن حیوانی لرستان نیز در ردیف بهترین‌ها قرار می‌گیرد. شهرستان دلفان لرستان، به دلیل داشتن روغن حیوانی مرغوب و معطر، در این زمینه پیشتاز است.

علت مرغوبیت روغن لرستان را باید در چراگاه‌های پهناور و سرسبز لرستان دانست که ظرفیت خوبی را برای دامداران و کشاورزان فراهم می‌کند. دام‌های عشایر، از مراتع، چمن زار، کوه‌های انباشته از پوش جنگلی و گونه‌های گیاهی تغذیه می‌کنند و فرآورده‌های به دست آمده از آن‌ها نیز کیفیت بالایی دارد.

شیوه کار به اینگونه است که زنان عشایر از شیر دام، ماست تهیه کرده و آن را درون ظرف‌هایی که مشک نامیده می‌شود ریخته و به شدت تکان می‌دهند. با افزودن مقداری آب و نمک، از آن دوغ و کره درست می‌شود. با آب کردن و جوشاندن این کره خالص، روغن معطری به دست می‌آید که به عنوان روغن حیوانی وارد چرخه مصرف می‌شود.
روغن حیوانی مانند عسل سوئدی، در رنگ‌های زرد و سفید عرضه می‌شود و در گویش محلی به آن روغن‌دان گفته می‌شود.